Ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, η Πολιτική Συνοχής, η ΚΑΠ και η ενίσχυση ορεινών και νησιωτικών περιοχών θα επηρεάσουν καθοριστικά το αναπτυξιακό μοντέλο της επόμενης δεκαετίας. Ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό Θανάσης Κοντογεώργης, μιλώντας στο OLYMPIA FORUM VII, έθεσε στο επίκεντρο την αποκέντρωση, την εδαφική συνοχή και την ανάγκη οι επενδύσεις στην Περιφέρεια να συνοδεύονται από θέσεις εργασίας, υπηρεσίες, υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό.
Μπορεί ένας νέος άνθρωπος να επιλέξει να ζήσει σε μια μικρή πόλη, σε ένα νησί ή σε έναν ορεινό δήμο χωρίς να θυσιάσει τις επαγγελματικές του προοπτικές και την πρόσβασή του σε βασικές υπηρεσίες;
Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο ερώτημα πίσω από τη συζήτηση για την αποκέντρωση και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Στις προκλήσεις αυτές αναφέρθηκε ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό Θανάσης Κοντογεώργης, συμμετέχοντας στο OLYMPIA FORUM VII στην Αρχαία Ολυμπία, σε συζήτηση με τη διευθύντρια ερευνών της διαΝΕΟσις Φαίη Μακαντάση.
Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός που θα επηρεάσει την επόμενη δεκαετία
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034.
Σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών, αμυντικών και οικονομικών απαιτήσεων, η κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις Περιφέρειες, τον πρωτογενή τομέα και τις τοπικές κοινωνίες.
Ο κ. Κοντογεώργης σημείωσε ότι η ανταγωνιστικότητα και η άμυνα αποτελούν τον «ελέφαντα στο δωμάτιο», υπογραμμίζοντας όμως ότι η διαπραγμάτευση αφορά επιλογές που θα επηρεάσουν τον τρόπο ζωής των Ευρωπαίων για τα επόμενα 10 έως 15 χρόνια.
Στο πλαίσιο αυτό έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην Πολιτική Συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Συνοχή και ΚΑΠ στο επίκεντρο
Σύμφωνα με τον υφυπουργό, ελληνική προτεραιότητα στη διαπραγμάτευση αποτελεί η διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για τη Συνοχή και την ΚΑΠ.
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς οι δύο αυτές πολιτικές επηρεάζουν άμεσα τις επενδύσεις στις Περιφέρειες, την αγροτική οικονομία, τις υποδομές και την προσπάθεια περιορισμού των περιφερειακών ανισοτήτων.
Ο κ. Κοντογεώργης αναφέρθηκε στη συνεργασία με τις χώρες που αποκαλούνται «φίλοι της συνοχής», αλλά και στην αξιοποίηση της εμπειρίας από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στον μελλοντικό σχεδιασμό.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσοι ευρωπαϊκοί πόροι θα είναι διαθέσιμοι.
Είναι πού θα κατευθυνθούν και ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα θα αφήσουν μετά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης.
Η εδαφική συνοχή ως προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
Η γεωγραφία δημιουργεί πραγματικό πρόσθετο κόστος: στις μεταφορές, στις δημόσιες υπηρεσίες, στις υποδομές, στην ενέργεια, στην Υγεία και συχνά στην ίδια τη λειτουργία μιας επιχείρησης.
Γι’ αυτό και η εδαφική συνοχή δεν σημαίνει ότι όλες οι περιοχές πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Σημαίνει ότι κάθε περιοχή πρέπει να διαθέτει τις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε οι κάτοικοί της να έχουν ουσιαστικές ευκαιρίες, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
«Ο χρόνος που δαπανάται στον σχεδιασμό, κερδίζεται στην υλοποίηση», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Θανάσης Κοντογεώργης, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη έγκαιρης προετοιμασίας του εθνικού σχεδίου.
