Ε65, Μετρό Θεσσαλονίκης, Flyover, Πάτρα–Πύργος, ΒΟΑΚ, νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι και έργα αποκατάστασης στη Θεσσαλία συνθέτουν έναν μεγάλο χάρτη υποδομών που βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών Νίκος Ταχιάος, μιλώντας στο OLYMPIA FORUM VII, έθεσε όμως και μια κρίσιμη παράμετρο για τη βιώσιμη ανάπτυξη: τα έργα δεν αποτελούν αυτοσκοπό. Πρέπει να δημιουργούν πραγματική και διαρκή υπεραξία για την κοινωνία.
Πότε ένα μεγάλο έργο υποδομής μπορεί να χαρακτηριστεί πραγματικά επιτυχημένο;
Όταν παραδοθεί εντός χρονοδιαγράμματος; Όταν ολοκληρωθεί εντός προϋπολογισμού; Ή όταν, χρόνια μετά την κατασκευή του, εξακολουθεί να βελτιώνει τις μετακινήσεις, να ενισχύει την ασφάλεια, να δημιουργεί οικονομικές ευκαιρίες και να συνδέει αποτελεσματικότερα τις Περιφέρειες;
Αυτό το τελευταίο κριτήριο αναδείχθηκε στη συζήτηση του υφυπουργού Υποδομών και Μεταφορών Νίκου Ταχιάου με τον δημοσιογράφο Γιώργο Μικελόπουλο στο 7ο Olympia Forum, στη Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία στην Αρχαία Ολυμπία.
«Εκτελείται ένας τεράστιος όγκος έργων», ανέφερε ο υφυπουργός, παρουσιάζοντας την εικόνα των μεγάλων υποδομών που παραδίδονται ή βρίσκονται σε εξέλιξη σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Ε65: Όταν ένας δρόμος αλλάζει τον αναπτυξιακό χάρτη
Μεταξύ των έργων που, σύμφωνα με τον κ. Ταχιάο, έχουν ήδη αρχίσει να παράγουν αποτέλεσμα βρίσκεται ο Ε65.
Ο υφυπουργός υποστήριξε ότι ο αυτοκινητόδρομος έχει μεταβάλει σημαντικά τη συνδεσιμότητα της Κεντρικής Ελλάδας με τη Βόρεια Ελλάδα.
Αυτό είναι και ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά των μεγάλων μεταφορικών υποδομών.
Ένας αυτοκινητόδρομος δεν περιορίζει απλώς τον χρόνο μιας διαδρομής. Μπορεί να μεταβάλει την πρόσβαση επιχειρήσεων σε αγορές, να επηρεάσει το κόστος των μεταφορών, να διευκολύνει τον τουρισμό και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για περιοχές που βρίσκονταν μακριά από τους βασικούς συγκοινωνιακούς άξονες.
Το ζητούμενο είναι η νέα συνδεσιμότητα να μετατρέπεται σε τοπική οικονομική και κοινωνική αξία.
Θεσσαλονίκη: Το Μετρό προς τις περιοχές που το χρειάζονται
Στη Θεσσαλονίκη, ο σχεδιασμός για την επόμενη ημέρα του Μετρό στρέφεται προς τη βορειοδυτική πλευρά της πόλης.
Ο Νίκος Ταχιάος συνέδεσε την επιλογή με τα δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά αυτών των περιοχών, κάνοντας λόγο για συνοικίες με νεανικό πληθυσμό και σημαντικές καθημερινές ανάγκες μετακίνησης.
«Πρέπει οι μετακινήσεις τους να διευκολυνθούν», ανέφερε.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αγγίζει μια βασική αρχή της βιώσιμης κινητικότητας: οι δημόσιες συγκοινωνίες αποκτούν μεγαλύτερη κοινωνική αξία όταν συνδέουν πυκνοκατοικημένες περιοχές με θέσεις εργασίας, εκπαίδευση και υπηρεσίες.
Ένα δίκτυο Μετρό επομένως δεν αξιολογείται μόνο από τα χιλιόμετρα γραμμών που διαθέτει, αλλά από το πόσους ανθρώπους εξυπηρετεί και ποιες καθημερινές μετακινήσεις μπορεί να μεταφέρει από το ΙΧ στα μέσα μαζικής μεταφοράς.
«Τα έργα θέλουν τεκμηρίωση»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του υφυπουργού στον τρόπο επιλογής των έργων.
«Τα έργα δεν σχεδιάζονται επειδή ένας πολιτικός θέλει να τάξει», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι ο σχεδιασμός πρέπει να βασίζεται στην τεκμηρίωση.
Αυτή είναι μια κρίσιμη διάσταση της βιωσιμότητας των δημόσιων επενδύσεων.
Οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι. Συνεπώς, ένα έργο χρειάζεται να αξιολογείται με βάση την πραγματική ζήτηση, το κοινωνικό και οικονομικό αποτέλεσμα, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, το κόστος λειτουργίας και συντήρησης και τη διάρκεια ζωής του.
Η βιωσιμότητα αρχίζει επομένως πριν από την κατασκευή, στο στάδιο του σχεδιασμού.
Flyover: Η υποδομή δεν τελειώνει με την παράδοσή της
Για το Flyover της Θεσσαλονίκης, ο κ. Ταχιάος εξέφρασε την εκτίμηση ότι ο στόχος ολοκλήρωσης τον Μάιο του 2027 μπορεί να επιτευχθεί.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο μοντέλο ΣΔΙΤ και στο γεγονός ότι ο ιδιώτης ανάδοχος αναλαμβάνει και υποχρεώσεις λειτουργίας και συντήρησης της περιφερειακής οδού.
Η συντήρηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες —και συχνά λιγότερο ορατές— διαστάσεις μιας βιώσιμης υποδομής.
Το πραγματικό κόστος ενός έργου δεν είναι μόνο το ποσό που απαιτείται για την κατασκευή του.
Περιλαμβάνει ολόκληρο τον κύκλο ζωής του: λειτουργία, ενεργειακές ανάγκες, επισκευές, συντήρηση και μελλοντική αναβάθμιση.
Πάτρα–Πύργος: Ο δρόμος είναι η αρχή, όχι το τέλος
Στη Δυτική Ελλάδα, ο υφυπουργός αναφέρθηκε στον αυτοκινητόδρομο Πάτρα–Πύργος και στη σημασία του για την οδική ασφάλεια και τη συνδεσιμότητα της περιοχής.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η ολοκλήρωση ενός αυτοκινητοδρόμου δεν σημαίνει πως ολοκληρώθηκαν και όλες οι αναγκαίες παρεμβάσεις.
Ακολουθούν κόμβοι, συνδέσεις και αντιπλημμυρικά έργα.
«Ό,τι βλέπετε ως δρόμο από μόνο του δεν είναι το τέλος», ανέφερε.
Η παρατήρηση αυτή περιγράφει στην πράξη τη σύγχρονη λογική των υποδομών: ένας μεγάλος οδικός άξονας πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος.
Χρειάζεται ασφαλείς συνδέσεις με το τοπικό δίκτυο, αποτελεσματική απορροή υδάτων, προστασία από ακραία καιρικά φαινόμενα και διαρκή συντήρηση.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα: Ολυμπία και Τσακώνα
Για τη συνέχεια του άξονα Πύργος–Καλό Νερό–Τσακώνα, ο κ. Ταχιάος εξέφρασε την πρόθεση να προχωρήσει ο σχεδιασμός, επισημαίνοντας παράλληλα το μεγάλο κόστος του έργου.
«Πρέπει οπωσδήποτε να φτάσει στην Ολυμπία και οπωσδήποτε πρέπει να φθάσει και στην Τσακώνα, για να κλείσει αυτός ο κύκλος των μεγάλων δρόμων στην ηπειρωτική Ελλάδα», ανέφερε.
Τόνισε, ωστόσο, ότι ακόμη και η οικονομικότερη εκδοχή του συγκεκριμένου έργου έχει κόστος διπλάσιο από το Πάτρα–Πύργος.
Το γεγονός αυτό επαναφέρει ένα βασικό ερώτημα βιώσιμης χρηματοδότησης: ποιο μοντέλο μπορεί να καταστήσει ένα μεγάλο έργο οικονομικά εφικτό χωρίς να υπονομεύει άλλες αναγκαίες δημόσιες επενδύσεις;
Θεσσαλία: Από την αποκατάσταση στην ανθεκτικότητα
Μεγάλο μέρος των επενδύσεων στις υποδομές αφορά πλέον όχι μόνο νέα έργα, αλλά και την αποκατάσταση περιοχών που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές.
Ο κ. Ταχιάος αναφέρθηκε στα έργα που εκτελούνται στη Θεσσαλία μετά την κακοκαιρία Daniel, συνολικού ύψους περίπου 1,35 έως 1,4 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε.
Η διάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Στη νέα κλιματική πραγματικότητα, η αποκατάσταση δεν αρκεί να επαναφέρει μια υποδομή στην κατάσταση στην οποία βρισκόταν πριν από την καταστροφή.
Χρειάζεται, όπου είναι εφικτό, να την κάνει περισσότερο ανθεκτική απέναντι στο επόμενο ακραίο φαινόμενο.
Αυτό αφορά δρόμους, γέφυρες, σιδηροδρομικές γραμμές, συστήματα απορροής και συνολικά τις κρίσιμες υποδομές μιας περιοχής.
