Η κρίση στον Κόλπο έχει ήδη περάσει από τη σφαίρα του φόβου στη σφαίρα της πραγματικής διαταραχής. Αν στο επόμενο στάδιο μπει στο κάδρο το νησί Χαργκ, τότε δεδομένα δεν θα πρόκειται για περιφερειακή κλιμάκωση, αλλά για ενεργειακό σοκ παγκόσμιας κλίμακας.
Η ενεργειακή κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή δεν είναι άλλη μία γεωπολιτική αναταραχή που ανεβάζει απλώς τα ασφάλιστρα κινδύνου στο πετρέλαιο. Είναι ήδη μια κρίση φυσικής προσφοράς. Τα χτυπήματα στην Τεχεράνη, οι ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές και λιμενικές υποδομές τρίτων χωρών του Κόλπου, οι δυσλειτουργίες στα Στενά του Ορμούζ, οι περικοπές παραγωγής και η αναστολή φορτώσεων από κρίσιμες εγκαταστάσεις έχουν αλλάξει τη φύση της σύγκρουσης και αυτό ξεκάθαρα είναι κάτι που δεν βλέπουμε για πρώτη φορά. Η αγορά δεν φοβάται πια μόνο τι μπορεί να συμβεί. Αντιδρά σε αυτό που ήδη συμβαίνει.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το ενεργειακό σκέλος του πολέμου έχει σπάσει ένα ταμπού. Οι πυρκαγιές και οι ζημιές σε εγκαταστάσεις καυσίμων στην Τεχεράνη έδειξαν ότι οι ενεργειακές υποδομές δεν θεωρούνται εκ νέου μετά τους πολέμους του κόλπου – κυρίως τον πρώτο- προστατευμένη ζώνη. Από την άλλη πλευρά, τα ιρανικά χτυπήματα σε υποδομές του Κόλπου έστειλαν το μήνυμα ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να εξάγει το κόστος στους γείτονές της, επιχειρώντας να μετατρέψει τον πόλεμο σε συλλογικό πρόβλημα για όλη την αραβική ενεργειακή αρχιτεκτονική αλλά και την ίδια την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία.
Αυτό είναι το σημείο όπου το νησί Χαργκ αποκτά σχεδόν υπαρξιακή σημασία για το Ιράν. Το Χαργκ δεν είναι απλώς ένας σταθμός εξαγωγών. Είναι η βασική αρτηρία μέσω της οποίας το ιρανικό πετρέλαιο μετατρέπεται σε σκληρό συνάλλαγμα. Είναι το σημείο όπου συναντώνται η παραγωγή, η αποθήκευση, η φόρτωση και τελικά η οικονομική επιβίωση του καθεστώτος. Με απλά λόγια, όσο το Χαργκ μένει λειτουργικό, η Τεχεράνη εξακολουθεί να αναπνέει οικονομικά. Αν πάψει να λειτουργεί, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο επιχειρησιακό. Θα είναι στρατηγικό.
Γι’ αυτό και το Χαργκ θεωρείται σήμερα το τελευταίο μεγάλο «κόκκινο κουμπί». Μέχρι εδώ, η κρίση έχει προκαλέσει σοβαρές ζημιές, διακοπές και καθυστερήσεις. Όμως ένα μεγάλο πλήγμα στο Χαργκ θα άλλαζε επίπεδο στην εξίσωση. Θα αφαιρούσε από την αγορά ένα κρίσιμο κομμάτι ιρανικών εξαγωγών και ταυτόχρονα θα πίεζε την ιρανική ηγεσία να απαντήσει με ακόμη πιο σκληρό τρόπο. Το πιθανότερο θα ήταν μια νέα φάση επιθέσεων σε υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν ή του Κατάρ, μαζί με ακόμη πιο επιθετική στάση απέναντι στη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ. Εκεί ακριβώς αρχίζει ο εφιάλτης.
Η αγορά μπορεί να απορροφήσει ένα μεμονωμένο πλήγμα. Δυσκολεύεται πολύ περισσότερο όταν το πλήγμα γίνεται αλυσίδα. Αν βγουν εκτός ροής ταυτόχρονα ιρανικά φορτία, σαουδαραβικές ή εμιρατινές εγκαταστάσεις, καταρινό LNG και η θαλάσσια διέλευση από το Ορμούζ, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο οι χαμένες ποσότητες. Θα είναι η απώλεια προβλεψιμότητας σε όλο το σύστημα. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ασφάλιστρα, ναύλοι, χρόνοι παράδοσης, κόστος διύλισης, επάρκεια αποθεμάτων – όλα θα βρεθούν υπό πίεση την ίδια στιγμή.