Αποκέντρωση δεν σημαίνει απλώς μετακόμιση
Ο υφυπουργός χαρακτήρισε την αποκέντρωση «πολυφορεμένη λέξη», η οποία όμως παραμένει επίκαιρη.
Η ουσιαστική αποκέντρωση δεν μπορεί να περιορίζεται στην προτροπή προς τους πολίτες να εγκαταλείψουν τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Για να αποτελέσει πραγματική επιλογή χρειάζεται ένα ολόκληρο οικοσύστημα:
εργασία, προσιτή στέγαση, σχολεία, Υγεία, ψηφιακές υποδομές, μεταφορές, δημόσιες υπηρεσίες και ποιότητα ζωής.
Ο στόχος που περιέγραψε ο κ. Κοντογεώργης είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε περισσότεροι πολίτες να μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν στον τόπο της επιλογής τους.
Ένας ψηφιακός χάρτης της αποκέντρωσης
Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσεται, σύμφωνα με τον υφυπουργό, η ψηφιακή πλατφόρμα apokentrosi.gov.gr, η οποία σχεδιάζεται ως ενιαίος κόμβος πληροφόρησης για τους δήμους της χώρας.
Η λογική είναι ένας πολίτης που εξετάζει το ενδεχόμενο μετεγκατάστασης να μπορεί να βρίσκει συγκεντρωμένες πληροφορίες για εργασία, στέγαση και διαθέσιμες δημόσιες υπηρεσίες.
Η πληροφορία από μόνη της προφανώς δεν δημιουργεί αποκέντρωση.
Μπορεί όμως να περιορίσει ένα πρακτικό εμπόδιο: την αδυναμία κάποιου να γνωρίζει ποιες πραγματικές δυνατότητες υπάρχουν σε έναν τόπο προτού αποφασίσει να μετακινηθεί.
Τηλεργασία από το Καστελόριζο και τους ορεινούς δήμους
Μια ακόμη δυνατότητα που δημιουργεί η ψηφιακή εποχή είναι η αποσύνδεση, σε ορισμένα επαγγέλματα, του τόπου εργασίας από τον τόπο κατοικίας.
Ο κ. Κοντογεώργης αναφέρθηκε σε πιλοτικές δράσεις τηλεργασίας, μεταξύ των οποίων η δυνατότητα δημοσίων υπαλλήλων να εργάζονται για συγκεκριμένο διάστημα από το Καστελόριζο, καθώς και σε πρόγραμμα τηλεργασίας από ορεινούς δήμους.
Η τηλεργασία δεν αποτελεί από μόνη της λύση στο δημογραφικό ή στην περιφερειακή ανισότητα.
Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα από τα εργαλεία μιας ευρύτερης στρατηγικής, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με γρήγορες ψηφιακές υποδομές, διαθέσιμη κατοικία και ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες.
Ηλεία: Από το παγκόσμιο brand της Ολυμπίας σε ένα διαφοροποιημένο μοντέλο
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην Ηλεία, με τον υφυπουργό να χαρακτηρίζει την ανάπτυξη της περιοχής «απόλυτη προτεραιότητα».
Η Ηλεία διαθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό πολιτιστικό και φυσικό κεφάλαιο, με την Αρχαία Ολυμπία να αποτελεί τοπόσημο παγκόσμιας αναγνωρισιμότητας.
Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι αυτή η αναγνωρισιμότητα να μετατραπεί σε ευρύτερη και περισσότερο διατηρήσιμη οικονομική αξία για την περιοχή.
Αυτό απαιτεί ένα διαφοροποιημένο παραγωγικό μοντέλο που δεν θα εξαρτάται από μία μόνο δραστηριότητα.
Τουρισμός και πολιτισμός μπορούν να συνδεθούν με την αγροδιατροφή, τις τοπικές επιχειρήσεις, τις υπηρεσίες, την καινοτομία και νέες επενδύσεις.
