Ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο που εκτιμάται ότι περιλαμβάνει 4.000 έως 5.000 ακίνητα επιχειρεί να καταγράψει και να οργανώσει το Υπουργείο Υγείας. Το έργο φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα για τη βιώσιμη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας: πώς ακίνητα που παραμένουν άγνωστα ή αναξιοποίητα μπορούν να μετατραπούν σε πόρους με κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Μια μεγάλη αλλά μέχρι σήμερα σε σημαντικό βαθμό «αόρατη» ακίνητη περιουσία επιχειρεί να χαρτογραφήσει το Υπουργείο Υγείας, ξεκινώντας μια διαδικασία καταγραφής, τακτοποίησης και αξιολόγησης χιλιάδων περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στην κατοχή του.
Το έργο προβλέπει τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας στην οποία θα καταγραφούν τα ακίνητα και συνολικά η περιουσία του υπουργείου, ώστε για πρώτη φορά να υπάρχει σαφής εικόνα για τον αριθμό, την κατάσταση, την αξία και τις δυνατότητες αξιοποίησής τους.
Σύμφωνα με τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, η διαδικασία εκτιμάται ότι αφορά 4.000 έως 5.000 ακίνητα, αξίας εκατομμυρίων ευρώ, ενώ για την ολοκλήρωσή της θα απαιτηθούν περίπου δύο έως τρία χρόνια.
Από καταστήματα στην Ερμού μέχρι ακίνητο στις ΗΠΑ
Η έκταση και κυρίως η ανομοιογένεια του χαρτοφυλακίου αποτυπώνουν και τη δυσκολία του εγχειρήματος.
Όπως ανέφερε ο υπουργός Υγείας, στην περιουσία περιλαμβάνονται ακίνητα κάθε είδους, από καταστήματα στην Ερμού μέχρι πολυκατοικίες γύρω από την αμερικανική πρεσβεία.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ασθενούς που, σύμφωνα με τον Άδωνι Γεωργιάδη, άφησε με τη διαθήκη του στο ελληνικό Υπουργείο Υγείας μια προβλήτα σε λιμάνι των ΗΠΑ, χωρίς σήμερα να είναι γνωστό ποιος τη διαχειρίζεται και ποια ακριβώς είναι η κατάστασή της.
Μεγάλο μέρος της περιουσίας προέρχεται από κληροδοτήματα ασθενών προς νοσοκομεία, τα οποία συσσωρεύτηκαν σε βάθος δεκαετιών. Αυτό σημαίνει ότι η καταγραφή δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία απογραφής. Πολλά από τα ακίνητα απαιτούν τεχνικό και νομικό έλεγχο πριν αποκτήσουν τη δυνατότητα ουσιαστικής αξιοποίησης.
Στόχος η αξιοποίηση, όχι η πώληση
Η κατεύθυνση που δίνει το Υπουργείο Υγείας είναι ότι τα ακίνητα δεν καταγράφονται με στόχο την πώλησή τους.
«Στόχος δεν είναι να πουληθούν τα ακίνητα αυτά αλλά να αξιοποιηθούν με κάθε τρόπο», ανέφερε ο Άδωνις Γεωργιάδης, αναφέροντας ως ένα από τα πιθανά εργαλεία τις μακροχρόνιες μισθώσεις.
Οι τελικές αποφάσεις για τον τρόπο αξιοποίησης θα εξακολουθήσουν να ανήκουν αποκλειστικά στο Υπουργείο Υγείας.
Το πρώτο και βασικό βήμα, ωστόσο, είναι να γνωρίζει το Δημόσιο τι ακριβώς διαθέτει.
Ο ίδιος ο υπουργός αναγνώρισε ότι ούτε ο ίδιος ούτε οι προκάτοχοί του είχαν πλήρη εικόνα για τον ακριβή αριθμό των ακινήτων, την αξία τους ή τα δυνητικά έσοδα που θα μπορούσαν να αποφέρουν.
Τουλάχιστον 10 εκατ. ευρώ το έργο
Την υλοποίηση του έργου, έπειτα από διαγωνισμό, ανέλαβε η Qualco Real Estate.
Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Ορέστη Τσακαλώτο, το συνολικό κόστος για την καταγραφή, την τακτοποίηση και τη διαδικασία προετοιμασίας της περιουσίας για αξιοποίηση θα ανέλθει σε τουλάχιστον 10 εκατ. ευρώ.
Το έργο θεωρείται ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς η ταυτοποίηση των περιουσιακών στοιχείων συνοδεύεται από τεχνικούς ελέγχους και δύσκολες νομικές διαδικασίες που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με κληροδοτήματα πολλών δεκαετιών.
