Οδικοί άξονες, αεροδρόμια και η ανάγκη ολοκληρωμένων δικτύων μεταφορών βρέθηκαν στο επίκεντρο του Olympia Forum. Από την Πατρών–Πύργου και τις συνδέσεις της Δυτικής Ελλάδας έως το αεροδρόμιο του Αράξου, το κρίσιμο ερώτημα για τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη είναι ένα: πώς μια νέα υποδομή μετατρέπεται σε ασφάλεια, προσβασιμότητα, επενδύσεις και πραγματική αξία για τις τοπικές κοινωνίες.
Οι μεταφορικές υποδομές μπορούν να αλλάξουν τον οικονομικό χάρτη μιας Περιφέρειας.
Ένας νέος δρόμος μειώνει αποστάσεις και χρόνους. Ένα αεροδρόμιο ανοίγει μια περιοχή σε νέες αγορές και επισκέπτες. Ένα αποτελεσματικό δίκτυο μπορεί να κάνει ευκολότερη τη μεταφορά προϊόντων, την πρόσβαση στην εργασία και τις καθημερινές μετακινήσεις.
Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, είναι η σύνδεση.
Αυτό αναδείχθηκε στο πάνελ «Δρόμοι, αεροδρόμια και σιδηρόδρομοι: οι συνδέσεις που αλλάζουν τις Περιφέρειες», με τη συμμετοχή του γενικού γραμματέα Υποδομών Δημήτρη Αναγνώπουλου, του βουλευτή Περικλή Μαντά, του αντιπεριφερειάρχη Υποδομών Δυτικής Ελλάδας Βασίλη Γιαννόπουλου, του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της Ολυμπίας Οδού Χρήστου Καραδήμα και της διοικήτριας του Κρατικού Αερολιμένα Αράξου Ελένης Γιαννάκη.
Όταν οι περιορισμένοι πόροι απαιτούν επιλογές
Ο Δημήτρης Αναγνώπουλος αναφέρθηκε στην υλοποίηση ενός εκτεταμένου δικτύου οδικών, σιδηροδρομικών, κτιριακών και υδραυλικών έργων σε ολόκληρη τη χώρα.
Έθεσε όμως και μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους της βιώσιμης χρηματοδότησης υποδομών: οι διαθέσιμοι πόροι δεν είναι απεριόριστοι.
«Τα χρήματα είναι περιορισμένα», σημείωσε, προσθέτοντας ότι επιχειρείται να γίνει «ό,τι καλύτερο με τα μέσα που διαθέτουμε».
Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός δεν μπορεί να μετριέται μόνο από τον αριθμό ή το συνολικό κόστος των έργων.
Χρειάζεται να εξετάζεται ποια έργα δημιουργούν τη μεγαλύτερη κοινωνική, οικονομική και αναπτυξιακή αξία σε βάθος χρόνου.
Ένα νέο δίκτυο στη Δυτική Ελλάδα
Ο γενικός γραμματέας αναφέρθηκε σε μια σειρά μεγάλων παρεμβάσεων που μεταβάλλουν τη συνδεσιμότητα της Δυτικής Ελλάδας και της Πελοποννήσου.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται ο άξονας Άκτιο–Αμβρακία, η σύνδεση προς Λευκάδα, ο αυτοκινητόδρομος Πάτρα–Πύργος και οι σχεδιαζόμενες ή εξελισσόμενες παρεμβάσεις νοτιότερα.
Το σημαντικότερο στοιχείο, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, είναι ότι τα έργα αυτά δεν λειτουργούν μεμονωμένα.
Συνδυαστικά μπορούν να διαμορφώσουν ένα δίκτυο που διευκολύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα, τον τουρισμό και την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
Και αυτή είναι μια κρίσιμη διαφορά.
Ένας δρόμος συνδέει δύο σημεία. Ένα ολοκληρωμένο δίκτυο συνδέει οικονομίες και ανθρώπους.
Πατρών–Πύργου: 12.000 οχήματα ημερησίως
Στην πρώτη εικόνα από τη λειτουργία του αυτοκινητοδρόμου Πατρών–Πύργου αναφέρθηκε ο Χρήστος Καραδήμας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η μέση ημερήσια κυκλοφορία έχει φτάσει περίπου τα 12.000 οχήματα.
Ο ίδιος επικαλέστηκε στοιχεία του Παρατηρητηρίου Οδικών Υποδομών Δυτικής Ελλάδας και Πελοποννήσου, σύμφωνα με τα οποία ο νέος δρόμος εκτιμάται ότι ήδη συνεισφέρει αύξηση της τάξης του 1,5% σε σχέση με το υφιστάμενο ΑΕΠ της Περιφερειακής Ενότητας.
