Η ποιότητα του αέρα εξελίσσεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης, με άμεσες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, το περιβάλλον και την οικονομία. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα προχωρά στην επικαιροποίηση του Εθνικού Προγράμματος Ελέγχου Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης (ΕΠΕΑΡ), του βασικού εργαλείου συμμόρφωσης της χώρας με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων έως το 2030 και μετά.
Το επικαιροποιημένο σχέδιο καταρτίστηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στο πλαίσιο της Οδηγία (ΕΕ) 2016/2284 (NEC) και περιγράφει ένα πλέγμα πολιτικών και μέτρων που αφορούν κρίσιμους τομείς της οικονομίας – από την ενέργεια και τις μεταφορές έως τη γεωργία και τη διαχείριση αποβλήτων. Στόχος είναι η συστηματική μείωση εκπομπών διοξειδίου του θείου (SO₂), οξειδίων του αζώτου (NOₓ), πτητικών οργανικών ενώσεων (NMVOCs), αμμωνίας (NH₃) και αιωρούμενων σωματιδίων (PM₂.₅).
Από τη συμμόρφωση στη στρατηγική βιωσιμότητας
Το ΕΠΕΑΡ δεν αποτελεί απλώς μια κανονιστική υποχρέωση. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική μετάβασης προς ένα μοντέλο ανάπτυξης που συνδυάζει περιβαλλοντική προστασία, κοινωνική ευημερία και οικονομική ανθεκτικότητα. Η επικαιροποίησή του προβλέπεται ανά τετραετία, με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να έχει τον κεντρικό ρόλο συντονισμού, σε συνεργασία με τα υπουργεία Οικονομικών, Αγροτικής Ανάπτυξης, Υποδομών και Μεταφορών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.
Οι στόχοι μείωσης εκπομπών αφορούν τόσο την περίοδο 2020–2029 όσο και την περίοδο από το 2030 και εφεξής, βάσει των εθνικών ανώτατων ορίων που προβλέπει η οδηγία NEC. Η ποσοτικοποίηση των επιδόσεων βασίζεται στην Εθνική Απογραφή Αέριων Εκπομπών και στις προβλέψεις που υποβάλλονται συστηματικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τομείς παρέμβασης με πολλαπλό αποτύπωμα
Το ΕΠΕΑΡ καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων με διαφορετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα:
Ενέργεια και βιομηχανία, με έμφαση στη μείωση ρύπων από καύση και παραγωγικές διαδικασίες
Μεταφορές, ως βασική πηγή NOₓ και αιωρούμενων σωματιδίων στα αστικά κέντρα
Γεωργία και κτηνοτροφία, κυρίως λόγω των εκπομπών αμμωνίας
Διαχείριση αποβλήτων και
Μη ενεργειακές χρήσεις καυσίμων και πρώτων υλών
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον αγροτικό τομέα, καθώς αποτελεί βασικό παράγοντα εκπομπών NH₃, με σημαντικές συνέπειες τόσο στην ποιότητα του αέρα όσο και στα οικοσυστήματα.
Γεωργία, ΚΑΠ και μείωση αμμωνίας
Στον πρωτογενή τομέα, το πρόγραμμα προβλέπει συγκεκριμένες πρακτικές διαχείρισης κοπριάς και λιπασμάτων, όπως:
απαγόρευση διασποράς κοπριάς σε κορεσμένο, παγωμένο ή πλημμυρισμένο έδαφος,
υποχρεωτική κάλυψη της αποθηκευμένης κοπριάς,
προστασία των κοπροσωρών από τα νερά της βροχής.
Τα μέτρα αυτά συνδέονται άμεσα με το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) 2023–2027, αξιοποιώντας την ενισχυμένη αιρεσιμότητα και τα οικολογικά σχήματα του Πυλώνα Ι. Πρόκειται για μια χαρακτηριστική περίπτωση όπου η αγροτική πολιτική και η περιβαλλοντική στρατηγική λειτουργούν συμπληρωματικά, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα της παραγωγής.
Διακυβέρνηση, διαφάνεια και παρακολούθηση
Κεντρικό στοιχείο του ΕΠΕΑΡ αποτελεί η διακυβέρνηση και η συνεχής αξιολόγηση. Το πρόγραμμα προβλέπει:
σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών,
συμμετοχή της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ «Καθαρός Αέρας» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
μηχανισμούς τακτικής παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων προς την ΕΕ.
Η εφαρμογή των μέτρων αξιολογείται σε συνεχή βάση, με δυνατότητα προσαρμογών, ώστε να διασφαλίζεται η επίτευξη των εθνικών στόχων μείωσης εκπομπών.
Καθαρός αέρας ως επένδυση στο μέλλον
Η επικαιροποίηση του ΕΠΕΑΡ αναδεικνύει ότι ο καθαρός αέρας δεν είναι απλώς περιβαλλοντικός στόχος, αλλά δημόσιο αγαθό με άμεση επίδραση στη δημόσια υγεία, την παραγωγικότητα και την ποιότητα ζωής. Σε μια εποχή όπου οι πολιτικές ESG αποκτούν κεντρικό ρόλο, η αποτελεσματική διαχείριση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης μετατρέπεται σε βασικό δείκτη υπεύθυνης διακυβέρνησης και βιώσιμης ανάπτυξης.