Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει επαγγέλματα, δεξιότητες και παραγωγικά μοντέλα. Η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Άννα Ευθυμίου, μιλώντας στο OLYMPIA FORUM VII, έθεσε στο επίκεντρο την επανακατάρτιση, την παραγωγικότητα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την ένταξη περισσότερων πολιτών στην αγορά εργασίας. Το μεγάλο στοίχημα για τη βιώσιμη ανάπτυξη είναι η τεχνολογική πρόοδος να μετατραπεί σε καλύτερη εργασία και όχι σε νέες ανισότητες.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως απειλή για την εργασία, αλλά ως ένα ισχυρό εργαλείο του οποίου οι δυνατότητες μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος εργαζομένων, επιχειρήσεων και κοινωνίας, με παράλληλη αντιμετώπιση των νέων κινδύνων.
Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Άννας Ευθυμίου στη συζήτηση με τον δημοσιογράφο Παναγιώτη Φωτεινόπουλο, στην ενότητα «Εργασία 2030: Δεξιότητες, Παραγωγικότητα και Κοινωνική Συνοχή» του OLYMPIA FORUM VII.
Η συζήτηση ανέδειξε μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας: πώς η τεχνολογική μετάβαση μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα χωρίς να αφήσει πίσω εργαζομένους που δεν διαθέτουν ακόμη τις δεξιότητες της νέας εποχής.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την εργασία
Η κ. Ευθυμίου χαρακτήρισε ανθρωποκεντρική την προσέγγιση απέναντι στις αλλαγές που επιφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη, με στόχο η τεχνολογία να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ποιοτικότερων θέσεων εργασίας.
Η αλλαγή, ωστόσο, δημιουργεί σημαντικές ανάγκες προσαρμογής.
Επικαλούμενη διεθνή στοιχεία του World Economic Forum, η υφυπουργός ανέφερε ότι περίπου τα δύο τρίτα των εργαζομένων θα χρειαστούν κάποια μορφή επανακατάρτισης ή αναβάθμισης δεξιοτήτων.
Το μήνυμα είναι σαφές: στην αγορά εργασίας του 2030 η εκπαίδευση δεν θα τελειώνει με την απόκτηση ενός πτυχίου.
Η διά βίου μάθηση μετατρέπεται σταδιακά σε βασική προϋπόθεση επαγγελματικής ανθεκτικότητας.
Ποιες δεξιότητες θα χρειάζεται ο εργαζόμενος του αύριο;
Στη νέα πραγματικότητα, σύμφωνα με την κ. Ευθυμίου, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν ο ψηφιακός και τεχνολογικός γραμματισμός, η κατανόηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, καθώς και οι τεχνικές και πράσινες δεξιότητες.
Ταυτόχρονα όμως, όσο περισσότερο αυτοματοποιούνται συγκεκριμένες εργασίες, τόσο μεγαλύτερη σημασία μπορούν να αποκτούν δεξιότητες που παραμένουν κατεξοχήν ανθρώπινες.
Δημιουργική και ευέλικτη σκέψη, προσαρμοστικότητα, ανθεκτικότητα, συνεργασία, επικοινωνία και ηγεσία αποτελούν ένα δεύτερο κρίσιμο σύνολο δεξιοτήτων.
«Πρέπει να είμαστε προσαρμοστικοί, γιατί αλλάζουν τα επαγγέλματα», ανέφερε χαρακτηριστικά η υφυπουργός.
Περισσότεροι από 500.000 ωφελούμενοι από προγράμματα κατάρτισης
Στο πλαίσιο αυτό, η κ. Ευθυμίου αναφέρθηκε στα προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι ωφελούμενοι έχουν ξεπεράσει τους 500.000, με την υφυπουργό να χαρακτηρίζει τις σχετικές δράσεις μεγάλη επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Η ποσότητα, ωστόσο, δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο επιτυχίας.
Για μια βιώσιμη αγορά εργασίας, κρίσιμο είναι η κατάρτιση να οδηγεί σε δεξιότητες που έχουν πραγματική ζήτηση και μπορούν να βελτιώσουν την απασχολησιμότητα, την παραγωγικότητα και τις επαγγελματικές προοπτικές του εργαζομένου.
Κατάρτιση ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται, σύμφωνα με την υφυπουργό, ο Μηχανισμός Διάγνωσης των Αναγκών της Αγοράς Εργασίας.
