Μια νέα οικονομική μελέτη ανατρέπει την παραδοσιακή αντίληψη ότι οι περίοδοι κρίσης περιορίζουν κάθε μορφή καινοτομίας. Ενώ οι συμβατικές πατέντες μειώνονται, οι πράσινες τεχνολογίες μπορούν να αναπτύσσονται, δημιουργώντας νέες προοπτικές για την ενεργειακή μετάβαση και τη χρηματοδότηση της έρευνας.
Μπορεί μια οικονομική ύφεση να δημιουργήσει ευκαιρίες για την ανάπτυξη πράσινων τεχνολογιών; Μπορεί η αύξηση των επιτοκίων, που συνήθως περιορίζει τις επενδύσεις και την επιχειρηματική δραστηριότητα, να οδηγήσει σε περισσότερες καινοτομίες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;
Μια νέα επιστημονική έρευνα δίνει μια απροσδόκητη απάντηση, αναδεικνύοντας μια σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στην παραδοσιακή και την πράσινη καινοτομία.
Σύμφωνα με τη μελέτη «Innovation, Business Cycles, and the Climate Transition», των ερευνητών Diego Känzig, Maximilian Konradt, Lixing Wang και Donghai Zhang, οι οικονομικές υφέσεις δεν επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο όλες τις τεχνολογικές δραστηριότητες.
Ενώ η συνολική καινοτομία τείνει να περιορίζεται όταν η οικονομία επιβραδύνεται, η ανάπτυξη πράσινων τεχνολογιών μπορεί να ακολουθεί αντίθετη πορεία.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την πράσινη μετάβαση, καθώς υποδεικνύει ότι οι οικονομικές κρίσεις μπορούν να μεταβάλουν όχι μόνο το ύψος των επενδύσεων στην έρευνα, αλλά και την κατεύθυνση της τεχνολογικής εξέλιξης.
Γιατί η πράσινη καινοτομία συμπεριφέρεται διαφορετικά
Η συμβατική οικονομική θεωρία συνδέει τις περιόδους ύφεσης με τη μείωση των επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη.
Όταν οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν χαμηλότερα κέρδη, περιορισμένη ρευστότητα και αυξημένο κόστος χρηματοδότησης, συνήθως αναβάλλουν επενδύσεις και περιορίζουν τα ερευνητικά τους προγράμματα.
Ωστόσο, οι τέσσερις ερευνητές διαπιστώνουν ότι η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζεται ξεχωριστά η πράσινη καινοτομία.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε ως Discussion Paper του Centre for Economic Policy Research (CEPR), αξιοποιεί δεδομένα αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Οι ερευνητές ταξινομούν τις τεχνολογίες ως πράσινες με βάση τους σχετικούς κωδικούς του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, οι οποίοι αφορούν τεχνολογίες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να συγκρίνουν την εξέλιξη της πράσινης και της μη πράσινης καινοτομίας σε διαφορετικές οικονομικές συνθήκες.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πράσινη καινοτομία εμφανίζει αντικυκλικά χαρακτηριστικά, σε αντίθεση με τη συμβατική, η οποία τείνει να ακολουθεί τον οικονομικό κύκλο.
Αύξηση των πράσινων πατεντών ακόμη και όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την επίδραση της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής.
Οι ερευνητές εξετάζουν τις συνέπειες ενός απροσδόκητου περιοριστικού νομισματικού σοκ που αυξάνει το αμερικανικό επιτόκιο αναφοράς κατά 25 μονάδες βάσης.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνολική δραστηριότητα κατοχύρωσης πατεντών μειώνεται, όπως θα αναμενόταν από τη θεωρία.
Ωστόσο, η ανάλυση αποκαλύπτει δύο διαφορετικές τάσεις.
Οι μη πράσινες πατέντες περιορίζονται, ενώ οι πράσινες αυξάνονται.
Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο των πράσινων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ενισχύεται και η αύξησή του φτάνει περίπου τις 0,3 ποσοστιαίες μονάδες έπειτα από 15 τρίμηνα.
