Σχεδόν το 80% των φτωχότερων πολιτών του κόσμου –περίπου 900 εκατομμύρια άνθρωποι– αντιμετωπίζουν όλο και πιο έντονα κλιματικά ρίσκα, καθώς η θερμοκρασία του πλανήτη αυξάνεται.
Η προειδοποίηση αυτή προέρχεται από τη νέα έκθεση του ΟΗΕ, που αναδεικνύει τη διπλή κρίση φτώχειας και κλιματικής αλλαγής ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα — καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες — πλήττουν όλους, αλλά οι φτωχότεροι πληθυσμοί υφίστανται τις σοβαρότερες συνέπειες.
Ο Χαολιάνγκ Σου, μεταβατικός επικεφαλής του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ (UNDP), δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Η δράση για το κλίμα είναι ταυτόχρονα δράση κατά της φτώχειας. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το ένα χωρίς το άλλο».
Ενόψει της Διάσκεψης για το Κλίμα COP30 στη Βραζιλία, ο Σου κάλεσε τους παγκόσμιους ηγέτες να συνδέσουν ουσιαστικά τις περιβαλλοντικές πολιτικές με τις κοινωνικές ανισότητες.
Η ετήσια Έκθεση Πολυδιάστατης Φτώχειας (Multidimensional Poverty Index) του UNDP και της Πρωτοβουλίας της Οξφόρδης για τη Φτώχεια και την Ανθρώπινη Ανάπτυξη (OPHI) καλύπτει 109 χώρες, μετρώντας όχι μόνο το εισόδημα, αλλά και παράγοντες όπως:
ο υποσιτισμός,
η παιδική θνησιμότητα,
η έλλειψη στέγης, αποχέτευσης και ηλεκτροδότησης,
και η πρόσβαση στην εκπαίδευση.
Το 2024, περίπου 1,1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζούσαν σε συνθήκες οξείας φτώχειας, εκ των οποίων οι μισοί είναι παιδιά.
Η φτώχεια παραμένει παγιωμένη σε πολλές περιοχές του πλανήτη, με χαρακτηριστικά παραδείγματα οικογενειών όπως αυτή μιας κοινότητας αυτοχθόνων στη Βολιβία, όπου 19 άτομα μοιράζονται ένα μικρό σπίτι χωρίς πρόσβαση σε εκπαίδευση.
Η Υποσαχάρια Αφρική και η Νότια Ασία συγκεντρώνουν τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας, με 565 εκατομμύρια και 390 εκατομμύρια ανθρώπους αντίστοιχα.
Οι ίδιες περιοχές είναι και οι πιο εκτεθειμένες στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 78,8% των φτωχών —περίπου 887 εκατομμύρια άνθρωποι— εκτίθενται τουλάχιστον σε έναν μεγάλο περιβαλλοντικό κίνδυνο.
Αναλυτικά:
650 εκατ. εκτίθενται σε δύο κινδύνους,
309 εκατ. σε τρεις,
και 11 εκατ. σε τέσσερις μέσα σε ένα μόνο έτος.
Οι βασικοί κίνδυνοι είναι:
Ακραία ζέστη
Ξηρασία
Πλημμύρες
Ατμοσφαιρική ρύπανση
Με τη μέση θερμοκρασία της Γης να έχει αυξηθεί ήδη κατά περίπου 1,4°C σε σχέση με τον 19ο αιώνα, οι φτωχότεροι πληθυσμοί αναμένεται να υποστούν τις βαρύτερες συνέπειες της περαιτέρω ανόδου.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι η αλληλεπικάλυψη φτώχειας και κλιματικών κινδύνων απειλεί να ανατρέψει δεκαετίες προόδου στη μείωση της φτώχειας, ειδικά στη Νότια Ασία, όπου το 99,1% των φτωχών είναι εκτεθειμένο σε τουλάχιστον έναν κλιματικό κίνδυνο.
Το UNDP και η OPHI υπογραμμίζουν την ανάγκη για ταχεία, συντονισμένη δράση:
«Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα τόσο στους ανθρώπους όσο και στον πλανήτη. Η μείωση της φτώχειας, η αντιμετώπιση των εκπομπών, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων πρέπει να πορεύονται μαζί».
Η ευθυγράμμιση κοινωνικών και περιβαλλοντικών πολιτικών αποτελεί, σύμφωνα με την έκθεση, το κλειδί για τη δημιουργία ανθεκτικών κοινοτήτων και την πραγματική βιωσιμότητα.