Πώς μπορεί να διατηρηθεί ένας ουσιαστικός δημόσιος διάλογος στην εποχή των social media; Εκπρόσωποι της Νέας Δημοκρατίας, του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και της ΕΛ.ΑΣ. συζήτησαν στο OLYMPIA FORUM VII για την τοξικότητα, την πολιτική επικοινωνία και την ανάγκη ενίσχυσης της κριτικής σκέψης. Ένα ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την κοινωνική και θεσμική διάσταση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αφορά μόνο το περιβάλλον, την ενέργεια ή την οικονομία. Προϋποθέτει κοινωνίες με ισχυρούς θεσμούς, ενημερωμένους πολίτες, δυνατότητα συμμετοχής και έναν δημόσιο χώρο στον οποίο διαφορετικές απόψεις μπορούν να αντιπαρατίθενται με επιχειρήματα.
Σε αυτή τη διάσταση της βιωσιμότητας επικεντρώθηκε η συζήτηση για την τοξικότητα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο πάνελ «Πολιτική επικοινωνία και δημόσιος διάλογος στη νέα εποχή», στο πλαίσιο του OLYMPIA FORUM VII στην Αρχαία Ολυμπία.
Στη συζήτηση συμμετείχαν η εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας Αλεξάνδρα Σδούκου, ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ Κώστας Τσουκαλάς και η εκπρόσωπος Τύπου της Ελληνικής Αστυνομίας Θεώνη Κουφονικολάκου.
Όταν τα επιχειρήματα αντικαθίστανται από προσωπικές επιθέσεις
Οι τρεις συμμετέχοντες συνέδεσαν την τοξικότητα στον δημόσιο διάλογο με περιπτώσεις στις οποίες η αντιπαράθεση επιχειρημάτων αντικαθίσταται από εχθρότητα και προσωπικές επιθέσεις.
Κατά τη συζήτηση υποστηρίχθηκε ότι τέτοιες συμπεριφορές υπονομεύουν τον τεκμηριωμένο διάλογο και ότι τα δημόσια πρόσωπα έχουν ιδιαίτερη ευθύνη ως προς το παράδειγμα που δίνουν.
Η Αλεξάνδρα Σδούκου ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «όλοι βγαίνουμε ζημιωμένοι από την τοξικότητα», ενώ ο Κώστας Τσουκαλάς παρατήρησε ότι ορισμένοι πολιτικοί επιδιώκουν μέσα από έντονες αντιπαραθέσεις να γίνουν «viral».
Η Θεώνη Κουφονικολάκου αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, σε ακραίες γενικεύσεις κατά του πολιτικού συστήματος, υποστηρίζοντας ότι μπορούν να ενισχύσουν τον θυμό και την απομάκρυνση από τη συμμετοχική δράση.
Social media: Όταν η ταχύτητα προηγείται της σκέψης
Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση είχε ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Η μεγάλη ταχύτητα διάδοσης ενός μηνύματος και η δυνατότητα να αποκτήσει μέσα σε ελάχιστο χρόνο τεράστια προβολή έχουν μεταμορφώσει την πολιτική επικοινωνία.
Η τεχνολογία έχει παράλληλα διευρύνει τη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο χωρίς τους παραδοσιακούς διαμεσολαβητές.
Η δυνατότητα αυτή, όμως, συνοδεύεται από νέες προκλήσεις. Η ταχύτητα μπορεί να περιορίζει τον χρόνο για έλεγχο και προβληματισμό, ενώ η επιδίωξη της διαδικτυακής απήχησης μπορεί να ευνοεί περισσότερο την ένταση παρά την τεκμηριωμένη συζήτηση.
Η πρόκληση για μια βιώσιμη ψηφιακή κοινωνία είναι επομένως διπλή: να διατηρηθεί η ανοιχτή συμμετοχή που επιτρέπουν τα ψηφιακά μέσα και ταυτόχρονα να καλλιεργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο η διαφορετική άποψη δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε προσωπική σύγκρουση.
Από τον πολίτη-αποδέκτη στον πολίτη-συμμέτοχο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συζήτηση για το πώς θα μπορούσε να αλλάξει η πολιτική επικοινωνία τα επόμενα χρόνια.
Η Αλεξάνδρα Σδούκου ανέφερε ότι θα ήθελε ο πολίτης να μην αντιμετωπίζεται ως κάποιος που απλώς πρέπει να πειστεί, αλλά ως συμμέτοχος που έχει δικαίωμα να γνωρίζει και να κρίνει, ενώ αναφέρθηκε και στην ανάγκη μεγαλύτερης ανάληψης πολιτικής ευθύνης.
