Οι μέλισσες χωρίς κεντρί του Αμαζονίου έγιναν τα πρώτα έντομα στον κόσμο που αποκτούν κατοχυρωμένα νομικά δικαιώματα, ένα σημαντικό ορόσημο για την προστασία της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων. Η πρωτοβουλία εφαρμόζεται σε περιοχές του Περού, όπου αναγνωρίζεται το δικαίωμα των ιθαγενών μελισσών του τροπικού δάσους να υπάρχουν και να ευημερούν στο φυσικό τους περιβάλλον.
Οι μέλισσες αυτές αποτελούν βασικούς επικονιαστές του οικοσυστήματος του Αμαζόνιος, συμβάλλοντας στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην υγεία των τροπικών δασών. Εκτιμάται ότι περίπου τα μισά από τα 500 γνωστά είδη μελισσών χωρίς κεντρί παγκοσμίως ζουν στον Αμαζόνιο και είναι υπεύθυνα για την επικονίαση περισσότερου από το 80% της χλωρίδας της περιοχής.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί τους αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, όπως η κλιματική αλλαγή, η αποψίλωση των δασών, η χρήση φυτοφαρμάκων και ο ανταγωνισμός με ευρωπαϊκές μέλισσες που εισήχθησαν στην ήπειρο από τους αποικιοκράτες τον 16ο αιώνα. Οι πιέσεις αυτές έχουν οδηγήσει επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις σε προσπάθειες προστασίας και καταγραφής των ειδών.
Η απόφαση για τη νομική κατοχύρωση των μελισσών χωρίς κεντρί προέκυψε έπειτα από πολυετή επιστημονική έρευνα και συνεργασία με αυτόχθονες κοινότητες του Αμαζονίου. Η χημικός βιολόγος Ρόζα Βασκέζ Εσπινόζα ηγήθηκε ερευνητικών αποστολών στην περιοχή, συνεργαζόμενη με τις τοπικές κοινότητες για την καταγραφή των μελισσών και των παραδοσιακών πρακτικών εκτροφής και συλλογής μελιού.
Η έρευνα ξεκίνησε το 2020, όταν επιστήμονες ανέλυσαν το μέλι των συγκεκριμένων μελισσών που χρησιμοποιούνταν από ιθαγενείς κοινότητες κατά την περίοδο της πανδημίας. Οι αναλύσεις αποκάλυψαν μεγάλο αριθμό μορίων με πιθανές φαρμακευτικές ιδιότητες, όπως αντιφλεγμονώδεις, αντιιικές, αντιβακτηριακές και αντιοξειδωτικές δράσεις.
Οι μέλισσες χωρίς κεντρί έχουν επίσης σημαντική πολιτιστική και πνευματική αξία για τους αυτόχθονες λαούς της περιοχής, όπως οι κοινότητες Asháninka και Kukama-Kukamiria. Για πολλές από αυτές τις κοινότητες, η μελισσοκομία αποτελεί μέρος της παραδοσιακής γνώσης που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Η επιστημονική χαρτογράφηση των πληθυσμών των μελισσών αποκάλυψε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της αποψίλωσης των δασών και της μείωσης των πληθυσμών τους. Τα ευρήματα αυτά συνέβαλαν στην ψήφιση νόμου το 2024 στο Περού που αναγνωρίζει τις μέλισσες χωρίς κεντρί ως ιθαγενή είδη της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την επίσημη προστασία τους.
Η νομική αυτή αναγνώριση δημιουργεί σημαντικό προηγούμενο για την προστασία της φύσης. Αναμένεται να οδηγήσει στην υιοθέτηση πολιτικών όπως η αναδάσωση και η αποκατάσταση οικοτόπων, η αυστηρότερη ρύθμιση των φυτοφαρμάκων, η ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και η εφαρμογή προληπτικών μέτρων για την προστασία των πληθυσμών των μελισσών.
Παράλληλα, η πρωτοβουλία έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον περιβαλλοντικών οργανώσεων σε χώρες όπως η Βολιβία, η Ολλανδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες εξετάζουν το ενδεχόμενο υιοθέτησης παρόμοιων μέτρων για την προστασία των άγριων μελισσών.
Η αναγνώριση των μελισσών ως οργανισμών με δικαιώματα σηματοδοτεί μια νέα προσέγγιση στη σχέση ανθρώπου και φύσης, ενισχύοντας τις διεθνείς προσπάθειες για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Πηγή: Guardian.