Μοντέλο μηχανικής μάθησης αναλύει εκατοντάδες χαρακτηριστικά της ομιλίας και εκτιμά την «ηλικία» της – Οι συσχετίσεις με γνωστική λειτουργία, Αλτσχάιμερ και κοινωνικές συνθήκες και γιατί οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν αποτελεί ακόμη διαγνωστικό τεστ
Ο τρόπος που μιλάμε ενδέχεται να αποκαλύπτει πολύ περισσότερα από την ηλικία, την καταγωγή ή τη συναισθηματική μας κατάσταση.
Μπορεί να μεταφέρει πληροφορίες για το πώς γερνά ο εγκέφαλός μας, τη γνωστική μας υγεία, ακόμη και το κοινωνικό αποτύπωμα της ζωής μας.
Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Trinity College του Δουβλίνου ανέπτυξε ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης που αναλύει την ανθρώπινη ομιλία και δημιουργεί ένα είδος «ρολογιού ομιλίας» (speech clock).
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science Advances», ανοίγει έναν ενδιαφέροντα δρόμο για τη διερεύνηση οικονομικότερων και μη επεμβατικών τρόπων αξιολόγησης της βιολογικής και γνωστικής γήρανσης.
Τι είναι το «ρολόι ομιλίας»
Το μοντέλο μηχανικής μάθησης επιχειρεί να υπολογίσει τη χρονολογική ηλικία ενός ανθρώπου χρησιμοποιώντας εκατοντάδες ακουστικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά της ομιλίας του.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική ηλικία και στην ηλικία που «δείχνει» η ομιλία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η απόκλιση συνδέεται με ανεξάρτητους δείκτες βιολογικής γήρανσης, υγείας του εγκεφάλου, γνωστικής λειτουργίας, κοινωνικών αντιξοοτήτων και άνοιας.
Με απλά λόγια, όταν η ομιλία ενός ανθρώπου εμφανιζόταν «γηραιότερη» από ό,τι θα αναμενόταν βάσει της πραγματικής ηλικίας του, υπήρχαν συχνότερα και άλλες ενδείξεις επιταχυνόμενης γήρανσης.
Σχεδόν 3.000 άνθρωποι από πέντε χώρες
Η μελέτη περιέλαβε 2.928 ισπανόφωνους συμμετέχοντες από την Αργεντινή, τη Χιλή, την Κολομβία, το Μεξικό και το Περού.
Στο δείγμα συμμετείχαν τόσο υγιείς ενήλικες όσο και άνθρωποι με ήπια γνωστική διαταραχή, νόσο Αλτσχάιμερ και διαφορετικές μορφές μετωποκροταφικής άνοιας.
Οι επιστήμονες δεν αναζήτησαν ένα συγκεκριμένο «σημάδι» στη φωνή.
Αντίθετα, χρησιμοποίησαν αλγορίθμους μηχανικής μάθησης για να συνδυάσουν έναν μεγάλο αριθμό χαρακτηριστικών.
Τι «ακούει» η Τεχνητή Νοημοσύνη
Στην ανάλυση εξετάστηκαν στοιχεία όπως ο ρυθμός της ομιλίας και οι παύσεις, ο τόνος της φωνής, το συναισθηματικό περιεχόμενο, το λεξιλόγιο και η σημασιολογική ακρίβεια.
Εξετάστηκαν ακόμη η ποσότητα του προφορικού λόγου και ο τρόπος με τον οποίο αυτός οργανώνεται.
Τα μοντέλα μηχανικής μάθησης συνδύασαν αυτά τα δεδομένα ώστε να εκτιμήσουν την ηλικία κάθε συμμετέχοντα βάσει του τρόπου ομιλίας του.
Στη συνέχεια οι επιστήμονες εξέτασαν τη διαφορά ανάμεσα σε αυτή την εκτίμηση και την πραγματική ηλικία.
Όταν η ομιλία «γερνά» γρηγορότερα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι των οποίων η ομιλία εμφάνιζε μεγαλύτερη ηλικία από την αναμενόμενη παρουσίαζαν και ενδείξεις επιταχυνόμενης γήρανσης σε διαφορετικά βιολογικά και κλινικά συστήματα.
Η μεγαλύτερη «ηλικία ομιλίας» συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερες επιδόσεις στη συνολική γνωστική λειτουργία, στις εκτελεστικές λειτουργίες, στις καθημερινές λειτουργικές ικανότητες και σε διαφορετικές μορφές μνήμης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι οι συσχετίσεις δεν περιορίζονταν σε γλωσσικές δοκιμασίες.
Η ηλικία της ομιλίας συνδέθηκε και με την απόδοση των συμμετεχόντων σε μη γλωσσικά γνωστικά τεστ.
