Ιστορικό χαμηλό για τον άνθρακα στην ΕΕ – Κάτω από το 10% της ηλεκτροπαραγωγής το 2025

Η ενεργειακή μετάβαση αλλάζει το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό μίγμα – Λιθάνθρακας και λιγνίτης περιορίστηκαν συνολικά στο 9,2%
Σε ιστορικό χαμηλό υποχώρησε το 2025 η συμμετοχή του άνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή μεταμόρφωση του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και την απομάκρυνσή του από τα πιο ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, λιθάνθρακας και λιγνίτης κάλυψαν συνδυαστικά μόλις το 9,2% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ το 2025, ποσοστό που αποτυπώνει τη μεγάλη αλλαγή που έχει συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική της Ευρώπης για απανθρακοποίηση, ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και δημιουργία ενός περισσότερο βιώσιμου ενεργειακού συστήματος.
Στο 3,7% ο λιθάνθρακας, στο 5,5% ο λιγνίτης
Ειδικότερα, ο λιθάνθρακας αντιπροσώπευε το 2025 μόλις το 3,7% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με παραγωγή 105.601 GWh.
Αντίστοιχα, η συμβολή του λιγνίτη περιορίστηκε στο 5,5%, με συνολική παραγωγή 154.186 GWh.
Πρόκειται για επίπεδα που απέχουν σημαντικά από την εικόνα που επικρατούσε στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας πριν από μερικές δεκαετίες.
Ιστορικό χαμηλό και στην κατανάλωση
Η υποχώρηση του άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή συνοδεύτηκε και από ιστορικά χαμηλά επίπεδα στη συνολική κατανάλωσή του.
Το 2025 η κατανάλωση λιγνίτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώθηκε στους 184 εκατ. τόνους, ενώ η κατανάλωση λιθάνθρακα περιορίστηκε στους 107 εκατ. τόνους.
Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για τα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί στην ΕΕ.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς η μείωση της χρήσης άνθρακα αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τον ενεργειακό τομέα.
Κράτη-μέλη εγκαταλείπουν τον άνθρακα
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες η μετάβαση έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο.
Η Πορτογαλία σταμάτησε ήδη από το 2021 να χρησιμοποιεί λιθάνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η Σλοβακία διέκοψε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη τρία χρόνια αργότερα.
Η πορεία αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή στο ενεργειακό μοντέλο της Ευρώπης, όπου ο άνθρακας σταδιακά παραχωρεί τη θέση του σε τεχνολογίες χαμηλότερων ή μηδενικών εκπομπών.
Η μεγάλη αλλαγή από το 1990
Η σημερινή εικόνα είναι εντυπωσιακά διαφορετική σε σχέση με το παρελθόν.
Το 1990 ο λιθάνθρακας αντιπροσώπευε το 19,8% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ο λιγνίτης το 15,3%.
Μαζί, δηλαδή, κάλυπταν περισσότερο από το ένα τρίτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, όμως, η χρήση τους υποχώρησε σταθερά καθώς άλλα καύσιμα και τεχνολογίες ενίσχυσαν τη θέση τους στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μίγμα.
Η πυρηνική ενέργεια ξεπέρασε τον λιθάνθρακα και τον λιγνίτη ήδη από το 1994, ενώ στη συνέχεια ακολούθησε το φυσικό αέριο το 2019.
Η αλλαγή επιταχύνθηκε ιδιαίτερα με την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Η υδροηλεκτρική και η αιολική ενέργεια ξεπέρασαν τον άνθρακα το 2023, ενώ το ίδιο συνέβη και με την ηλιακή ενέργεια το 2024.
Από τον άνθρακα στις καθαρές μορφές ενέργειας
Η σταδιακή αποχώρηση του άνθρακα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταβολές της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης.
Η αντικατάστασή του από καθαρότερες πηγές ενέργειας μπορεί να συμβάλει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα.
Ωστόσο, η μετάβαση δημιουργεί παράλληλα νέες προκλήσεις.
Η μεγάλη διείσδυση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας απαιτεί ισχυρότερα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, περισσότερες διασυνδέσεις, αποθήκευση και νέους μηχανισμούς ευελιξίας ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα και η ασφάλεια του συστήματος.
Το στοίχημα της δίκαιης μετάβασης
Η απομάκρυνση από τον άνθρακα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ή ενεργειακό ζήτημα.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές περιοχές, η εξόρυξη και η ηλεκτροπαραγωγή από λιγνίτη και λιθάνθρακα αποτέλεσαν επί δεκαετίες βασικούς πυλώνες απασχόλησης και τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.
Για τον λόγο αυτό, η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει η ενεργειακή μετάβαση να είναι και δίκαιη μετάβαση, με νέες επενδύσεις, επανεκπαίδευση εργαζομένων και δημιουργία νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων στις περιοχές που εγκαταλείπουν τα ορυκτά καύσιμα.
Μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα για την Ευρώπη
Η πτώση του άνθρακα κάτω από το 10% της ηλεκτροπαραγωγής αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο.
Δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο επίπεδο των στρατηγικών και των στόχων, αλλά έχει ήδη αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ηλεκτρική ενέργεια.
Το επόμενο στοίχημα θα είναι η συνέχιση αυτής της πορείας με τρόπο που να συνδυάζει μείωση εκπομπών, ενεργειακή ασφάλεια, προσιτές τιμές και κοινωνική συνοχή.
Για τη βιώσιμη ανάπτυξη, αυτό είναι και το ουσιαστικό ζητούμενο: όχι απλώς λιγότερος άνθρακας, αλλά ένα ενεργειακό σύστημα πιο καθαρό, ανθεκτικό και οικονομικά βιώσιμο για τις επόμενες δεκαετίες.