Οι υποδομές ως βάση της περιφερειακής ανάπτυξης
Στη συζήτηση τέθηκαν και μεγάλα έργα υποδομής.
Ο κ. Κοντογεώργης αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση του οδικού άξονα Πάτρα-Πύργος και στην ωρίμανση του τμήματος Πύργος-Καλό Νερό-Τσακώνα, καθώς και στις επενδύσεις σε αρδευτικά δίκτυα, εγγειοβελτιωτικά έργα και αστικές υποδομές.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις δυνατότητες που συνδέονται με την κρουαζιέρα στο Κατάκολο και σε επενδύσεις που μπορούν να επηρεάσουν ευρύτερα την οικονομική δραστηριότητα της περιοχής.
Οι υποδομές, ωστόσο, αποκτούν αναπτυξιακή αξία όταν λειτουργούν ως δίκτυο.
Ένας νέος δρόμος μπορεί να μειώσει τον χρόνο μεταφοράς προϊόντων. Ένα σύγχρονο αρδευτικό σύστημα μπορεί να ενισχύσει την αποδοτικότητα του πρωτογενούς τομέα. Ένα λιμάνι μπορεί να δημιουργήσει τουριστικές ροές.
Η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί αυτά τα διαφορετικά στοιχεία να συνδέονται μεταξύ τους και με την τοπική οικονομία.
Το μεγαλύτερο κεφάλαιο είναι οι άνθρωποι
Ο Θανάσης Κοντογεώργης έκλεισε τη συζήτηση θέτοντας ίσως το σημαντικότερο ζήτημα για την περιφερειακή ανάπτυξη: το ανθρώπινο δυναμικό.
Οι υποδομές και οι χρηματοδοτήσεις μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ανάπτυξης.
Δεν αρκούν όμως εάν μια περιοχή συνεχίζει να χάνει νέους, εργαζομένους και ανθρώπους με δεξιότητες.
Η πραγματική πρόκληση είναι επομένως διπλή: να συγκρατηθεί το ανθρώπινο δυναμικό που ήδη υπάρχει και να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε άνθρωποι που έφυγαν ή ζουν στα μεγάλα αστικά κέντρα να μπορούν, εφόσον το επιλέξουν, να επιστρέψουν ή να εγκατασταθούν στην Περιφέρεια.
SDG 10 και SDG 11: Η γεωγραφία δεν πρέπει να καθορίζει τις ευκαιρίες
Η εδαφική συνοχή συνδέεται άμεσα με τον SDG 10 – Λιγότερες Ανισότητες.
Οι ανισότητες δεν είναι μόνο εισοδηματικές. Είναι και γεωγραφικές.
Η πρόσβαση στην εργασία, στην Υγεία, στην εκπαίδευση, στις μεταφορές και στις ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά ανάμεσα σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο και μια απομακρυσμένη περιοχή.
Παράλληλα, ο SDG 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες αφορά και τη δημιουργία οικισμών και κοινοτήτων που μπορούν να παραμένουν ζωντανές, λειτουργικές και ανθεκτικές.
Για την ελληνική πραγματικότητα, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στα νησιά, στις ορεινές περιοχές και στην ύπαιθρο.
Η αποκέντρωση ως δικαίωμα επιλογής
Η επιτυχία της αποκέντρωσης δεν θα μετρηθεί απλώς από το πόσοι άνθρωποι εγκατέλειψαν την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη.
Θα μετρηθεί από το εάν ένας άνθρωπος μπορεί πραγματικά να επιλέξει πού θέλει να χτίσει τη ζωή του.
Να βρει εργασία. Να στεγαστεί. Να έχει πρόσβαση σε Υγεία και εκπαίδευση. Να δημιουργήσει επιχείρηση. Να εργαστεί ψηφιακά. Να μεγαλώσει οικογένεια χωρίς ο τόπος κατοικίας του να περιορίζει δραστικά τις ευκαιρίες του.
Αυτό είναι το βαθύτερο νόημα της εδαφικής συνοχής.