Σε αυτό το φόντο, η πρόσφατη δημόσια δήλωση του Γιαΐρ Λαπίντ έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Ο αρχηγός της ισραηλινής αντιπολίτευσης μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη να πληγεί η ενεργειακή καρδιά του Ιράν στο Χαργκ. Αυτό έχει σημασία όχι μόνο για το περιεχόμενο, αλλά και για τον φορέα που το διατυπώνει. Όταν η αντιπολίτευση στο Ισραήλ μιλά δημόσια για ένα τόσο ακραίο βήμα, στην πράξη μειώνει δραστικά το εσωτερικό πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Δεν λειτουργεί ως ανάχωμα. Λειτουργεί ως πολιτικό δίχτυ ασφαλείας.
Με άλλα λόγια, όταν η αντιπολίτευση νομιμοποιεί δημόσια ένα χτύπημα στο Χαργκ, έχει επί της ουσίας δώσει λευκή επιταγή στην κυβέρνηση Νετανιάχου να το πράξει. Έχει ήδη επεκτείνει τα όρια του επιτρεπτού στη δημόσια σφαίρα. Έχει ήδη δημιουργήσει το επιχείρημα της εθνικής συναίνεσης. Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο σε τέτοιες κρίσεις – όταν η στρατιωτική επιλογή παύει να είναι μόνο στρατιωτική και γίνεται πολιτικά εύπεπτη.
Το ενεργειακό σοκ σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα περιοριζόταν στο ιρανικό πετρέλαιο. Θα απλωνόταν αμέσως σε όλο το πλέγμα του Κόλπου. Οι εξαγωγές μέσω Ορμούζ θα γίνονταν ακόμη πιο επισφαλείς. Οι ασφαλιστές θα ανέβαζαν δραματικά το κόστος κάλυψης. Οι αγοραστές στην Ασία θα αναζητούσαν απεγνωσμένα εναλλακτικά φορτία. Η Ευρώπη, ήδη ευάλωτη μετά τα προηγούμενα ενεργειακά σοκ, θα έβλεπε εκ νέου τις τιμές να ανεβαίνουν σε πετρέλαιο, LNG και μεταφορές. Οι κεντρικές τράπεζες θα βρίσκονταν πάλι μπροστά στο παλιό δίλημμα – πληθωρισμός ή ανάπτυξη. Και οι κυβερνήσεις θα επέστρεφαν σε λεξιλόγιο που νόμιζαν ότι είχε μείνει πίσω – στρατηγικά αποθέματα, δελτίο, επιδοτήσεις, έκτακτα μέτρα.
Αυτός είναι ο λόγος που το Χαργκ δεν είναι απλώς ένας ακόμη στόχος στον χάρτη. Είναι το σημείο όπου ο πόλεμος μπορεί να περάσει από τη φάση της σκληρής περιφερειακής κρίσης στη φάση του παγκόσμιου ενεργειακού αποσταθεροποιητή. Είναι το σημείο όπου η καταστροφή μιας υποδομής μπορεί να λειτουργήσει σαν πολλαπλασιαστής σε όλη την αλυσίδα – από το κοίτασμα μέχρι την αντλία και από το δεξαμενόπλοιο μέχρι τον πληθωρισμό.
Το ιστορικό βάρος του Χαργκ
Το νησί Χαργκ δεν εμφανίζεται πρώτη φορά στη λίστα των πιθανών στόχων. Έχει μακρά ιστορία στοχοθέτησης ακριβώς επειδή αποτελεί τον πιο ευαίσθητο κόμβο της ιρανικής πετρελαϊκής μηχανής. Στη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ, και ιδιαίτερα στη φάση που έμεινε γνωστή ως «πόλεμος των τάνκερ», το Χαργκ βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο επιθέσεων και απειλών. Η στρατηγική τότε ήταν σαφής – όποιος θέλει να στραγγαλίσει την ιρανική αντοχή, χτυπά το σημείο από το οποίο περνούν τα έσοδα του πετρελαίου.
Αυτό δεν έχει αλλάξει. Άλλαξαν τα μέσα, άλλαξαν οι τεχνολογίες, άλλαξε η γεωπολιτική σκηνή. Το βασικό δόγμα έμεινε ίδιο. Το Χαργκ είναι το πιο άμεσο μονοπάτι προς την οικονομική πίεση κατά της Τεχεράνης. Και γι’ αυτό η σημερινή δημόσια συζήτηση στο Ισραήλ έχει τόσο μεγάλη σημασία. Δεν αφορά έναν θεωρητικό στόχο. Αφορά τον πιο βαρύ, τον πιο καθαρό και τον πιο επικίνδυνο μοχλό κλιμάκωσης που υπάρχει σήμερα πάνω στο τραπέζι. Στο μικρό νησάκι του Ιράν άλλωστε δεν περνά μόνο το 80% του ιρανικού πετρελαίου αλλά το 100% της συνέχειας σε έναν πόλεμο που κάποιοι σχεδιάζουν δεκαετίες και άλλοι τρέμουν για αντίστοιχο χρονικό διάστημα.