Η κλιματική κρίση δεν εξελίσσεται αργά και σταδιακά· κινείται με την αδράνεια ενός υπερωκεάνιου που έχει ήδη χτυπήσει στο παγόβουνο. Αυτή ήταν η κεντρική προειδοποίηση του νομπελίστα φυσικού και πρώην υπουργού Ενέργειας των ΗΠΑ Steven Chu, ο οποίος παρομοίασε την πορεία της ανθρωπότητας με εκείνη του Τιτανικού, μιλώντας στο πλαίσιο της σειράς NUS120 Distinguished Speaker Series του National University of Singapore.
Όπως επισήμανε, το 1912 το πλοίο επιχείρησε να αλλάξει πορεία μετά τη σύγκρουση. Σήμερα, όμως, σε ό,τι αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, «δεν έχουμε καν επιβραδύνει».
Πέρα από το όριο του 1,5°C
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η παγκόσμια θερμοκρασία έχει ήδη υπερβεί το όριο του 1,5°C που θέτει η Συμφωνία των Παρισίων, ενώ με βάση τις σημερινές τάσεις η αύξηση μπορεί να φτάσει τους 3°C έως το τέλος του αιώνα. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι περίπου το 90% της επιπλέον θερμότητας απορροφάται από τους ωκεανούς, μεγάλο μέρος της οποίας «κλειδώνει» σε βαθιά στρώματα νερού για δεκαετίες ή και αιώνες.
Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν οι εκπομπές μειωθούν άμεσα, ένα μέρος των επιπτώσεων είναι ήδη αναπόφευκτο – γεγονός που καθιστά την καθυστέρηση ακόμη πιο επικίνδυνη.
Κλίμα, γεωργία και γεωπολιτική αστάθεια
Ο Steven Chu τόνισε ότι η κλιματική κρίση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Απειλεί άμεσα τη γεωργική παραγωγή, την επισιτιστική ασφάλεια και τη διεθνή σταθερότητα. Έως το 2050, προειδοποίησε, έως και 200 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να εκτοπιστούν λόγω κλιματικών επιπτώσεων, δημιουργώντας μια ανθρωπιστική και πολιτική κρίση άνευ προηγουμένου.
Η κλιματική μετανάστευση, όπως σημείωσε, αποτελεί ήδη έναν υποτιμημένο παράγοντα αποσταθεροποίησης, με άμεσες συνέπειες για τις οικονομίες και τα πολιτικά συστήματα.
Η τεχνολογία υπάρχει – η βούληση όχι
Παρά τη ζοφερή εικόνα, ο Chu υπογράμμισε ότι οι τεχνολογικές λύσεις είναι πλέον υπαρκτές και ώριμες. Αναφέρθηκε στην ταχεία πρόοδο της αιολικής ενέργειας στην Κίνα, με ανεμογεννήτριες ισχύος έως 25 MW, καθώς και στην εντυπωσιακή ανάπτυξη της αποθήκευσης ενέργειας στην Καλιφόρνια, όπου τα συστήματα μπαταριών μεγάλης κλίμακας πλησιάζουν τα 16 GW.
Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στην πυρηνική ενέργεια, επισημαίνοντας ότι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMRs) θα μπορούσαν να προσφέρουν αξιόπιστη, χαμηλών εκπομπών βασική ισχύ, ειδικά σε χώρες με περιορισμένους πόρους ή ασταθή ενεργειακά συστήματα.
Καινοτομία, έρευνα και γεωργία
Ο πρώην υπουργός Ενέργειας στάθηκε και στη σημασία της βασικής επιστημονικής έρευνας χωρίς άμεση εμπορική στόχευση, θυμίζοντας την εμπειρία του από τα Bell Labs και την αξία της «τυχαίας περιπλάνησης» στην επιστήμη. Όπως υπογράμμισε, πολλές από τις τεχνολογίες που σήμερα θεωρούμε κρίσιμες προέκυψαν από έρευνα χωρίς σαφές επιχειρηματικό πλάνο.
Στον αγροτικό τομέα, αναφέρθηκε στις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου από τα αζωτούχα λιπάσματα και σε ερευνητικές προσπάθειες για την ανάπτυξη μικροοργανισμών που δεσμεύουν άζωτο απευθείας στις ρίζες των φυτών, μειώνοντας την ανάγκη για χημικά λιπάσματα και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της γεωργίας.
Το πραγματικό δίλημμα της εποχής
Κλείνοντας, ο Steven Chu ήταν σαφής: η τεχνολογία και η γνώση υπάρχουν. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση και η διεθνής συνεργασία. Η επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών ίσως είναι ρεαλιστική έως το 2080, μόνο όμως αν οι χώρες κινηθούν συλλογικά και με αίσθηση επείγοντος.
Η κλιματική κρίση δεν είναι πλέον ζήτημα πρόβλεψης, αλλά επιλογής. Όπως στον Τιτανικό, το ερώτημα δεν είναι αν βλέπουμε το παγόβουνο, αλλά αν θα αλλάξουμε πορεία εγκαίρως.