Το αποτέλεσμα αυτό δεν περιορίζεται στις μεταβολές της νομισματικής πολιτικής.
Παρόμοια συμπεριφορά παρατηρείται όταν οι ερευνητές εξετάζουν απροσδόκητες μεταβολές του ΑΕΠ και διαφορετικές φάσεις του οικονομικού κύκλου.
Τα ευρήματα παραμένουν επίσης ισχυρά όταν χρησιμοποιούνται διαφορετικοί ορισμοί των πράσινων τεχνολογιών και λαμβάνονται υπόψη η ποιότητα των πατεντών, οι κλάδοι και οι γεωγραφικές περιοχές.
Οι επιχειρήσεις αλλάζουν τις ερευνητικές τους προτεραιότητες
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η μεταβολή δεν οφείλεται αποκλειστικά στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται ήδη στον τομέα των πράσινων τεχνολογιών.
Σύμφωνα με την έρευνα, η διαφοροποίηση παρατηρείται ακόμη και μέσα στις ίδιες τις εταιρείες.
Όταν οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται, οι επιχειρήσεις περιορίζουν την ανάπτυξη μη πράσινων πατεντών, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν τη δραστηριότητά τους σε πράσινες τεχνολογίες.
Αυτό σημαίνει ότι δεν μεταβάλλεται μόνο ο συνολικός αριθμός των ερευνητικών έργων.
Μεταβάλλεται και η κατανομή των διαθέσιμων πόρων.
Οι επιχειρήσεις φαίνεται ότι μπορούν να ανακατευθύνουν μέρος της ερευνητικής τους δραστηριότητας προς τεχνολογίες που συνδέονται με την κλιματική μετάβαση.
Ο μηχανισμός «green duration channel»
Για να εξηγήσουν αυτή τη συμπεριφορά, οι ερευνητές προτείνουν έναν μηχανισμό που ονομάζουν «green duration channel».
Η βασική ιδέα είναι ότι σημαντικό μέρος της οικονομικής αξίας των πράσινων τεχνολογιών βρίσκεται στο μέλλον.
Η παγκόσμια προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η σταδιακή απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα αναμένεται να δημιουργήσουν μεγαλύτερη ζήτηση για τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.
Κατά συνέπεια, τα σχετικά ερευνητικά έργα μπορεί να αποφέρουν μεγαλύτερο μέρος των οικονομικών τους ωφελειών σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.
Αντίθετα, οι συμβατικές τεχνολογικές επενδύσεις ενδέχεται να εξαρτώνται περισσότερο από τη βραχυπρόθεσμη οικονομική δραστηριότητα.
Όταν μια ύφεση μειώνει τη ζήτηση και τα άμεσα κέρδη, επηρεάζει εντονότερα τις επενδύσεις των οποίων η αξία συνδέεται με το κοντινό μέλλον.
Οι πράσινες τεχνολογίες, επειδή ένα μεγαλύτερο μέρος της αναμενόμενης αξίας τους βρίσκεται πιο μακριά χρονικά, μπορεί να επηρεάζονται λιγότερο από μια προσωρινή οικονομική κάμψη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ανεπηρέαστες από τα υψηλότερα επιτόκια ή τους χρηματοδοτικούς περιορισμούς.
Σημαίνει ότι, σύμφωνα με το προτεινόμενο θεωρητικό πλαίσιο, η σχετική τους ελκυστικότητα μπορεί να βελτιώνεται σε σύγκριση με τις συμβατικές τεχνολογίες.
Γιατί η έρευνα και ανάπτυξη μπορεί να γίνεται φθηνότερη σε μια ύφεση
Η μικρότερη ευαισθησία της πράσινης καινοτομίας στις οικονομικές διακυμάνσεις εξηγεί μόνο ένα μέρος του φαινομένου.
Οι ερευνητές εντοπίζουν και έναν δεύτερο μηχανισμό, ο οποίος σχετίζεται με το κόστος της έρευνας και ανάπτυξης.
Όταν οι επιχειρήσεις μειώνουν τις συμβατικές ερευνητικές δραστηριότητες, περιορίζεται η ζήτηση για εξειδικευμένους επιστήμονες, ερευνητές και άλλους σπάνιους παραγωγικούς πόρους.