Τι έδειξε στους ανθρώπους με άνοια
Το μοντέλο μπορούσε επίσης να διακρίνει τους υγιείς συμμετέχοντες από τους ανθρώπους με άνοια.
Οι υγιείς συμμετέχοντες εμφάνιζαν τις μικρότερες αποκλίσεις ανάμεσα στη χρονολογική ηλικία τους και στην ηλικία που υπολόγιζε το «ρολόι ομιλίας».
Αντίθετα, το χάσμα αυξανόταν προοδευτικά στους ανθρώπους με νόσο Αλτσχάιμερ και στις διαφορετικές μορφές μετωποκροταφικής άνοιας.
Το εύρημα ενισχύει το επιστημονικό ενδιαφέρον για την ομιλία ως πιθανή πηγή ψηφιακών βιοδεικτών της γνωστικής υγείας.
Η φωνή κουβαλά και το κοινωνικό αποτύπωμα της ζωής
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι ότι η ομιλία φαίνεται να αντανακλά όχι μόνο βιολογικές και γνωστικές διεργασίες αλλά και κοινωνικές συνθήκες.
Τόσο στους υγιείς ανθρώπους όσο και στους συμμετέχοντες με Αλτσχάιμερ ή άλλες μορφές άνοιας, η επιταχυνόμενη γήρανση της ομιλίας συνδεόταν με δυσμενέστερους παράγοντες στη διάρκεια της ζωής.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν το επίπεδο εκπαίδευσης, οι οικονομικές συνθήκες, η επισιτιστική ανασφάλεια, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και εμπειρίες των πρώτων χρόνων ζωής.
Το εύρημα αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι η υγιής γήρανση δεν είναι μόνο ζήτημα βιολογίας. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνει και ζει ένας άνθρωπος μπορούν να αφήνουν μακροχρόνιο αποτύπωμα.
Ένα τεστ χαμηλού κόστους;
Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της συγκεκριμένης ερευνητικής κατεύθυνσης είναι η απλότητα συλλογής των δεδομένων.
Η καταγραφή της ομιλίας μπορεί να πραγματοποιηθεί εύκολα, χωρίς επεμβατικές διαδικασίες και με πολύ χαμηλό κόστος.
Αντίθετα, αρκετές σημερινές μέθοδοι διερεύνησης της βιολογικής γήρανσης απαιτούν μαγνητικές τομογραφίες, αιμοληψίες, μοριακές αναλύσεις ή εξειδικευμένες κλινικές αξιολογήσεις.
Εάν επομένως τέτοιες τεχνολογίες επιβεβαιωθούν από μεγαλύτερες και μακροχρόνιες έρευνες, θα μπορούσαν μελλοντικά να αποτελέσουν ένα περισσότερο προσβάσιμο εργαλείο για την παρακολούθηση της γνωστικής υγείας.
Δεν αποτελεί τεστ διάγνωσης της άνοιας
Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, είναι σαφείς ως προς τα όρια της μελέτης.
Το «ρολόι ομιλίας» δεν αποτελεί σήμερα διαγνωστικό τεστ για την άνοια.
Η έρευνα εξέτασε τους συμμετέχοντες σε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Επομένως, δεν μπορεί να αποδείξει ότι ένας άνθρωπος του οποίου η ομιλία εμφανίζεται «γηραιότερη» θα παρουσιάσει στο μέλλον γνωστική έκπτωση ή άνοια.
Για να διερευνηθεί η πιθανή κλινική αξιοποίηση του εργαλείου απαιτούνται μελέτες που θα παρακολουθούν τους ανθρώπους σε βάθος χρόνου.
Χρειάζεται επίσης επικύρωση του μοντέλου σε περισσότερες γλώσσες και διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, καθώς και δοκιμή του σε πιο φυσικές συνθήκες καθημερινής ομιλίας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο πρόληψης
Η συγκεκριμένη έρευνα αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιήσει καθημερινά ανθρώπινα δεδομένα για να εντοπίσει μοτίβα που είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτά με συμβατικές μεθόδους.
Η μεγάλη πρόκληση είναι τέτοιες τεχνολογίες να μετατραπούν σε αξιόπιστα, επιστημονικά επικυρωμένα και προσβάσιμα εργαλεία, χωρίς να δημιουργούνται πρόωρες προσδοκίες διάγνωσης.
Προς το παρόν, το «ρολόι ομιλίας» παραμένει ερευνητικό εργαλείο.
Η προοπτική, όμως, είναι εντυπωσιακή: στο μέλλον, λίγα λεπτά ανθρώπινης ομιλίας θα μπορούσαν ενδεχομένως να προσφέρουν στους επιστήμονες πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο γερνά το σώμα και, κυρίως, ο εγκέφαλός μας.

