Περίπου 2,1 δισ. ευρώ έχουν καταβληθεί από το 2019 έως το 2026 για ζημιές στο φυτικό και ζωικό κεφάλαιο, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε στο Olympia Forum ο αντιπρόεδρος του ΕΛΓΑ Ιωάννης Κολλάτος. Ραντάρ για το χαλάζι, ψηφιακές εκτιμήσεις ζημιών, αντιχαλαζικά δίχτυα και αντιπαγετικά συστήματα δείχνουν όμως προς μια διαφορετική κατεύθυνση: σε ένα κλίμα που αλλάζει, η βιωσιμότητα της ελληνικής γεωργίας θα εξαρτηθεί όλο και περισσότερο από το πόσο αποτελεσματικά προστατεύεται η παραγωγή πριν χαθεί.
«Δεν την περιμένουμε. Είναι παρούσα».
Με αυτή τη φράση περιέγραψε ο αντιπρόεδρος του ΕΛΓΑ Ιωάννης Κολλάτος την κλιματική αλλαγή και την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν πλέον οι Έλληνες παραγωγοί.
Κάθε έκτακτο δελτίο καιρού μπορεί να σημαίνει για έναν αγρότη ή κτηνοτρόφο κίνδυνο απώλειας εισοδήματος, καταστροφής μιας ολόκληρης παραγωγής ή ακόμη και ζημιάς στο παραγωγικό κεφάλαιο που χρειάστηκαν χρόνια για να δημιουργήσει.
Η συζήτηση στο Olympia Forum ανέδειξε έτσι ένα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα:
Μπορεί ένα ασφαλιστικό σύστημα να βασίζεται κυρίως στην αποζημίωση ολοένα περισσότερων κλιματικών ζημιών ή πρέπει το βάρος να μεταφερθεί σταδιακά στην πρόληψη και στην προσαρμογή;
2,1 δισ. ευρώ αποζημιώσεις σε οκτώ χρόνια
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Κολλάτος, από το 2019 έως το 2026 έχουν καταβληθεί περίπου 2,1 δισ. ευρώ για αποζημιώσεις ζημιών στο φυτικό και ζωικό κεφάλαιο.
Από το ποσό αυτό, περίπου 1,09 δισ. ευρώ προήλθαν, όπως ανέφερε, από τις ασφαλιστικές εισφορές των αγροτών.
Περισσότερα από 800 εκατ. ευρώ διατέθηκαν από τον κρατικό Προϋπολογισμό, ενώ περίπου 200 εκατ. ευρώ προήλθαν από την κρατική αρωγή.
Τα μεγέθη αποτυπώνουν την οικονομική πίεση που δημιουργούν οι φυσικές καταστροφές τόσο στους παραγωγούς όσο και στο σύστημα αγροτικής ασφάλισης.
Και επαναφέρουν τη συζήτηση για τη μακροχρόνια οικονομική βιωσιμότητα του μοντέλου.
Πώς ασφαλίζεται η γεωργία σε ένα κλίμα που αλλάζει;
Η αναθεώρηση του κανονισμού του ΕΛΓΑ αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα.
Από τη μία πλευρά, οι κίνδυνοι μεταβάλλονται και οι ζημιές μπορεί να γίνονται συχνότερες ή εντονότερες.
Από την άλλη, η μεταφορά ολόκληρου του πρόσθετου ασφαλιστικού κόστους στους παραγωγούς μπορεί να δημιουργήσει νέα προβλήματα βιωσιμότητας για τις ίδιες τις εκμεταλλεύσεις.
Ο αντιπρόεδρος του ΕΛΓΑ επισήμανε ότι περιοχές οι οποίες πλήττονται επανειλημμένα θα μπορούσαν, με βάση αναλογιστικούς υπολογισμούς, να επιβαρύνονται με μεγαλύτερες ασφαλιστικές εισφορές.
Αυτό όμως θα σήμαινε πρόσθετη επιβάρυνση για παραγωγούς που, όπως σημείωσε, αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο κόστος εισροών και πιέσεις στις τιμές.
«Ένας ασφαλιστικός οργανισμός δεν είναι για να κάνει κοινωνική πολιτική. Είναι για να είναι δίκαιος, να έχει ένα αντικειμενικό σύστημα», ανέφερε, υποστηρίζοντας την ανάγκη σαφών κανόνων και αντικειμενικών εκτιμήσεων.
Η συζήτηση για διαφορετικά ασφαλιστικά μοντέλα
Ο κ. Κολλάτος αναφέρθηκε και στο ισπανικό σύστημα αγροτικής ασφάλισης, όπου συμμετέχουν το κράτος, συνεταιρισμοί και ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.
Παρουσιάζοντας τη σύγκριση με το ελληνικό σύστημα, υποστήριξε ότι οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να εξεταστεί όχι μόνο με βάση τη δομή της αγοράς ασφάλισης αλλά και με δύο κρίσιμα κριτήρια:
το πραγματικό επίπεδο προστασίας του παραγωγού και το κόστος που θα κληθεί να πληρώσει.