Η υποχώρηση της ζήτησης μπορεί να ασκήσει καθοδική πίεση στις αμοιβές τους, μειώνοντας το κόστος υλοποίησης ερευνητικών προγραμμάτων.
Οι πράσινες τεχνολογίες, των οποίων η αναμενόμενη αξία επηρεάζεται λιγότερο από τη βραχυπρόθεσμη ύφεση, μπορούν να επωφεληθούν περισσότερο από αυτή τη μείωση του κόστους.
Εφόσον το όφελος είναι αρκετά μεγάλο, η πράσινη ερευνητική δραστηριότητα μπορεί να αυξηθεί ακόμη και όταν η συνολική καινοτομία περιορίζεται.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό ανακατανομής πόρων, ο οποίος προσφέρει μια διαφορετική οπτική για τη σχέση οικονομικών κρίσεων και τεχνολογικής προόδου.
Περισσότεροι ερευνητές στρέφονται στις πράσινες τεχνολογίες
Τα εμπειρικά δεδομένα που εξετάζει η μελέτη ενισχύουν την παραπάνω εξήγηση.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι οι οικονομικές αξίες των πράσινων πατεντών παρουσιάζουν μικρότερη κυκλικότητα σε σχέση με τις μη πράσινες.
Παράλληλα, οι αποδοχές των επιστημόνων υποχωρούν μετά από περιοριστικά νομισματικά σοκ.
Επιπλέον, στοιχεία από το Αμερικανικό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και Εμπορικών Σημάτων δείχνουν αύξηση του αριθμού των εφευρετών που δραστηριοποιούνται σε πράσινες τεχνολογίες μέσα στις επιχειρήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μέρος αυτής της μετακίνησης αφορά επιστήμονες που προηγουμένως δεν είχαν καταθέσει πράσινη πατέντα στην ίδια εταιρεία.
Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιούν υπάρχον ερευνητικό δυναμικό για την ανάπτυξη νέων τεχνολογικών κατευθύνσεων.
Είναι τελικά οι οικονομικές υφέσεις καλές για το περιβάλλον;
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, οι συγγραφείς ξεκαθαρίζουν ότι η έρευνα δεν υποστηρίζει πως οι οικονομικές υφέσεις είναι επιθυμητές.
Οι περίοδοι οικονομικής συρρίκνωσης εξακολουθούν να συνδέονται με μείωση της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας και περιορισμό της καινοτομίας.
Το σημαντικό εύρημα αφορά τη σύνθεση της τεχνολογικής δραστηριότητας και όχι τη συνολική οικονομική ωφέλεια μιας ύφεσης.
Η ενίσχυση της πράσινης καινοτομίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως ταχύτερη μείωση των εκπομπών ή μεγαλύτερη εγκατάσταση καθαρών τεχνολογιών.
Άλλωστε, η κατάθεση μιας πατέντας δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με την εμπορική αξιοποίηση μιας εφεύρεσης.
Ωστόσο, η έρευνα αναδεικνύει έναν σημαντικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι προσωρινές οικονομικές διακυμάνσεις μπορούν να επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη κατεύθυνση της τεχνολογικής εξέλιξης.
Οι σημερινές πατέντες διαμορφώνουν την οικονομία του αύριο
Η καινοτομία δεν επηρεάζει μόνο την τρέχουσα παραγωγικότητα.
Δημιουργεί νέες τεχνολογίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολλά χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι μια προσωρινή οικονομική διαταραχή μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερης διάρκειας.
Εάν μια ύφεση οδηγήσει τις επιχειρήσεις να μεταφέρουν ερευνητικούς πόρους από συμβατικές σε πράσινες τεχνολογίες, η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει το τεχνολογικό δυναμικό που θα είναι διαθέσιμο μετά την οικονομική ανάκαμψη.
