Η συζήτηση γύρω από το ESG επεκτείνεται πλέον και στο πεδίο της διαφήμισης. Όλο και περισσότερες πόλεις αφαιρούν από δημόσιους χώρους διαφημίσεις για πτήσεις, SUV, κρουαζιέρες και οχήματα βενζίνης ή ντίζελ, θεωρώντας ότι η προβολή δραστηριοτήτων υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος υπονομεύει την κλιματική πολιτική.
Μελέτες και επιστημονικές γνωμοδοτήσεις υποστηρίζουν ότι η διαφήμιση ορυκτών καυσίμων «κανονικοποιεί» μη βιώσιμα πρότυπα κατανάλωσης και επηρεάζει τη συμπεριφορά των πολιτών.
Ποιες πόλεις προχωρούν σε απαγορεύσεις
Η Χάγη έγινε το 2024 η πρώτη πόλη παγκοσμίως που θέσπισε μέσω τοπικής νομοθεσίας απαγόρευση διαφημίσεων για προϊόντα υψηλών εκπομπών άνθρακα σε δημόσιους χώρους.
Ανάλογα μέτρα έχουν υιοθετήσει ή εξετάζουν:
- Άμστερνταμ (η πρώτη πρωτεύουσα με σχετική απαγόρευση το 2026)
- Στοκχόλμη
- Φλωρεντία
- Εδιμβούργο
- Σέφιλντ
- Πόρτσμουθ
Σε εθνικό επίπεδο, η Γαλλία έγινε το 2022 η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που απαγόρευσε διαφημίσεις ορυκτών καυσίμων μέσω κλιματικού νόμου, ενώ η Ισπανία προχώρησε το 2025 σε σχέδιο περιορισμών που περιλαμβάνει και πτήσεις μικρών αποστάσεων όπου υπάρχουν βιώσιμες εναλλακτικές.
Ο ρόλος των διεθνών οργανισμών
Το Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment έχει επισημάνει ότι ο κλάδος της διαφήμισης βρίσκεται υπό αυξανόμενο έλεγχο για πιθανή παραπλανητική παρουσίαση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Ο Γενικός Γραμματέας του United Nations, António Guterres, έχει καλέσει τις χώρες να εξετάσουν καθολική απαγόρευση διαφημίσεων της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, ενώ αξιωματούχοι του World Health Organization έχουν παρομοιάσει τα ορυκτά καύσιμα με «το νέο καπνό».
Παράλληλα, εκστρατείες όπως οι Adfree Cities και World Without Fossil Fuel Ads πιέζουν για ευρύτερες απαγορεύσεις.
Νομικές και πρακτικές προκλήσεις
Οι απαγορεύσεις δεν εφαρμόζονται χωρίς αντιδράσεις. Στην Ολλανδία, οργανώσεις του ταξιδιωτικού κλάδου προσέφυγαν στη δικαιοσύνη επικαλούμενες παραβίαση της ελευθερίας έκφρασης. Ωστόσο, δικαστήριο έκρινε ότι τα μέτρα μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της δημόσιας υγείας και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Παραμένουν επίσης πρακτικά ζητήματα:
- Περιορισμένος έλεγχος της διαδικτυακής διαφήμισης
- Κίνδυνος «πράσινου ξεπλύματος» (greenwashing)
- Δυσκολία μέτρησης άμεσης επίδρασης στις εκπομπές
Παραδείγματα από άλλους τομείς, ωστόσο, δείχνουν ότι οι περιορισμοί διαφήμισης μπορούν να επηρεάσουν συμπεριφορές. Μετά την απαγόρευση διαφήμισης ανθυγιεινών τροφίμων στις δημόσιες μεταφορές του Λονδίνο το 2019, καταγράφηκε μείωση περίπου 1.000 θερμίδων εβδομαδιαίως στις αγορές ανά οικογένεια.
Διαφήμιση, ESG και αλλαγή συμπεριφοράς
Η απαγόρευση διαφημίσεων ορυκτών καυσίμων συνδέεται άμεσα με τον πυλώνα Environmental του ESG, αλλά και με τον Social, καθώς αφορά δημόσια υγεία, ενημέρωση και κοινωνικές αξίες.
Οι αρχές της Χάγης υπογραμμίζουν ότι η πολιτική αυτή δεν λειτουργεί μεμονωμένα: συνοδεύεται από επενδύσεις σε υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και κίνητρα για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι απαγορεύσεις μειώνουν άμεσα τις εκπομπές, αλλά αν συμβάλλουν στην αποδόμηση της «κανονικότητας» των ρυπογόνων επιλογών. Σε ένα περιβάλλον όπου η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί και πολιτισμική αλλαγή, η ρύθμιση της διαφήμισης αναδεικνύεται ως νέο εργαλείο κλιματικής πολιτικής.