Πολυδιάστατες είναι οι επιπτώσεις της σταδιακής – πλην συστηματικής – μείωσης του χιονιού στην Ελλάδα, αλλά και στη Μεσόγειο, οι οποίες όπως τονίζει στο CNN Greece ο φυσικός-μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών/ Meteo, Σταύρος Ντάφης, «δεν περιορίζονται μόνο στο φυσικό περιβάλλον, αλλά επεκτείνονται στην οικονομία και την κοινωνία».
Όπως εξηγεί ο κ. Ντάφης «το χιόνι αποτελεί βασικό στοιχείο του υδρολογικού κύκλου, καθώς λειτουργεί ως φυσικός ταμιευτήρας νερού. Η συσσώρευσή του τον χειμώνα και η σταδιακή τήξη του την άνοιξη εξασφαλίζουν την ομαλή τροφοδότηση των ποταμών, των ταμιευτήρων και των υπόγειων υδροφορέων».
Οι επιπτώσεις που μεταξύ άλλων έχει η μείωση των χιονοπτώσεων τα τελευταία χρόνια είναι εμφανείς. Τα ποτάμια στερεύουν και τα αποθέματα νερού δοκιμάζουν τη χώρα τα τελευταία τρία πλέον υδρολογικά έτη. Εξηγώντας με τον τρόπο με τον οποίο τα χιόνια επιδρούν, ο επιστήμονας σημειώνει πως «όταν η χιονοκάλυψη μειώνεται και η τήξη πραγματοποιείται νωρίτερα, παρατηρείται μετατόπιση των απορροών προς τον χειμώνα και έλλειμμα νερού κατά τους θερμούς μήνες, αυξάνοντας τον κίνδυνο υδρολογικής ξηρασίας σε περιόδους όπου η ζήτηση είναι υψηλότερη».
Είδη «μεταναστεύουν» σε μεγαλύτερα υψόμετρα
Παράλληλα, τα ορεινά οικοσυστήματα, τα οποία είναι προσαρμοσμένα σε παρατεταμένες περιόδους χιονοκάλυψης, υφίστανται αυξημένη πίεση.
Μάλιστα, η ολοένα και μικρότερη διάρκεια «ζωής» του χιονιού «επηρεάζει τους βιολογικούς κύκλους φυτών και ζώων, μεταβάλλει τη χρονική κατανομή της διαθέσιμης υγρασίας και οδηγεί σε μετακινήσεις ειδών προς μεγαλύτερα υψόμετρα».
Ωστόσο, η διαθέσιμη «ζώνη προσαρμογής» στα μεγάλα υψόμετρα είναι περιορισμένη, γεγονός που καθιστά πολλά είδη ιδιαίτερα ευάλωτα, προειδοποιεί ο φυσικός – μετεωρολόγος.
Πλημμύρες το χειμώνα, ξηρασία το καλοκαίρι
Η μείωση των χιονιών συνδέεται επίσης με αυξημένους φυσικούς κινδύνους. «Η απουσία σταθερής χιονοκάλυψης τον χειμώνα μπορεί να οδηγήσει σε πιο απότομες και έντονες απορροές κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων, αυξάνοντας την πιθανότητα πλημμυρικών επεισοδίων. Αντίθετα, το καλοκαίρι, τα ξηρότερα εδάφη και η μειωμένη εδαφική υγρασία δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωση δασικών πυρκαγιών» σημειώνει ο ίδιος.
Την ίδια ώρα, όμως, οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα εμφανείς στον χειμερινό τουρισμό.
«Η συρρίκνωση της διάρκειας και της αξιοπιστίας της χιονοκάλυψης πλήττει κυρίως τα χιονοδρομικά κέντρα χαμηλότερου υψομέτρου, περιορίζοντας τη λειτουργική τους περίοδο και επηρεάζοντας άμεσα τις τοπικές οικονομίες που εξαρτώνται από αυτά» όπως σημειώνει ο κ. Ντάφης.