Η εταιρεία θα έχει συγκεκριμένο ρόλο στη χαρτογράφηση και τακτοποίηση της περιουσίας και θα μπορεί να παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη. Η διαχείριση των ακινήτων και οι αποφάσεις για την αξιοποίησή τους παραμένουν στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας.
Η ψηφιοποίηση ως προϋπόθεση για βιώσιμη διαχείριση
Η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού μητρώου έχει σημασία που υπερβαίνει τη συγκεκριμένη περιουσία.
Η βιώσιμη διαχείριση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας προϋποθέτει πρώτα από όλα αξιόπιστα δεδομένα. Ένα κράτος δεν μπορεί να σχεδιάσει μακροπρόθεσμα την αξιοποίηση των περιουσιακών του στοιχείων όταν δεν γνωρίζει με ακρίβεια ποια είναι, πού βρίσκονται, ποια είναι η νομική και τεχνική τους κατάσταση και ποιο είναι το πραγματικό οικονομικό τους αποτύπωμα.
Η ψηφιακή χαρτογράφηση μπορεί επομένως να αποτελέσει τη βάση για μεγαλύτερη διαφάνεια, καλύτερο προγραμματισμό και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.
Ταυτόχρονα, η ύπαρξη μιας ενιαίας βάσης δεδομένων δημιουργεί συνέχεια στη δημόσια διοίκηση. Όπως επισήμανε ο υπουργός, το αποτέλεσμα του έργου θα παραμείνει διαθέσιμο και στις επόμενες πολιτικές ηγεσίες, ώστε η γνώση της περιουσίας να μην εξαρτάται από την εκάστοτε διοίκηση.
Από τα ανενεργά ακίνητα σε έναν παραγωγικό δημόσιο πόρο
Το μεγαλύτερο ερώτημα, πάντως, θα αρχίσει να απαντάται μετά την ολοκλήρωση της καταγραφής: τι μπορεί να γίνει με αυτή την περιουσία;
Ένα αναξιοποίητο ακίνητο δεν αποτελεί μόνο χαμένη οικονομική ευκαιρία. Μπορεί να συνεπάγεται κόστος συντήρησης, εγκατάλειψη και σταδιακή απαξίωση ενός περιουσιακού στοιχείου που ανήκει τελικά στο Δημόσιο.
Αντίθετα, η οργανωμένη αξιοποίησή του μέσω μισθώσεων ή άλλων κατάλληλων σχημάτων μπορεί να δημιουργήσει σταθερές ροές εσόδων και να προστατεύσει την ίδια την αξία της περιουσίας.
Στην περίπτωση του Υπουργείου Υγείας η διάσταση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς τα δυνητικά έσοδα μπορούν να αποτελέσουν πρόσθετο πόρο για έναν τομέα με διαρκείς ανάγκες χρηματοδότησης.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης υποστήριξε άλλωστε ότι το ελληνικό Δημόσιο χάνει σήμερα σημαντικά ποσά εξαιτίας της μη αξιοποίησης της συγκεκριμένης περιουσίας.
Το επόμενο στοίχημα: από την καταγραφή στην πραγματική αξία
Η χαρτογράφηση 4.000 έως 5.000 ακινήτων αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο.
Η πραγματική επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από το κατά πόσο η ψηφιακή καταγραφή θα οδηγήσει σε ενεργή, διαφανή και μακροχρόνια διαχείριση των ακινήτων, με σεβασμό στους όρους των κληροδοτημάτων και με μετρήσιμο όφελος για το δημόσιο σύστημα Υγείας.
Η υπόθεση αναδεικνύει παράλληλα μια συχνά παραγνωρισμένη πλευρά της βιώσιμης ανάπτυξης: τη βέλτιστη χρήση όσων πόρων υπάρχουν ήδη.
Πριν από την απόκτηση νέας περιουσίας ή τη δημιουργία νέων υποδομών, η αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος μπορεί να περιορίσει τη σπατάλη πόρων και να δημιουργήσει νέα οικονομική αξία χωρίς εκποίηση της δημόσιας περιουσίας.
Η βιώσιμη διαχείριση, άλλωστε, δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Αφορά και την ικανότητα ενός οργανισμού ή ενός κράτους να γνωρίζει τι διαθέτει, να προστατεύει την αξία του και να το αξιοποιεί αποτελεσματικά προς όφελος της κοινωνίας.
Για το Υπουργείο Υγείας, το πρώτο μεγάλο βήμα είναι πλέον να μετατρέψει μια «αόρατη» περιουσία χιλιάδων ακινήτων σε μια πλήρως καταγεγραμμένη δημόσια περιουσία. Το επόμενο —και δυσκολότερο— θα είναι να μετατρέψει αυτή τη γνώση σε πραγματική αξία για το σύστημα Υγείας και τους πολίτες.