Από την 1η Ιανουαρίου 2027 σχεδιάζεται να τεθεί σε εφαρμογή το ελληνικό πλαίσιο για την «ψηφιακή ενηλικίωση», με επίκεντρο το όριο των 15 ετών, την επαλήθευση ηλικίας μέσω του Kids Wallet και αυξημένες υποχρεώσεις για τις ψηφιακές πλατφόρμες. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τη φιλοσοφία της παρέμβασης, τη σχέση της με το υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό πλαίσιο και το κρίσιμο ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Η προστασία των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο περνά πλέον από τη συζήτηση στην προσπάθεια θεσμικής εφαρμογής. Η κυβέρνηση προωθεί εθνική νομοθέτηση για την «ψηφιακή ενηλικίωση», με στόχο την εφαρμογή του νέου πλαισίου από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ παράλληλα εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για το EU Kids Act. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα δύσκολο ερώτημα: πώς μπορεί να επιβεβαιώνεται ότι ένας χρήστης έχει την απαιτούμενη ηλικία για πρόσβαση σε μια ψηφιακή υπηρεσία, χωρίς να αναγκάζεται να παραδίδει περισσότερα προσωπικά δεδομένα στις πλατφόρμες;
Kids Wallet: Επιβεβαίωση ηλικίας χωρίς ημερομηνία γέννησης
Σύμφωνα με όσα περιγράφει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, βασικό εργαλείο της ελληνικής προσέγγισης είναι το Kids Wallet.
Η φιλοσοφία του συστήματος είναι να μην αποστέλλει στην πλατφόρμα την ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας του παιδιού. Αντίθετα, επιστρέφει μόνο μία ένδειξη —ένα «flag»— για το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο. Επικολλημένο markdown
Η συγκεκριμένη προσέγγιση επιχειρεί να ισορροπήσει δύο διαφορετικές ανάγκες: την προστασία των ανηλίκων και την προστασία της ιδιωτικότητάς τους.
Τι προβλέπεται για τις ηλικίες 13-15 ετών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συζήτηση για τα παιδιά ηλικίας από 13 έως 15 ετών.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο υπουργός για την ευρωπαϊκή προσέγγιση, εξετάζεται η δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα κοινωνικής δικτύωσης, με γονική συναίνεση και σημαντικούς περιορισμούς.
Σε αυτά περιλαμβάνονται η απουσία συνεχούς scrolling, περιορισμοί στη διάρκεια χρήσης, νυχτερινό «κλείδωμα» και προστασία από την επικοινωνία αγνώστων με ανήλικους χρήστες.
Όπως διευκρινίζει ο Δημήτρης Παπαστεργίου, η λογική δεν είναι ένα παιδί 13 ετών να χρησιμοποιεί τις σημερινές εκδοχές των social media χωρίς περιορισμούς, αλλά να δημιουργηθούν διαφορετικά και ασφαλέστερα ψηφιακά περιβάλλοντα.
Γιατί η Ελλάδα δεν περιμένει την Ευρώπη
Η ελληνική πλευρά επιλέγει να προχωρήσει πριν ολοκληρωθεί η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.
Κατά τον υπουργό, η ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού πλαισίου εκτιμάται ότι μπορεί να απαιτήσει περίπου 20 μήνες, χρονικό διάστημα κατά το οποίο μια ακόμη γενιά παιδιών Δημοτικού και Γυμνασίου θα συνεχίσει να κινείται σε ένα ψηφιακό περιβάλλον χωρίς το νέο πλαίσιο προστασίας.
Η εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορεί στη συνέχεια να προσαρμοστεί στα τελικά δεδομένα του EU Kids Act. Επικολλημένο markdown
Στο κάδρο και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα κοινωνικά δίκτυα.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου αναφέρει ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα πρέπει να συμπεριλάβει και την Τεχνητή Νοημοσύνη, θέτοντας το ζήτημα της πρόσβασης των παιδιών σε μοντέλα AI και του είδους των απαντήσεων που μπορούν να λαμβάνουν.