Όπως είχε δηλώσει στο CNN Greece ο υπεύθυνος του χιονοδρομικού του Μαινάλου, Θοδωρής Χρονόπουλος «έχω δει το κλίμα του Μαινάλου να αλλάζει από τη δεκαετία του ‘90 μέχρι και σήμερα, μέρα με τη μέρα. Στο χιονοδρομικό ο καιρός φαίνεται να αλλάζει πολύ γρήγορα τα τελευταία 13 χρόνια».
Πολλά χιονοδρομικά στρέφονται σε λύσεις όπως το τεχνητό χιόνι, ωστόσο όπως επισημαίνει ο κ. Ντάφης «παρότι χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο ως μέτρο αντιστάθμισης, δεν μπορεί να θεωρηθεί μακροπρόθεσμη λύση, λόγω του υψηλού κόστους, των αυξημένων απαιτήσεων σε νερό (περιβαλλοντικές επιπτώσεις) και της εξάρτησής της από χαμηλές θερμοκρασίες».
Θα μπορούσε το χιόνι στη Μεσόγειο να αποτελεί παρελθόν;
Απαντώντας στο ερώτημα εάν κάποτε το χιόνι θα αποτελεί μία ανάμνηση των παιδικών μας χρόνων, ο επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, αναφέρει πως «το ενδεχόμενο πλήρους εξαφάνισης του χιονιού από τη Μεσόγειο δεν θεωρείται ρεαλιστικό με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα».
Παρόλα αυτά, είναι πιθανό το χιόνι να καταστεί ολοένα και σπανιότερο και λιγότερο αξιόπιστο στα χαμηλά και μεσαία υψόμετρα.
Άλλωστε, πλέον η περιοχή της Μεσογείου συγκαταλέγεται στα λεγόμενα «hot spots» της κλιματικής αλλαγής, καθώς θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
«Η αύξηση της θερμοκρασίας μετατοπίζει το υψόμετρο στο οποίο εκδηλώνεται η χιονόπτωση προς μεγαλύτερα ύψη, μειώνοντας τόσο τη συχνότητα όσο και τη διάρκεια της χιονοκάλυψης» προειδοποιεί.
Δραματική μείωση από το 2011 – 2020
Όπως υπενθυμίζει ο κ. Ντάφης «η μελέτη που πραγματοποιήσαμε για την περίοδο 1991–2020 καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι η χιονοκάλυψη και το πάχος του χιονιού στη Ελλάδα έχουν μειωθεί με στατιστικά σημαντικό τρόπο σε πολλές περιοχές, γεγονός που έχει άμεσες επιπτώσεις στον υδρολογικό κύκλο και στη διαχείριση των υδατικών πόρων».
«Οι περιοχές με μεσαίο και υψηλό υψόμετρο, το 2011–2020 παρουσιάζουν δραματική μείωση, με κάποιες περιοχές να χάνουν έως και 25 ημέρες χιονοκάλυψης σε σχέση με το μέσο όρο της περιόδου 1991–2020» συμπληρώνει.
Με βάση, λοιπόν, τα υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα, «στο μέλλον, το χιόνι αναμένεται να παραμείνει κυρίως σε μεγάλα ορεινά συγκροτήματα και σε υψηλά υψόμετρα, ενώ στα χαμηλότερα θα εμφανίζεται κυρίως ως αποτέλεσμα σύντομων και έντονων ψυχρών εισβολών».
«Αυτό σημαίνει ότι το χιόνι τείνει να μετατραπεί από ένα επαναλαμβανόμενο και προβλέψιμο εποχικό φαινόμενο σε ένα πιο σποραδικό και επεισοδιακό χαρακτηριστικό του χειμώνα. Με άλλα λόγια, δεν εξαφανίζεται, αλλά χάνει τη «σταθερότητα» και τη διάρκεια που το χαρακτήριζαν τις προηγούμενες δεκαετίες» εξηγεί.
«Η μείωση των χιονιών στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα αποτελεί ήδη παρούσα πραγματικότητα και όχι απλώς μελλοντική πρόβλεψη» καταλήγει χαρακτηριστικά