Η συγκεκριμένη εκτίμηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως ένδειξη της προσπάθειας να μετρηθεί το οικονομικό αποτύπωμα μιας υποδομής και όχι μόνο το κατασκευαστικό της μέγεθος.
Η ουσιαστική αξιολόγηση τέτοιων επιδράσεων, βέβαια, χρειάζεται να γίνεται σε βάθος χρόνου και με σαφή μεθοδολογία, καθώς η οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Η πρώτη αξία είναι η ασφάλεια
Πριν όμως από τις επενδύσεις και τους δείκτες ανάπτυξης υπάρχει μια πολύ πιο άμεση λειτουργία των υποδομών: η ασφαλής καθημερινή μετακίνηση.
Σε αυτή τη διάσταση στάθηκε ο Περικλής Μαντάς, αναφερόμενος στην αξία που έχει για τον τοπικό πληθυσμό η δυνατότητα να μετακινείται γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Η οδική ασφάλεια αποτελεί βασικό συστατικό της βιώσιμης κινητικότητας.
Ένα έργο μπορεί να έχει σημαντική οικονομική απόδοση, όμως το κοινωνικό του αποτύπωμα είναι ακόμη μεγαλύτερο όταν μειώνει την έκθεση των πολιτών σε επικίνδυνες μετακινήσεις.
Αναλογικά διόδια και δικαιότερη χρέωση
Ο κ. Καραδήμας αναφέρθηκε επίσης στην αναλογική χρέωση των διοδίων, η οποία, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, εφαρμόζεται ήδη στο μεγαλύτερο μέρος του συγκεκριμένου δικτύου.
Η αρχή είναι απλή: ο οδηγός να πληρώνει περισσότερο ανάλογα με την απόσταση που πραγματικά χρησιμοποιεί.
Η τιμολόγηση αποτελεί σημαντικό μέρος της λειτουργίας μιας υποδομής, ιδιαίτερα όταν αυτή χρησιμοποιείται και για μικρές τοπικές διαδρομές.
Η προσβασιμότητα ενός αυτοκινητοδρόμου δεν εξαρτάται μόνο από το πού υπάρχουν κόμβοι, αλλά και από το κατά πόσο το κόστος χρήσης του επιτρέπει στους κατοίκους να τον εντάξουν στις καθημερινές μετακινήσεις τους.
45 εκατ. ευρώ για το οδικό δίκτυο
Στις παρεμβάσεις της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας αναφέρθηκε ο αντιπεριφερειάρχης Υποδομών Βασίλης Γιαννόπουλος.
Πέρα από τις τακτικές εργασίες συντήρησης στο εθνικό και επαρχιακό δίκτυο, περιέγραψε έργα αποκατάστασης ζημιών από φυσικές καταστροφές, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ηλεία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια έργα συνολικού ύψους περίπου 45 εκατ. ευρώ.
Η διάσταση της αποκατάστασης αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Οι υποδομές του μέλλοντος δεν αρκεί να εξυπηρετούν τη σημερινή κυκλοφορία. Πρέπει να μπορούν να αντέχουν καλύτερα απέναντι σε πλημμύρες, πυρκαγιές, κατολισθήσεις και άλλα ακραία φαινόμενα.
Συντήρηση: Η λιγότερο εντυπωσιακή αλλά κρίσιμη επένδυση
Η συζήτηση για τις υποδομές συνήθως επικεντρώνεται στα νέα έργα.
Για τη βιωσιμότητά τους, όμως, εξίσου σημαντική είναι η συντήρηση.
Ένα οδικό δίκτυο χρειάζεται διαρκή έλεγχο οδοστρώματος, γεφυρών, πρανών, αποστραγγιστικών συστημάτων και στοιχείων οδικής ασφάλειας.
Σε διαφορετική περίπτωση, μια μεγάλη αρχική δημόσια επένδυση μπορεί σταδιακά να χάσει μέρος της αξίας της.
Η βιώσιμη διαχείριση υποδομών απαιτεί επομένως σχεδιασμό σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του έργου και όχι μόνο μέχρι την ημέρα των εγκαινίων.
Άραξος: «Πύλη της Δυτικής Ελλάδας»
Στον ρόλο του Κρατικού Αερολιμένα Αράξου στάθηκε η διοικήτριά του Ελένη Γιαννάκη, χαρακτηρίζοντάς τον «πύλη της Δυτικής Ελλάδας».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, από την 1η Μαΐου έως το τέλος Αυγούστου καταγράφηκε αύξηση 15,3% σε επιβάτες και αεροσκάφη.