Ο Κώστας Τσουκαλάς τάχθηκε υπέρ μεγαλύτερης αντιπαράθεσης πάνω στην τεκμηρίωση και στα επιχειρήματα, ώστε, όπως είπε, ο πολίτης να έχει τη δυνατότητα να διαμορφώνει πληρέστερο συλλογισμό.
Πρόκειται για μια ουσιαστική μετατόπιση της συζήτησης: από την επικοινωνία που έχει αποκλειστικό σκοπό την πειθώ προς έναν δημόσιο διάλογο που δίνει στον πολίτη περισσότερα εργαλεία για να σχηματίσει τη δική του άποψη.
Κριτική σκέψη: Η άμυνα του πολίτη στην ψηφιακή εποχή
Η Θεώνη Κουφονικολάκου έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη ανάπτυξης της κριτικής σκέψης των πολιτών.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου καθημερινά ο χρήστης έρχεται αντιμέτωπος με τεράστιες ποσότητες πληροφορίας, γνώμες, εικόνες και περιεχόμενο.
Η δυνατότητα αξιολόγησης μιας πληροφορίας, η αναζήτηση της πηγής, η διάκριση μεταξύ γεγονότος και άποψης και η κατανόηση διαφορετικών επιχειρημάτων αποτελούν πλέον βασικές δεξιότητες ενεργού πολιτειότητας.
Η ίδια συνέδεσε την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και με ευρύτερους κοινωνικούς παράγοντες, αναφερόμενη στην άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και σε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που θα ενισχύει περισσότερο τον σεβασμό και την ενσυναίσθηση.
Η εκπαίδευση ως μέρος της λύσης
Η συζήτηση για την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου καταλήγει έτσι αναπόφευκτα και στην εκπαίδευση.
Σε έναν κόσμο όπου η πολιτική συζήτηση διεξάγεται σε μεγάλο βαθμό μέσα από οθόνες, οι νέοι πολίτες χρειάζονται κάτι περισσότερο από τεχνικές ψηφιακές δεξιότητες.
Χρειάζονται παιδεία στα μέσα, κριτική σκέψη, ικανότητα διαλόγου, σεβασμό στη διαφορετική άποψη και δυνατότητα αναγνώρισης τεκμηριωμένων πληροφοριών.
Η ενσυναίσθηση και η συνεργασία αποκτούν επίσης ιδιαίτερη αξία, καθώς ο ψηφιακός διάλογος συχνά στερείται την άμεση ανθρώπινη επαφή που λειτουργεί ανασταλτικά απέναντι σε ακραίες συμπεριφορές.
SDG 16: Χωρίς ισχυρούς θεσμούς δεν υπάρχει βιώσιμη ανάπτυξη
Το θέμα συνδέεται ιδιαίτερα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 16 – Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Ισχυροί Θεσμοί.
Ο SDG 16 περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη αποτελεσματικών και υπεύθυνων θεσμών και τη συμμετοχική λήψη αποφάσεων.
Παράλληλα, η καλλιέργεια κριτικής σκέψης και υπεύθυνης ψηφιακής συμπεριφοράς συναντά τον SDG 4 – Ποιοτική Εκπαίδευση, ενώ η αναφορά στις κοινωνικές ανισότητες συνδέεται με τον SDG 10 – Λιγότερες Ανισότητες.
Η βιώσιμη ανάπτυξη, άλλωστε, απαιτεί πολίτες που μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά στον δημόσιο βίο και θεσμούς που μπορούν να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και λογοδοσίας.
Η βιωσιμότητα του ίδιου του δημόσιου διαλόγου
Η εποχή των social media δεν πρόκειται να αντιστραφεί. Ο δημόσιος διάλογος θα γίνεται ολοένα περισσότερο ψηφιακός, ταχύτερος και περισσότερο άμεσος.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι πώς θα επιστρέψουμε σε μια εποχή πριν από τα κοινωνικά δίκτυα.
Είναι πώς θα δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η νέα ψηφιακή δημόσια σφαίρα να παραμένει χώρος συμμετοχής, επιχειρημάτων, ενημέρωσης και δημοκρατικής αντιπαράθεσης, χωρίς η διαφωνία να μετατρέπεται σε εχθρότητα.
Γιατί μια πραγματικά βιώσιμη κοινωνία δεν χρειάζεται πολίτες που συμφωνούν μεταξύ τους.
Χρειάζεται πολίτες που μπορούν να διαφωνούν, να τεκμηριώνουν, να ακούν και τελικά να αποφασίζουν οι ίδιοι.