Μέσω της αξιοποίησης δεδομένων επιχειρείται να εντοπίζονται οι ειδικότητες και οι δεξιότητες που παρουσιάζουν μεγαλύτερη ζήτηση ανά περιοχή και οικονομικό κλάδο.
Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την περιφερειακή ανάπτυξη.
Οι ανάγκες μιας τουριστικής περιοχής μπορεί να διαφέρουν από εκείνες μιας βιομηχανικής ζώνης, μιας αγροτικής Περιφέρειας ή ενός μεγάλου αστικού κέντρου.
Επομένως, η αποτελεσματική κατάρτιση χρειάζεται να συνδέεται με την πραγματική οικονομία του κάθε τόπου και όχι να αποτελεί μια οριζόντια διαδικασία αποκομμένη από τις δυνατότητες απασχόλησης.
Στην ίδια λογική εντάσσονται και οι «Ημέρες Καριέρας» της ΔΥΠΑ, όπου επιχειρήσεις και υποψήφιοι εργαζόμενοι έρχονται σε άμεση επαφή.
Παραγωγικότητα δεν σημαίνει περισσότερες ώρες εργασίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η τοποθέτηση της υφυπουργού σχετικά με την παραγωγικότητα.
Όπως υπογράμμισε, υψηλότερη παραγωγικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα περισσότερη εργασία.
Σημαίνει, όπως είπε, «να δουλεύουμε καλύτερα, με περισσότερες δεξιότητες, καλύτερη τεχνολογία, αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας, ασφάλεια δικαίου και προβλεψιμότητα».
Η διάκριση είναι σημαντική για τη βιώσιμη εργασία.
Η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω τεχνολογίας, καλύτερης οργάνωσης και δεξιοτήτων μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη οικονομική αξία χωρίς η ανάπτυξη να βασίζεται αποκλειστικά στην αύξηση των ωρών ή της έντασης εργασίας.
Η μεγάλη πρόκληση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Η τεχνολογική μετάβαση δεν έχει την ίδια δυσκολία για όλες τις επιχειρήσεις.
Μια μεγάλη εταιρεία μπορεί ευκολότερα να επενδύσει σε εξειδικευμένο προσωπικό, λογισμικό, Τεχνητή Νοημοσύνη, κυβερνοασφάλεια και εκπαίδευση εργαζομένων.
Για μια πολύ μικρή επιχείρηση, το κόστος και η τεχνογνωσία μπορεί να αποτελούν σημαντικότερο εμπόδιο.
Η κ. Ευθυμίου στάθηκε ιδιαίτερα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «ραχοκοκαλιά» της ελληνικής οικονομίας και επισημαίνοντας την ανάγκη να αποκτήσουν τα εργαλεία που απαιτούνται για τον τεχνολογικό τους μετασχηματισμό.
Η επιτυχία της ψηφιακής μετάβασης θα κριθεί επομένως και από το εάν η τεχνολογία θα είναι προσβάσιμη όχι μόνο στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, αλλά και στις μικρότερες.
53 εκατομμύρια σελίδες ασφαλιστικού βίου σε ψηφιακή μορφή
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός επεκτείνεται και στην κοινωνική ασφάλιση.
Σύμφωνα με την υφυπουργό, έχουν ψηφιοποιηθεί 53 εκατομμύρια σελίδες ασφαλιστικού βίου, με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση των ασφαλιστικών δεδομένων και την ταχύτερη διεκπεραίωση διαδικασιών, μεταξύ των οποίων η απονομή συντάξεων.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται το πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ II, μέσω του οποίου καταγράφονται ψηφιακά οι μεταβολές στις εργασιακές σχέσεις.
Η επιδίωξη είναι τα δεδομένα της εργασίας και της κοινωνικής ασφάλισης να μπορούν να συνδέονται αποτελεσματικότερα.
Η ψηφιακή διασύνδεση μπορεί να περιορίσει γραφειοκρατικές διαδικασίες, αλλά και να ενισχύσει τον έλεγχο της εφαρμογής της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας.
Ψηφιακή εργασία σημαίνει και ψηφιακά δικαιώματα
Η ψηφιοποίηση της αγοράς εργασίας, ωστόσο, δημιουργεί και μια δεύτερη υποχρέωση: την προστασία των εργαζομένων στο νέο τεχνολογικό περιβάλλον.
Όσο περισσότερα δεδομένα παράγονται για την εργασία και όσο περισσότεροι αλγόριθμοι χρησιμοποιούνται στην παραγωγή και στη διοίκηση προσωπικού, τόσο σημαντικότερα γίνονται ζητήματα όπως η προστασία προσωπικών δεδομένων, η διαφάνεια και η ανθρώπινη εποπτεία.