«Έργα που κρατούν τους ανθρώπους στην ύπαιθρο»
Ο υφυπουργός συνέδεσε τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις και με ένα ευρύτερο κοινωνικό ζητούμενο.
«Είναι έργα που αποσκοπούν στο να κρατήσουν τους ανθρώπους στην ύπαιθρο», ανέφερε.
Η φράση αυτή αναδεικνύει μια διάσταση που συχνά χάνεται πίσω από τους προϋπολογισμούς και τα τεχνικά χαρακτηριστικά.
Μια περιοχή χωρίς ασφαλή δρόμο, αξιόπιστη σιδηροδρομική σύνδεση ή ανθεκτικές υποδομές απέναντι στις φυσικές καταστροφές γίνεται λιγότερο ελκυστική για κατοικία, εργασία και επιχειρηματική δραστηριότητα.
Οι υποδομές είναι επομένως και εργαλείο εδαφικής συνοχής.
Κρήτη: ΒΟΑΚ και νέο αεροδρόμιο
Στην Κρήτη, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει δύο από τις σημαντικότερες μεταφορικές υποδομές της χώρας: τον ΒΟΑΚ και το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι.
Ο κ. Ταχιάος ανέφερε ότι πρόκειται να αποδοθούν τα πρώτα χιλιόμετρα με χαρακτηριστικά αυτοκινητοδρόμου στο τμήμα Νεάπολη–Άγιος Νικόλαος, ενώ αναφέρθηκε και στις παρεμβάσεις οδικής ασφάλειας στον υφιστάμενο ΒΟΑΚ.
Για το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι στάθηκε στις σύγχρονες τεχνολογίες εξυπηρέτησης αεροσκαφών, διαχείρισης αποσκευών και διακίνησης επιβατών.
Για ένα νησί με μεγάλη τουριστική και παραγωγική δραστηριότητα, οι νέες υποδομές μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά τη συνδεσιμότητα και την οικονομία.
Η βιωσιμότητά τους, όμως, θα κριθεί σε βάθος χρόνου και από την ενεργειακή τους απόδοση, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τη σύνδεσή τους με τα υπόλοιπα μέσα μεταφοράς και την ικανότητά τους να εξυπηρετούν αποτελεσματικά κατοίκους και επισκέπτες.
SDG 9 και SDG 11: Υποδομές που αντέχουν και συνδέουν
Το μεγάλο πρόγραμμα υποδομών συνδέεται άμεσα με τον SDG 9 – Βιομηχανία, Καινοτομία και Υποδομές, ο οποίος θέτει ως στόχο την ανάπτυξη ποιοτικών, αξιόπιστων, βιώσιμων και ανθεκτικών υποδομών.
Παράλληλα, ο SDG 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες συνδέεται με την ασφαλή και βιώσιμη κινητικότητα, την πρόσβαση στις δημόσιες συγκοινωνίες και την ανθεκτικότητα απέναντι στις καταστροφές.
Στην περίπτωση των μεταφορών, προστίθεται και μια ακόμη κρίσιμη παράμετρος: η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των μετακινήσεων μέσα από αποτελεσματικότερα δίκτυα και ισχυρότερες δημόσιες συγκοινωνίες.
Από τα χιλιόμετρα στην πραγματική υπεραξία
Οι μεγάλες υποδομές συχνά παρουσιάζονται μέσα από αριθμούς: χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμων, μήκος σηράγγων, αριθμό σταθμών, προϋπολογισμούς δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί ένα επιπλέον επίπεδο αξιολόγησης.
Πόσο ασφαλέστερες έγιναν οι μετακινήσεις;
Πόσο μειώθηκε ο χρόνος που χάνει καθημερινά ένας πολίτης;
Πόσο ευκολότερα φτάνει μια τοπική επιχείρηση στις αγορές;
Πόσο περισσότερο αντέχει μια υποδομή σε ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο;
Και πόσο καλά συντηρείται μετά την ημέρα των εγκαινίων;
Σε αυτή τη λογική κινήθηκε και η καταληκτική τοποθέτηση του Νίκου Ταχιάου.
«Τα έργα δεν γίνονται επειδή υπάρχει αυτοσκοπός. Τα έργα γίνονται γιατί πρέπει ο κόσμος να νιώσει το αποτέλεσμά τους και σήμερα πλέον να καρπωθεί την υπεραξία από ό,τι αυτή τη στιγμή είναι σε εξέλιξη και του παραδίδεται», ανέφερε.
Αυτή ίσως είναι και η ουσιαστικότερη μέτρηση μιας βιώσιμης υποδομής:
όχι πόσο εντυπωσιακή είναι την ημέρα που παραδίδεται, αλλά πόση αξία εξακολουθεί να προσφέρει στην κοινωνία, στην οικονομία και στο περιβάλλον σε όλη τη διάρκεια της ζωής της.