Στο επίκεντρο μιας κρίσιμης νομικής σύγκρουσης βρίσκεται η Πολιτεία του Βερμόντ, υπερασπιζόμενη τον πρώτο στις ΗΠΑ «climate superfund» νόμο, που επιχειρεί να μετακυλίσει μέρος του κόστους της κλιματικής αλλαγής στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων.
Ο νόμος, που ψηφίστηκε το 2024, προβλέπει ότι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες θα συμβάλουν οικονομικά στην αποκατάσταση ζημιών από ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι καταστροφικές πλημμύρες του 2023. Τα έσοδα θα κατευθύνονται σε έργα προσαρμογής, όπως υποδομές αποστράγγισης, μονάδες επεξεργασίας λυμάτων και ενίσχυση οδικών δικτύων.
Η πρωτοβουλία αυτή αμφισβητείται έντονα σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, κατόπιν εντολής της κυβέρνησης Τραμπ, μαζί με ισχυρούς φορείς της βιομηχανίας όπως το American Petroleum Institute και το Εμπορικό Επιμελητήριο των ΗΠΑ, έχουν προσφύγει κατά του νόμου, υποστηρίζοντας ότι είναι αντισυνταγματικός και υπερβαίνει τις αρμοδιότητες της Πολιτείας.
Η βασική ένσταση των προσφευγόντων εστιάζει στο ότι το Βερμόντ επιχειρεί να επιβάλει ευθύνες σε εταιρείες εκτός πολιτείας για ζημιές που σχετίζονται με παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, χωρίς άμεση και αποδείξιμη σύνδεση μεταξύ αιτίας και αποτελέσματος.
Από την πλευρά του, το Βερμόντ υποστηρίζει ότι ενεργεί στο πλαίσιο των κυριαρχικών του δικαιωμάτων, επιδιώκοντας να προστατεύσει την υγεία και την ευημερία των πολιτών του και να αντιμετωπίσει περιβαλλοντικές επιπτώσεις που έχουν ήδη γίνει αισθητές. Όπως τονίστηκε στο δικαστήριο, ο νόμος δεν ρυθμίζει τις εκπομπές ούτε τιμωρεί παραγωγούς, αλλά στοχεύει στην κάλυψη του κόστους των ζημιών.
Η υπόθεση έχει ευρύτερες προεκτάσεις για τη σχέση ομοσπονδιακής και πολιτειακής εξουσίας στις ΗΠΑ, αλλά και για το μέλλον της περιβαλλοντικής ευθύνης των επιχειρήσεων. Περίπου 24 πολιτείες, με επικεφαλής τη Δυτική Βιρτζίνια, παρενέβησαν υπέρ των ενεργειακών εταιρειών, εκφράζοντας ανησυχία για πιθανές οικονομικές επιβαρύνσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αντίθετα, περιβαλλοντικές οργανώσεις και αγροτικοί φορείς στηρίζουν το Βερμόντ, υποστηρίζοντας ότι μια ενδεχόμενη ακύρωση του νόμου θα ενίσχυε υπερβολικά τον ρόλο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης εις βάρος των πολιτειών.
Η υπόθεση εξετάζεται από ομοσπονδιακό δικαστήριο, με την απόφαση να αναμένεται το επόμενο διάστημα. Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς ενδεχόμενη επικύρωση του νόμου θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για παρόμοιες πρωτοβουλίες σε άλλες πολιτείες, ενισχύοντας τη λογική ότι το κόστος της κλιματικής κρίσης πρέπει να κατανέμεται και στους βασικούς υπεύθυνους.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Dartmouth College, οι μεγαλύτερες εταιρείες παγκοσμίως έχουν προκαλέσει ζημιές ύψους 28 τρισ. δολαρίων λόγω κλιματικής αλλαγής, με περισσότερα από τα μισά να αποδίδονται σε μόλις δέκα εταιρείες ορυκτών καυσίμων.
Πηγή: Associated Press