Πρόκειται για μια νέα διάσταση της ψηφιακής προστασίας: όσο η Τεχνητή Νοημοσύνη μετατρέπεται σε καθημερινό εργαλείο μάθησης, αναζήτησης και επικοινωνίας, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για ψηφιακή παιδεία και σχεδιασμό κατάλληλο για την ηλικία του χρήστη.
Όχι μόνο απαγορεύσεις – Ενημέρωση γονέων και σχολείων
Το νέο πλαίσιο δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε ένα ηλικιακό όριο.
Ο υπουργός αναγνωρίζει ότι τεχνικοί περιορισμοί μπορούν να παρακαμφθούν και τοποθετεί μεταξύ των βασικών κριτηρίων επιτυχίας την ενημέρωση των γονέων και την ουσιαστική επανασύνδεση των παιδιών με δραστηριότητες πέρα από τον ψηφιακό κόσμο.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται ενημέρωση μέσα από σχολεία, εκπαιδευτικούς και συλλόγους γονέων και κηδεμόνων, με έμφαση τόσο στους διαθέσιμους μηχανισμούς γονικού ελέγχου όσο και στην ισορροπία μεταξύ ψηφιακής και πραγματικής ζωής
Η προσέγγιση, όπως τονίζει ο ίδιος, δεν είναι τεχνοφοβική. Το διαδίκτυο μπορεί να προσφέρει στα παιδιά γνώση και σημαντικές δυνατότητες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ψηφιακή εμπειρία πρέπει να αντικαθιστά τη φυσική κοινωνική ζωή.
Ποιος έχει την ευθύνη;
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συζήτησης αφορά την κατανομή της ευθύνης ανάμεσα στις οικογένειες και τις ίδιες τις πλατφόρμες. Ο Δημήτρης Παπαστεργίου υποστηρίζει ότι η ευθύνη δεν πρέπει να κατανέμεται ισότιμα και ότι οι γονείς δεν μπορούν να βρίσκονται διαρκώς σε έναν αγώνα να προστατεύσουν τα κινητά των παιδιών τους από τους μηχανισμούς των ψηφιακών υπηρεσιών.
Οι πλατφόρμες, κατά την προσέγγιση που περιγράφει, πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής με γνώμονα την ασφάλεια των παιδιών, ενώ οι γονείς εξακολουθούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην επιβεβαίωση ηλικίας και στην καθοδήγησή τους.
Ψηφιακή βιωσιμότητα σημαίνει και ασφαλής τεχνολογία
Για το Viosimi.gr, το ζήτημα αγγίζει μια νέα και ολοένα σημαντικότερη πλευρά της βιώσιμης ανάπτυξης: την κοινωνική και ψηφιακή βιωσιμότητα.
Η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από το πόσο γρήγορες, έξυπνες ή ελκυστικές γίνονται οι ψηφιακές υπηρεσίες. Κρίσιμο ερώτημα είναι και αν αυτές σχεδιάζονται με τρόπο που προστατεύει τους πιο ευάλωτους χρήστες. Ο ίδιος ο υπουργός συνδέει τις εθιστικές σχεδιαστικές πρακτικές με κινδύνους για τα παιδιά, αναφερόμενος μεταξύ άλλων σε ζητήματα μάθησης, ανάπτυξης, αυτοεκτίμησης και FOMO.
Η συζήτηση, επομένως, δεν είναι απλώς αν ένα παιδί θα αποκτήσει λογαριασμό στα 13, στα 15 ή στα 16.
Είναι τι είδους ψηφιακό κόσμο θέλουμε να δημιουργήσουμε για τα παιδιά: έναν κόσμο που διεκδικεί όσο το δυνατόν περισσότερο από τον χρόνο και την προσοχή τους ή ένα ψηφιακό περιβάλλον που υπηρετεί τη γνώση, την επικοινωνία και τη δημιουργικότητα χωρίς να υποκαθιστά την πραγματική ζωή.
Και σε αυτό το σημείο η τελευταία φράση του Δημήτρη Παπαστεργίου συμπυκνώνει ίσως ολόκληρη τη συζήτηση: στόχος είναι οι γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά να αντιληφθούν ότι «η πραγματική ζωή είναι πιο όμορφη και μεγαλύτερη από ό,τι χωράει ένα smartphone».