Με άλλα λόγια, ο οικονομικός κύκλος μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο πόση καινοτομία παράγεται, αλλά και ποιες τεχνολογίες θα καθορίσουν την ανάπτυξη των επόμενων δεκαετιών.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τις δημόσιες επιδοτήσεις
Η μελέτη προσφέρει επίσης σημαντικά συμπεράσματα για τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών χρηματοδότησης της έρευνας και ανάπτυξης.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν το κόστος των ερευνητικών πόρων μειώνεται σε περιόδους οικονομικής κάμψης, το ίδιο ποσό δημόσιας χρηματοδότησης μπορεί να υποστηρίξει περισσότερη ερευνητική δραστηριότητα.
Αυτό σημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των επιδοτήσεων ενδέχεται να αυξάνεται κατά τη διάρκεια μιας ύφεσης.
Η επίδραση αυτή, σύμφωνα με τη μελέτη, μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη για την πράσινη καινοτομία.
Το συμπέρασμα έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομική και περιβαλλοντική πολιτική.
Αντί η χρηματοδότηση της καινοτομίας να σχεδιάζεται ανεξάρτητα από τις οικονομικές συνθήκες, θα μπορούσε να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές φάσεις του οικονομικού κύκλου.
Μια τέτοια προσέγγιση θα απαιτούσε, βέβαια, προσεκτική αξιολόγηση των δημοσιονομικών δυνατοτήτων και των αναγκών κάθε οικονομίας.
Η πράσινη μετάβαση χρειάζεται μακροπρόθεσμο σχεδιασμό
Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν τη σημασία της συνέπειας και της προβλεψιμότητας στις πολιτικές για την κλιματική μετάβαση.
Όταν οι επιχειρήσεις θεωρούν ότι η ζήτηση για καθαρές τεχνολογίες θα αυξάνεται μακροπρόθεσμα, έχουν ισχυρότερα κίνητρα να επενδύσουν σε αντίστοιχα ερευνητικά έργα.
Η σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου, οι μακροχρόνιοι στόχοι για τη μείωση των εκπομπών και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία μπορούν να επηρεάζουν αυτές τις προσδοκίες.
Για την Ευρώπη, η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ανταγωνιστικότητα, η ενεργειακή μετάβαση και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών βρίσκονται στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις και τα ερευνητικά ιδρύματα, τα ευρήματα προσφέρουν ένα χρήσιμο πλαίσιο προβληματισμού σχετικά με τον χρόνο και την κατεύθυνση των επενδύσεων στην πράσινη καινοτομία.
Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι το ίδιο αποτέλεσμα εμφανίζεται αναγκαστικά με την ίδια ένταση στην ελληνική οικονομία.
Ένα νέο μάθημα για την πράσινη οικονομία
Η έρευνα των Diego Känzig, Maximilian Konradt, Lixing Wang και Donghai Zhang αμφισβητεί την απλουστευτική αντίληψη ότι οι οικονομικές κρίσεις περιορίζουν με τον ίδιο τρόπο κάθε μορφή τεχνολογικής προόδου.
Η συνολική καινοτομία μπορεί να μειώνεται, αλλά οι διαθέσιμοι ερευνητικοί πόροι δεν κατανέμονται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο.
Οι πράσινες τεχνολογίες, λόγω του μακροπρόθεσμου χαρακτήρα των αναμενόμενων αποδόσεών τους, μπορούν να αποκτούν σχετικό πλεονέκτημα σε περιόδους οικονομικής κάμψης.
Ταυτόχρονα, η μείωση του κόστους της έρευνας μπορεί να δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων τεχνολογικών λύσεων.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η πράσινη μετάβαση δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος των επενδύσεων, αλλά και από το πότε πραγματοποιούνται και προς ποιες τεχνολογίες κατευθύνονται.
Η αποτελεσματική πολιτική καινοτομίας χρειάζεται επομένως να λαμβάνει υπόψη τόσο τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους όσο και τις μεταβολές των οικονομικών συνθηκών.
Σε έναν κόσμο που αναζητά ταυτόχρονα οικονομική ανθεκτικότητα και περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη για τον σχεδιασμό της επόμενης γενιάς πράσινων επενδύσεων.