Η βιώσιμη ψηφιακή μετάβαση δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα υιοθετείται μια τεχνολογία.
Κρίνεται και από το εάν ο εργαζόμενος γνωρίζει πώς χρησιμοποιείται και εάν τα δικαιώματά του εξακολουθούν να προστατεύονται.
Κοινωνική ασφάλιση σε μια αγορά που αλλάζει
Στο ασφαλιστικό σύστημα, η κ. Ευθυμίου αναφέρθηκε στο ΤΕΚΑ και στον ατομικό λογαριασμό επικουρικής ασφάλισης για τους νέους ασφαλισμένους.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης και στη δυνατότητα δημιουργίας συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής παροχής μέσω Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη φορητότητα των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, ώστε η αλλαγή εργοδότη να μη συνεπάγεται απώλεια δικαιωμάτων.
Το θέμα αποκτά αυξανόμενη σημασία σε μια αγορά εργασίας όπου οι εργαζόμενοι αλλάζουν συχνότερα εργοδότη, επάγγελμα ή ακόμη και αντικείμενο απασχόλησης.
Η επόμενη πρόκληση: Ποιοι παραμένουν εκτός εργασίας
Σύμφωνα με την κ. Ευθυμίου, με την ανεργία να βρίσκεται κάτω από το 8%, η επόμενη πρόκληση αφορά την αύξηση της συμμετοχής ομάδων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια στην αγορά εργασίας.
Στο επίκεντρο έθεσε τους νέους, τις γυναίκες, τα άτομα με αναπηρία και τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας.
Για τις γυναίκες αναφέρθηκε σε δράσεις κατάρτισης, επιδοτούμενης απασχόλησης και επιχειρηματικότητας, καθώς και σε πρόγραμμα 10.000 θέσεων εργασίας για άνεργες γυναίκες με παιδιά έως 15 ετών.
Για τους μεγαλύτερους εργαζομένους αναφέρθηκε στα προγράμματα για άτομα ηλικίας 55 ετών και άνω.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, περισσότεροι από 300.000 εργαζόμενοι συνταξιούχοι εμφανίζονται πλέον στη σχετική πλατφόρμα μετά την αλλαγή του καθεστώτος απασχόλησης των συνταξιούχων.
SDG 8: Η ανάπτυξη πρέπει να δημιουργεί αξιοπρεπή εργασία
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με τον SDG 8 – Αξιοπρεπής Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη.
Η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να δημιουργήσει νέες δραστηριότητες. Για να μετατραπεί όμως σε βιώσιμη ανάπτυξη, τα οφέλη της χρειάζεται να συνδυάζονται με ποιοτικές θέσεις εργασίας και προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, ο SDG 4 – Ποιοτική Εκπαίδευση αποκτά νέα διάσταση μέσα από τη διά βίου μάθηση και την επανακατάρτιση, ενώ ο SDG 10 – Λιγότερες Ανισότητες αφορά το κρίσιμο ερώτημα του ποιοι θα έχουν πρόσβαση στις δεξιότητες και στις ευκαιρίες της νέας οικονομίας.
Το πραγματικό στοίχημα της Εργασίας 2030
Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη συχνά εγκλωβίζεται στο ερώτημα πόσες θέσεις εργασίας θα εξαφανιστούν και πόσες θα δημιουργηθούν.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι διαφορετικό:
Πόσοι άνθρωποι θα έχουν τη δυνατότητα να προσαρμοστούν στις θέσεις εργασίας που αλλάζουν;
Εκεί θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως μηχανισμός ανάπτυξης ή ως παράγοντας νέων ανισοτήτων.
Η τεχνολογία μπορεί να κάνει την εργασία περισσότερο παραγωγική. Η κατάρτιση μπορεί να βοηθήσει τους εργαζομένους να ακολουθήσουν τις αλλαγές. Η κοινωνική πολιτική μπορεί να στηρίξει όσους αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια.
Το στοίχημα, όμως, παραμένει ανθρωποκεντρικό:
Η βιώσιμη εργασία του 2030 δεν θα κριθεί από το πόσο έξυπνες έγιναν οι μηχανές, αλλά από το εάν οι άνθρωποι απέκτησαν τις δεξιότητες, τα δικαιώματα και τις ευκαιρίες για να προχωρήσουν μαζί τους.