Οδικά δίκτυα, μέσα σταθερής τροχιάς, ύδρευση, αντιπλημμυρική προστασία και ενεργειακή θωράκιση βρέθηκαν στο επίκεντρο του OLYMPIA FORUM VII. Το κοινό μήνυμα: οι υποδομές δεν αρκεί να κατασκευάζονται. Χρειάζονται μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, συντήρηση και προσαρμογή στις νέες κλιματικές και κοινωνικές ανάγκες.
Οι σύγχρονες υποδομές αποτελούν έναν από τους βασικότερους πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης. Η πρόκληση, όμως, δεν περιορίζεται στην κατασκευή περισσότερων δρόμων, δικτύων ή μεγάλων έργων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι επενδύσεις σχεδιάζονται με ορίζοντα δεκαετιών, εάν ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και, κυρίως, εάν υπάρχουν οι μηχανισμοί που θα εξασφαλίσουν τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανθεκτικότητά τους μετά την ολοκλήρωσή τους.
Αυτή η διάσταση βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης με θέμα «Από τη Συνδεσιμότητα στην Ανάπτυξη: Περιφέρειες, Υποδομές και Επενδύσεις», στο πλαίσιο του OLYMPIA FORUM VII, με τη συμμετοχή του βουλευτή της ΝΔ Λευτέρη Αυγενάκη, του διευθύνοντος συμβούλου της ΣΤΑΣΥ Αθανάσιου Κοτταρά και του δημάρχου Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλου.
Υποδομές πέρα από τον εκλογικό κύκλο
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδείχθηκαν ήταν η ανάγκη σχεδιασμού έργων που ξεπερνούν χρονικά μια κυβερνητική ή αυτοδιοικητική θητεία.
Ο Λευτέρης Αυγενάκης αναφέρθηκε στα μεγάλα έργα υποδομών της Κρήτης, με κυριότερο τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), αλλά και στο νέο αεροδρόμιο και στην ανάγκη σχεδιασμού του νότιου οδικού άξονα.
Παράλληλα, έθεσε στο τραπέζι δύο ζητήματα που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής: τη λειψυδρία και την αντιπλημμυρική προστασία.
Η συζήτηση αυτή αναδεικνύει μια βασική αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης: οι υποδομές που σχεδιάζονται σήμερα θα πρέπει να είναι ικανές να ανταποκριθούν στις ανάγκες των επόμενων δεκαετιών και όχι μόνο στις σημερινές συνθήκες.
Το έργο δεν τελειώνει όταν ολοκληρωθεί η κατασκευή
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ζήτημα της συντήρησης.
Ο Λευτέρης Αυγενάκης επισήμανε ότι σημαντικά έργα, τα οποία χρηματοδοτούνται με εθνικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους, κινδυνεύουν να μην αποδώσουν το αναμενόμενο πολλαπλασιαστικό όφελος εάν μετά την ολοκλήρωσή τους δεν υπάρχει ξεκάθαρη ευθύνη για τη λειτουργία και τη διαχείρισή τους.
Έφερε ως παράδειγμα τον ΒΟΑΚ, θέτοντας το ερώτημα του φορέα που θα αναλάβει τη διαχείριση και τη συντήρησή του μετά την τμηματική ολοκλήρωσή του.
Αυτή είναι μια διάσταση που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση για τις επενδύσεις.
Μια υποδομή δεν είναι πραγματικά βιώσιμη μόνο επειδή κατασκευάστηκε. Η συνολική αξία της εξαρτάται από ολόκληρο τον κύκλο ζωής της: σχεδιασμό, κατασκευή, λειτουργία, προληπτική συντήρηση, αναβάθμιση και προσαρμογή στις μελλοντικές ανάγκες.
Μετρό: Επενδύσεις στη βιώσιμη αστική κινητικότητα
Ένα διαφορετικό κομμάτι της ίδιας εξίσωσης αφορά τις δημόσιες μεταφορές.
Ο διευθύνων σύμβουλος της ΣΤΑΣΥ, Αθανάσιος Κοτταράς, ανέφερε ότι περίπου 800.000 επιβάτες μετακινούνται καθημερινά με τα μέσα σταθερής τροχιάς στο Λεκανοπέδιο, ενώ η επιβατική κίνηση παρουσιάζει, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ετήσια αύξηση της τάξης του 6%-7%.
Παράλληλα, παρουσίασε επενδυτικό σχεδιασμό που ξεκινά από τα 700 εκατ. ευρώ και εκτείνεται έως το 2030, με σημαντικό μέρος του να αφορά το τροχαίο υλικό και τη δυνατότητα αύξησης των δρομολογίων.
Η ενίσχυση των αξιόπιστων δημόσιων συγκοινωνιών αποτελεί βασικό εργαλείο βιώσιμης αστικής κινητικότητας.
Όσο περισσότερο μια πόλη μπορεί να προσφέρει γρήγορες, ασφαλείς και αξιόπιστες εναλλακτικές λύσεις απέναντι στο ιδιωτικό αυτοκίνητο, τόσο μεγαλύτερες είναι οι δυνατότητες περιορισμού της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων των μετακινήσεων.
