Η συζήτηση γύρω από το Net Zero στις Ηνωμένες Πολιτείες επανέρχεται στο προσκήνιο με ένταση, καθώς η κλιματική στρατηγική της κυβέρνησης του Donald Trump προκαλεί αντιδράσεις τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Την ίδια στιγμή, χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία επιχειρούν να ενισχύσουν τον ρόλο τους στη διαμόρφωση της παγκόσμιας ατζέντας βιώσιμης ανάπτυξης και ESG.
Η επιστημονική διάσταση του Net Zero
Καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση του Jim Skea, προέδρου του Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), ο οποίος υπογράμμισε ότι η επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν αποτελεί ιδεολογική επιλογή αλλά επιστημονική αναγκαιότητα. Όπως σημείωσε, η σταθεροποίηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη προϋποθέτει ισορροπία μεταξύ εκπομπών και απορροφήσεων αερίων του θερμοκηπίου — μια εξίσωση που υπαγορεύεται από τους νόμους της φυσικής και της χημείας.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ομοσπονδιακή πολιτική των ΗΠΑ φέρεται να περιορίζει τη συμμετοχή της χώρας σε διεθνείς κλιματικούς οργανισμούς και πρωτοβουλίες, αποδυναμώνοντας τον ρόλο της στην παγκόσμια περιβαλλοντική διακυβέρνηση.
Κοινωνία πολιτών και Πολιτείες σε θέση άμυνας
Η αντίδραση εντός ΗΠΑ είναι πολυεπίπεδη. Οργανισμοί όπως η Natural Resources Defense Council (NRDC) και η Greenpeace ασκούν έντονη κριτική, προειδοποιώντας για επιπτώσεις τόσο στη διεθνή συνεργασία όσο και στην εσωτερική περιβαλλοντική πολιτική. Παράλληλα, προσωπικότητες όπως η Gina McCarthy επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση της διεθνούς παρουσίας των ΗΠΑ υπονομεύει τη θεσμική αξιοπιστία της χώρας.
Σε επίπεδο πολιτειών, σχηματίζονται «κλιματικοί συνασπισμοί» που δεσμεύονται να συνεχίσουν την εφαρμογή στόχων μείωσης εκπομπών ανεξάρτητα από την ομοσπονδιακή κατεύθυνση. Η Καλιφόρνια, η Νέα Υόρκη και το Ιλινόι αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα πολιτειών που επιδιώκουν να διατηρήσουν ενεργή την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.
Η κινητοποίηση αυτή αναδεικνύει τη σύνδεση της βιώσιμης ανάπτυξης με την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: όταν η εθνική πολιτική υποχωρεί, τοπικοί θεσμοί και κοινωνία πολιτών επιχειρούν να καλύψουν το κενό.
Το γεωπολιτικό κενό και η αναδιάταξη ισχύος
Η σχετική αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τη διεθνή κλιματική διπλωματία δημιουργεί χώρο για άλλες δυνάμεις.
Η Κίνα έχει ήδη επενδύσει στρατηγικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πράσινες τεχνολογίες, επιδιώκοντας να παρουσιαστεί ως υπεύθυνος παγκόσμιος εταίρος στις κλιματικές διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, αξιοποιεί την «πράσινη διπλωματία» για να ενισχύσει την επιρροή της σε αναδυόμενες οικονομίες, ιδίως στον Παγκόσμιο Νότο.
Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, με οικονομία που παραμένει έντονα εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, υιοθετεί διαφορετική στρατηγική. Η αποδυνάμωση δεσμευτικών πλαισίων και η ενίσχυση χωρών που αντιτίθενται σε αυστηρούς στόχους εκπομπών εντάσσονται σε μια ευρύτερη γεωπολιτική προσέγγιση.
ESG, βιώσιμη ανάπτυξη και νέες ισορροπίες
Η αντιπαράθεση στις ΗΠΑ δεν αφορά μόνο την κλιματική πολιτική, αλλά επηρεάζει ευρύτερα την παγκόσμια ESG ατζέντα. Οι αγορές κεφαλαίου, οι πολυεθνικές επιχειρήσεις και οι επενδυτές χρειάζονται σταθερά κανονιστικά σήματα για να κατευθύνουν κεφάλαια σε έργα χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος.
Η αποδυνάμωση ενός βασικού παίκτη, όπως οι ΗΠΑ, δεν σημαίνει αναγκαστικά επιβράδυνση της πράσινης μετάβασης — σημαίνει όμως ανακατανομή επιρροής, νέα κέντρα ηγεσίας και πιθανές αντιφάσεις μεταξύ οικονομικών συμφερόντων και περιβαλλοντικών δεσμεύσεων.
Σε μια περίοδο που η επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης απαιτεί παγκόσμια συνεργασία, η κλιματική πολιτική μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα ηγηθεί της πράσινης μετάβασης, αλλά και με ποιους κανόνες θα διαμορφωθεί η επόμενη φάση της διεθνούς περιβαλλοντικής διακυβέρνησης.