Πέρυσι, η Ευρώπη, η Μέση Ανατολή και η Αφρική υπέστησαν μερικές από τις χειρότερες πυρκαγιές από το 2000. Σύμφωνα με την έκθεση για τις δασικές πυρκαγιές του 2023, που δημοσιεύθηκε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής, οι πυρκαγιές έπληξαν πάνω από 500000 εκτάρια φυσικών εκτάσεων, περίπου το ήμισυ του μεγέθους του νησιού της Κύπρου.
Τα τελευταία χρόνια, οι καταστροφικές πυρκαγιές ήταν συχνές στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις γειτονικές χώρες, το 2023 δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Οι «μεγάλες πυρκαγιές» και οι πυρκαγιές αμφισβητούσαν τα παραδοσιακά μέσα πυρόσβεσης, συμπεριλαμβανομένης μιας πυρκαγιάς κοντά στην πόλη της Αλεξανδρούπολης στην ελληνική περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά που καταγράφηκε στην ΕΕ από τότε που το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS) άρχισε να τις παρακολουθεί το 2000.
Η κλιματική αλλαγή δεν αυξάνει μόνο το μέγεθος των περιοχών που πλήττονται από τις πυρκαγιές, αλλά και καθιστά τις μεμονωμένες πυρκαγιές πιο έντονες, παρατείνοντας την περίοδο πυρκαγιάς πέρα από την παραδοσιακή θερινή περίοδο και προκαλώντας πυρκαγιές σε περιοχές που συνήθως δεν επλήγησαν από αυτές.
Η υψηλή συχνότητα και ένταση των δασικών πυρκαγιών κατά τη διάρκεια παρατεταμένων περιόδων πυρκαγιών αποτελούν μια νέα πρόκληση για τις υπηρεσίες πυρόσβεσης σε ολόκληρη την Ευρώπη και παγκοσμίως, καθώς η εναέρια πυρόσβεση γίνεται πιο επίπονη και οι επίγειες επιχειρήσεις γίνονται πιο δύσκολες ή ακόμη και αδύνατες.
Κάμψη των δασικών πυρκαγιών το 2024 στην ΕΕ, αλλά εξακολουθεί να υπερβαίνει τον μέσο όρο της δεκαετίας
Η προκαταρκτική αξιολόγηση της περιόδου δασικών πυρκαγιών 2024 στην ΕΕ έως τα μέσα Σεπτεμβρίου δείχνει ότι η περιοχή που κάηκε από πυρκαγιές στην ΕΕ ήταν κάτω από τον μέσο όρο των δύο τελευταίων δεκαετιών. Αυτό οφείλεται κυρίως στις διαλείπουσες βροχοπτώσεις που έπληξαν μεγάλο μέρος της επικράτειας της ΕΕ κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού.
Τον Σεπτέμβριο, πολλές πυρκαγιές ξέσπασαν ταυτόχρονα στην Πορτογαλία. Το γεγονός αυτό έφερε τις ζημίες από τις πυρκαγιές το 2024 πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ των τελευταίων δεκαετιών. Ωστόσο, συνολικά, το 2024 μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο σοβαρή περίοδος δασικών πυρκαγιών, καθώς σηματοδοτεί μια κάμψη των ζημιών μετά από τρία συναπτά έτη καταστροφικών πυρκαγιών.
Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ βελτιώνουν τις ικανότητές τους όσον αφορά την πρόληψη, την ετοιμότητα και την καταπολέμηση των πυρκαγιών, γεγονός που θα συνέβαλε στον περιορισμό των ζημιών σε ολόκληρη την ΕΕ φέτος.
Αντιμετώπιση της βασικής αιτίας των δασικών πυρκαγιών και αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την αλλαγή του κλίματος
Για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη και παγκοσμίως, είναι αναγκαίο να ελαχιστοποιηθεί ο αριθμός των πυρκαγιών και να αντιμετωπιστεί το τοπίο σε ευάλωτες περιοχές, εμποδίζοντας τη συσσώρευση τύπων καυσίμων υψηλού κινδύνου και τη χωρική τους συνέχεια. Τα προληπτικά μέτρα που βασίζονται στη φύση, όπως η προώθηση της σύνθεσης των ειδών δένδρων που είναι λιγότερο επιρρεπή στις πυρκαγιές, η δυνατότητα βόσκησης από φυτοφάγα ή συνταγογραφούμενα εγκαύματα, είναι αποτελεσματικά στη μείωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών, σε συνδυασμό με ολοκληρωμένες προσεγγίσεις σχεδιασμού τοπίου.
Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου το 96 % των δασικών πυρκαγιών στην ΕΕ προκαλούνται από ανθρώπινες δράσεις, πράγμα που σημαίνει ότι οι εκστρατείες εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της λύσης. Καθώς επιδεινώνεται η κλιματική κρίση, είναι ζωτικής σημασίας ο πληθυσμός της Ευρώπης να προετοιμαστεί για πιο συχνές και έντονες πυρκαγιές. Τα μέτρα πρόληψης πρέπει να περιλαμβάνουν όλα τα τμήματα του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών κοινοτήτων που έρχονται σε άμεση επαφή με φυσικές περιοχές, καθώς και τον ιδιαίτερα ευάλωτο πληθυσμό που ζει στην «άγρια-αστική διεπαφή».
Ιστορικό
Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS) είναι ένα δίκτυο 43 χωρών που ανταλλάσσουν εναρμονισμένες πληροφορίες σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές και αξιολογούν τις επιπτώσεις τους στην Ευρώπη. Είναι επίσης μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σχετικά με την πρόληψη των πυρκαγιών, την πυρόσβεση, την αποκατάσταση και άλλες δραστηριότητες διαχείρισης πυρκαγιών.
Από το 2015, το EFFIS αποτελεί μία από τις συνιστώσες των υπηρεσιών διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης του Copernicus, του προγράμματος γεωσκόπησης της ΕΕ, το οποίο παρέχει πληροφορίες για τον πλανήτη και το περιβάλλον του τόσο από δορυφορική παρακολούθηση όσο και από επιτόπια δεδομένα.
“Η αυξανόμενη απειλή των δασικών πυρκαγιών, που τροφοδοτείται από την κλιματική αλλαγή, απαιτεί μια ενιαία και τεκμηριωμένη απάντηση. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής διαδραματίζει καίριο ρόλο στην προσπάθεια αυτή, προωθώντας συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και παρέχοντας κρίσιμα δεδομένα για την ενημέρωση της πολιτικής και την προστασία των ευάλωτων περιφερειών. Με όλες σχεδόν τις πυρκαγιές που προκαλούνται από ανθρώπινες δράσεις, η πρόληψη και η εκπαίδευση είναι καίριας σημασίας. Με την ενίσχυση της συνεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ και την αξιοποίηση επιστημονικών γνώσεων, μπορούμε να προστατεύσουμε καλύτερα τα δάση, τη βιοποικιλότητα και τις κοινότητές μας από τους αυξανόμενους κινδύνους των δασικών πυρκαγιών.
Ιλιάνα Ιβάνοβα, επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας
Όταν ξεσπάσει μεγάλη πυρκαγιά στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο, η ΕΕ είναι έτοιμη να βοηθήσει, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη εναέριων και επίγειων πυροσβεστικών δυνάμεων μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Η νέα συμφωνία με τον Καναδά για την παραγωγή 12 νέων αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών που θα αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά του μόνιμου στόλου rescEU, σηματοδοτεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα για τη βελτίωση της ικανότητας και της ετοιμότητας της ΕΕ για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών, πέραν των εθνικών ικανοτήτων αντίδρασης των κρατών μελών της ΕΕ. Ωστόσο, η απάντηση είναι μόνο μία όψη του νομίσματος: συνεργάζεται στενά με την ετοιμότητα και την προσαρμογή, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΕ στηρίζει επίσης τα κράτη μέλη με τα έργα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ορθές πρακτικές, τις αξιολογήσεις από ομοτίμους κ.λπ.
Γιάνες Λέναρτσιτς, επίτροπος Διαχείρισης Κρίσεων
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των δασικών πυρκαγιών. Οι πυρκαγιές του 2023 έδειξαν και πάλι ότι δεν ήμασταν έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε αυτούς τους κινδύνους. Πρέπει να επενδύσουμε περισσότερο για την καλύτερη προετοιμασία και πρόληψη αυτών των πυρκαγιών. Με βάση τα πορίσματα της πρόσφατης ευρωπαϊκής εκτίμησης κλιματικού κινδύνου, αναπτύσσουμε επί του παρόντος ένα νέο, φιλόδοξο και ισχυρό ευρωπαϊκό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Θα αξιολογήσουμε επίσης την ανάγκη για μελλοντική νομοθεσία σχετικά με την ανθεκτικότητα και την ετοιμότητα στην κλιματική αλλαγή και θα παρουσιάσουμε επιλογές. Ενόψει της επιτάχυνσης της υπερθέρμανσης του πλανήτη και των αυξανόμενων κινδύνων δασικών πυρκαγιών, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όλοι έχουμε ένα ευημερούν, ασφαλές και προστατευμένο μέλλον.
Βόπκε Χούκστρα, επίτροπος αρμόδιος για τη δράση για το κλίμα