Η αεροπορική συνδεσιμότητα μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για μια Περιφέρεια με τουριστικούς προορισμούς, πολιτιστικό κεφάλαιο και παραγωγική δραστηριότητα.
Το πραγματικό αναπτυξιακό αποτέλεσμα, ωστόσο, εξαρτάται από το τι συμβαίνει αφού ο επισκέπτης βγει από το αεροδρόμιο.
Αεροδρόμιο, δρόμος, προορισμός
Για να λειτουργήσει πραγματικά ο Άραξος ως πύλη της Δυτικής Ελλάδας χρειάζεται να αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συστήματος μεταφορών.
Η σύνδεση με την Πάτρα, την Ηλεία, την Αρχαία Ολυμπία και άλλους προορισμούς καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την πραγματική χρησιμότητα της αεροπορικής υποδομής.
Αυτό είναι και το βαθύτερο νόημα της συνδυασμένης κινητικότητας.
Ο ταξιδιώτης δεν σκέφτεται σε ξεχωριστά «έργα».
Σκέφτεται πόσο εύκολα μπορεί να φτάσει από το σημείο Α στο σημείο Β.
Για αυτό και ο σχεδιασμός δρόμων, αεροδρομίων, σιδηροδρόμων και δημόσιων συγκοινωνιών χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο σύστημα.
Και ο σιδηρόδρομος στην εξίσωση
Ο τίτλος της συζήτησης συμπεριλάμβανε δρόμους, αεροδρόμια και σιδηροδρόμους — και αυτή η τριάδα έχει ιδιαίτερη σημασία για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Οι οδικές υποδομές είναι απαραίτητες, ιδιαίτερα σε περιοχές με διάσπαρτους οικισμούς και παραγωγικές δραστηριότητες.
Όμως η μακροπρόθεσμη μετάβαση σε ένα περισσότερο βιώσιμο σύστημα μεταφορών απαιτεί παράλληλα ισχυρές δημόσιες συγκοινωνίες και ανταγωνιστικό σιδηρόδρομο για επιβάτες και εμπορεύματα.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να επιλέξουμε ένα μόνο μέσο.
Είναι να δημιουργήσουμε δίκτυα στα οποία τα διαφορετικά μέσα συμπληρώνουν το ένα το άλλο.
SDG 9 και SDG 11: Η συνδεσιμότητα ως υποδομή ανάπτυξης
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με τον SDG 9 – Βιομηχανία, Καινοτομία και Υποδομές, που περιλαμβάνει την ανάπτυξη ποιοτικών, αξιόπιστων, βιώσιμων και ανθεκτικών υποδομών.
Παράλληλα, ο SDG 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες θέτει στο επίκεντρο την ασφαλή, προσβάσιμη και βιώσιμη κινητικότητα.
Στην περίπτωση των Περιφερειών υπάρχει και μία ακόμη σημαντική διάσταση: η εδαφική συνοχή.
Η πρόσβαση στις μεταφορές επηρεάζει το κατά πόσο ένας τόπος μπορεί να προσελκύσει επιχειρήσεις, εργαζομένους, κατοίκους και επισκέπτες.
Από τη διέλευση στην τοπική αξία
Ένας αυτοκινητόδρομος μπορεί να περνά από μια Περιφέρεια χωρίς η Περιφέρεια να αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητές του.
Ένα αεροδρόμιο μπορεί να φέρνει χιλιάδες επισκέπτες χωρίς μεγάλο μέρος της δαπάνης τους να μένει στην τοπική οικονομία.
Και μια νέα σύνδεση μπορεί να μειώνει τον χρόνο μετακίνησης χωρίς από μόνη της να δημιουργεί νέες επιχειρήσεις.
Γι’ αυτό το επόμενο βήμα μετά την κατασκευή των υποδομών είναι ο τοπικός αναπτυξιακός σχεδιασμός γύρω από αυτές.
Χρειάζονται επιχειρηματικά οικοσυστήματα, τουριστικές διαδρομές, οργανωμένες συνδέσεις, logistics, τοπικές αλυσίδες αξίας και υπηρεσίες που θα μετατρέπουν τη μεγαλύτερη προσβασιμότητα σε πραγματική ανάπτυξη.
Γιατί το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο:
«Πόσο πιο γρήγορα περνάμε από μια περιοχή;»
Είναι:
«Πόση περισσότερη αξία μπορεί να μείνει σε αυτήν επειδή πλέον είναι καλύτερα συνδεδεμένη;»
Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα των βιώσιμων μεταφορών: οι δρόμοι, τα αεροδρόμια και οι σιδηρόδρομοι να μη συνδέουν απλώς σημεία στον χάρτη, αλλά ανθρώπους, οικονομίες και ευκαιρίες.