Για δεκαετίες, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός λειτουργούσε ως άτυπος κόμβος παγκόσμιου συντονισμού: ένας χώρος όπου πολιτικοί, επιχειρηματίες και θεσμικοί παράγοντες επιχειρούσαν να χαράξουν μεσο-μακροπρόθεσμες κατευθύνσεις για την οικονομία, την ενέργεια και —τα τελευταία χρόνια— τη βιωσιμότητα.
Σήμερα, όμως, η επιρροή του αμφισβητείται. Όχι επειδή έπαψε να συγκεντρώνει ισχυρούς παίκτες, αλλά επειδή ο κόσμος μέσα στον οποίο γεννήθηκε δεν υπάρχει πια.
Όπως αναλύει ο Σωτήρης Μητραλέξης, διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων και ερευνητής στο UCL, το Νταβός λειτούργησε αποτελεσματικά σε ένα συγκεκριμένο «οικοσύστημα»: εκείνο της κανονικότητας της παγκοσμιοποίησης.
Ένα περιβάλλον όπου:
κυριαρχούσε η μονοπολική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών,
οι πολυεθνικές επιχειρήσεις διαδραμάτιζαν κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό,
και ο μεσο-μακροπρόθεσμος σχεδιασμός θεωρούνταν εφικτός.
Αυτός ο κόσμος, όμως, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Πολυπολικότητα, πόλεμοι και κατάρρευση της προβλεψιμότητας
Στον σημερινό διεθνή συσχετισμό, η γεωπολιτική σύγκρουση υπερισχύει της οικονομικής ορθολογικότητας. Πόλεμοι, ενεργειακή ανασφάλεια, κρατική επιστροφή και εσωτερική πολιτική πόλωση περιορίζουν δραστικά τη δυνατότητα συνέχειας πολιτικών.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο σχεδιασμός που προϋποθέτει σταθερότητα και θεσμική συνέπεια καθίσταται προβληματικός. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Μητραλέξης, «πώς να μιλήσεις για βιωσιμότητα όταν ό,τι συμφωνείται το πρωί μπορεί να αναιρεθεί το βράδυ;».
Δεν είναι τυχαίο ότι πρωτοβουλίες όπως η Great Reset που παρουσίασε ο Klaus Schwab το 2021, ή οι προβολές για το 2030, σήμερα μοιάζουν αποσυνδεδεμένες από την πραγματικότητα.
Η αιτία δεν είναι η έλλειψη φιλοδοξίας, αλλά η απουσία θεσμικού εδάφους. Σε έναν κόσμο όπου τα κράτη επανέρχονται ως πρωταγωνιστές και συγκρούονται ανοιχτά με εταιρικά συμφέροντα, ο υβριδικός χαρακτήρας του Νταβός μετατρέπεται από πλεονέκτημα σε αδυναμία.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στους τομείς της ενέργειας, του κλίματος και της τεχνητής νοημοσύνης.
Πώς μπορεί να υπάρξει αξιόπιστος σχεδιασμός βιωσιμότητας, όταν μεγάλες δυνάμεις αποχωρούν από κλιματικές δεσμεύσεις;
Πόση βαρύτητα έχουν οι συζητήσεις για ενεργειακή μετάβαση, όταν η ασφάλεια εφοδιασμού επιστρέφει ως απόλυτη προτεραιότητα;
Και πώς μπορεί να αποκτήσει κανονιστική ισχύ η συζήτηση για «υπεύθυνη AI», όταν ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας καθιστά την τεχνολογία εργαλείο ισχύος;
Όπως επισημαίνεται, τέτοια ζητήματα δύσκολα αποκτούν δεσμευτικότητα σε ένα φόρουμ ελίτ. Αντίθετα, θα έπρεπε να συζητούνται σε θεσμικά πλαίσια όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, όπου τα κράτη εκπροσωπούνται επισήμως.
Εκ σχεδιασμού, το Νταβός δεν είναι χώρος κρατικής κυριαρχίας, αλλά πεδίο συναίνεσης μεταξύ πολιτικών και οικονομικών ελίτ. Όταν, όμως, η διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό, κατακερματισμό και έλλειψη κοινού οράματος, αυτό το μοντέλο αποδυναμώνεται.
Με άλλα λόγια, το Νταβός δεν είναι πλέον ο τόπος όπου «συναποφασίζεται» η πορεία του κόσμου. Είναι ο τόπος όπου γίνεται εμφανές ότι δεν υπάρχει πια ένας ενιαίος κόσμος για να αποφασιστεί από κοινού.
Παρά τη φθίνουσα ισχύ του, το Νταβός δεν παύει να έχει αξία ως καθρέφτης της εποχής. Όχι ως κέντρο λήψης αποφάσεων, αλλά ως χώρος όπου αποτυπώνεται η αδυναμία συλλογικού σχεδιασμού σε έναν κόσμο συγκρούσεων
Και ίσως αυτή να είναι πλέον η πιο ειλικρινής του λειτουργία.