Καλαμάτα: Οι «αόρατες» υποδομές που κρατούν μια πόλη όρθια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η παρέμβαση του δημάρχου Καλαμάτας, Θανάση Βασιλόπουλου, καθώς έφερε στο προσκήνιο έργα που συχνά δεν είναι ορατά στον πολίτη, αλλά αποτελούν θεμέλιο για τη λειτουργία μιας πόλης.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, στην Καλαμάτα κατασκευάζεται νέος αγωγός ύδρευσης και νέα δεξαμενή χωρητικότητας 8.500 κυβικών μέτρων, ενώ έχουν ήδη αντικατασταθεί 75 χιλιόμετρα δικτύου ύδρευσης.
«Αυτά τα έργα δημιουργούν αναστάτωση, προβλήματα και γκρίνια. Στον κόσμο δεν αρέσουν. Δεν φωτογραφίζονται όπως οι πλατείες, οι δρόμοι ή ένα κτίριο. Όμως αυτά τα έργα υπηρετούν πραγματικά την ανάπτυξη», ανέφερε.
Η παρατήρηση αγγίζει την ουσία της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης.
Τα δίκτυα ύδρευσης, η αποχέτευση, τα αντιπλημμυρικά έργα και οι ενεργειακές υποδομές μπορεί να έχουν μικρότερη δημόσια προβολή από μια νέα πλατεία ή ένα εμβληματικό κτίριο, αλλά είναι εκείνα που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ανθεκτικότητα και την ποιότητα ζωής μιας πόλης.
Νερό και κλιματική ανθεκτικότητα
Η επένδυση στα δίκτυα νερού αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν την πίεση στις πόλεις και στις περιφέρειες.
Η αντικατάσταση παλαιών δικτύων, ο περιορισμός των απωλειών νερού, η επάρκεια αποθήκευσης και η αντιπλημμυρική προστασία δεν αποτελούν πλέον μόνο τεχνικά έργα.
Αποτελούν εργαλεία προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Η ανθεκτική πόλη του μέλλοντος θα πρέπει να μπορεί να αντιμετωπίζει δύο φαινομενικά αντίθετους κινδύνους: περιόδους μειωμένης διαθεσιμότητας νερού και επεισόδια ακραίων βροχοπτώσεων.
Συνδεσιμότητα πέρα από τους δρόμους
Στη συζήτηση αναδείχθηκε επίσης μια ευρύτερη έννοια της συνδεσιμότητας.
Δεν αφορά μόνο τους αυτοκινητοδρόμους και τα αεροδρόμια. Περιλαμβάνει λιμάνια, μαρίνες, σιδηρόδρομο, μέσα μαζικής μεταφοράς και ψηφιακές υποδομές.
Ο δήμαρχος Καλαμάτας αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στον σχεδιασμό για επαναφορά του προαστιακού.
Για μια βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη, το ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός συνδυασμένου συστήματος μεταφορών που επιτρέπει σε ανθρώπους και αγαθά να κινούνται αποτελεσματικά, χωρίς η ανάπτυξη να ταυτίζεται αποκλειστικά με περισσότερες οδικές μετακινήσεις.
SDG 9 και SDG 11: Υποδομές που αντέχουν στον χρόνο
Η συζήτηση του OLYMPIA FORUM συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 9 – Βιομηχανία, Καινοτομία και Υποδομές, που περιλαμβάνει την ανάπτυξη ποιοτικών, αξιόπιστων, βιώσιμων και ανθεκτικών υποδομών.
Παράλληλα, συναντά τον SDG 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες, ιδιαίτερα ως προς τις μεταφορές και την ανθεκτικότητα των αστικών περιοχών, αλλά και τον SDG 6 – Καθαρό Νερό και Αποχέτευση, όταν η συζήτηση μεταφέρεται στα δίκτυα ύδρευσης και στη βιώσιμη διαχείριση του νερού.
Το κοινό στοιχείο είναι ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.
Από το «πόσο κοστίζει» στο «πόσο θα αντέξει»
Οι μεγάλες υποδομές απαιτούν σημαντικούς δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους και επηρεάζουν την οικονομία, το περιβάλλον και την καθημερινότητα των πολιτών για δεκαετίες.
Γι’ αυτό και η συζήτηση γύρω από ένα έργο δεν μπορεί να τελειώνει στο ύψος του προϋπολογισμού ή στην ημερομηνία παράδοσής του.
Χρειάζεται να περιλαμβάνει το κόστος λειτουργίας και συντήρησης, την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, την ασφάλεια, την προσβασιμότητα και το πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Η μετάβαση από τη συνδεσιμότητα στη βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί, τελικά, μια διαφορετική αντίληψη για τα δημόσια έργα:
όχι μόνο τι θα κατασκευάσουμε σήμερα, αλλά τι θα εξακολουθεί να λειτουργεί αποτελεσματικά και να προσφέρει αξία στην κοινωνία μετά από 20, 30 ή 40 χρόνια.