Για τις ζημιές από τον Daniel στη Θεσσαλία και τη Βόρεια Εύβοια, ανέφερε ότι καταβλήθηκαν περίπου 380 εκατ. ευρώ, χρησιμοποιώντας το μέγεθος αυτό για να αναδείξει την έκταση που μπορούν να λάβουν οι αποζημιώσεις έπειτα από μια μεγάλη καταστροφή.
Από το χαρτί στο tablet μέσα στο χωράφι
Μία από τις αλλαγές που σχεδιάζονται αφορά την ψηφιοποίηση των εκτιμήσεων ζημιών.
Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο του ΕΛΓΑ, στόχος είναι μέσα στο 2027 οι εκτιμητές να χρησιμοποιούν tablets κατά την αυτοψία στο χωράφι.
Η ζημιά θα μπορεί έτσι να καταγράφεται ηλεκτρονικά επιτόπου και τα στοιχεία να μεταφέρονται ταχύτερα στις κεντρικές υπηρεσίες.
Η ψηφιοποίηση αναμένεται, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, να επιταχύνει την έκδοση του πορίσματος αλλά και τη διαδικασία ένστασης όταν ο παραγωγός διαφωνεί με την εκτίμηση.
Για τον αγροτικό κόσμο, η ταχύτητα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μια αποζημίωση που καθυστερεί δεν είναι απλώς μια διοικητική εκκρεμότητα. Μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητα του παραγωγού να αγοράσει εφόδια και να χρηματοδοτήσει την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.
Δύο νέα ραντάρ για την αντιχαλαζική προστασία
Ο ΕΛΓΑ σχεδιάζει επίσης, σύμφωνα με τον κ. Κολλάτο, να αποκτήσει δύο νέα ραντάρ για την αντιχαλαζική προστασία.
Το ένα προβλέπεται να εγκατασταθεί στο Φίλυρο Θεσσαλονίκης και το δεύτερο στη Νέα Αγχίαλο Θεσσαλίας.
Με τις νέες υποδομές, η καλυπτόμενη έκταση αναμένεται, όπως ανέφερε, να αυξηθεί από περίπου 5 εκατ. σε 6 εκατ. στρέμματα.
Παράλληλα, τα δεδομένα των ραντάρ προβλέπεται να είναι διαθέσιμα και στην Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, ενισχύοντας την πληροφορία που μπορεί να αξιοποιείται για την παρακολούθηση και πρόγνωση καιρικών φαινομένων.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δείχνει και κάτι ευρύτερο: τα δεδομένα αποτελούν πλέον βασική υποδομή της κλιματικής προσαρμογής.
«Ενεργητική αντί παθητικής προστασίας»
Το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασης του αντιπροέδρου του ΕΛΓΑ ήταν η ανάγκη μεγαλύτερης επένδυσης στην πρόληψη.
«Είναι πολύ σημαντικότερο να έχουμε ενεργητική παρά παθητική προστασία», τόνισε.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, η πιλοτική εφαρμογή αντιχαλαζικών διχτυών σε δενδρώδεις καλλιέργειες και φράουλες, καθώς και αντιπαγετικών συστημάτων.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Η αποζημίωση ενεργοποιείται όταν η παραγωγή έχει ήδη χαθεί.
Η ενεργητική προστασία επιχειρεί να εμποδίσει ή τουλάχιστον να περιορίσει τη ζημιά πριν αυτή συμβεί.
Το κόστος της καταστροφής δεν είναι μόνο η χαμένη σοδειά
Για έναν παραγωγό, μια μεγάλη καταστροφή μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη οικονομική επίπτωση από την αξία της παραγωγής που χάθηκε σε μία χρονιά.
Ένας εξαγωγικός παραγωγός που δεν μπορεί να παραδώσει το προϊόν του ενδέχεται να χάσει πελάτες και αγορές που χρειάστηκε χρόνια για να κατακτήσει.
Μπορεί επίσης να χάσει εμπορικές συμφωνίες, να δυσκολευτεί να καλύψει δανειακές ή άλλες υποχρεώσεις και να μην έχει την απαιτούμενη ρευστότητα για την επόμενη παραγωγική περίοδο.
Επομένως, η πρόληψη προστατεύει κάτι περισσότερο από μια σοδειά.
Προστατεύει τη συνέχεια της ίδιας της αγροτικής επιχείρησης.
Έως 100% ενίσχυση για συλλογικά σχήματα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα χρηματοδοτικά κίνητρα για εγκατάσταση συστημάτων προστασίας.
Σύμφωνα με τον κ. Κολλάτο, η επιδότηση μπορεί να φτάνει έως το 100% για συνεταιρισμούς και ομάδες παραγωγών και έως το 80% για μεμονωμένους παραγωγούς, ανάλογα με το πρόγραμμα και τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Ως παράδειγμα ανέφερε επένδυση ύψους 30.000 ευρώ για αντιχαλαζικό ή αντιπαγετικό σύστημα, στην οποία, με ενίσχυση 80%, ο παραγωγός θα επιβαρυνόταν με 6.000 ευρώ.
Η ενίσχυση των συλλογικών σχημάτων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορεί να μειώσει το κόστος επενδύσεων, να επιτρέψει καλύτερη οργάνωση και να διευκολύνει την υιοθέτηση τεχνολογιών που είναι δυσκολότερο να χρηματοδοτηθούν από μία μικρή εκμετάλλευση.
Από την αποζημίωση στην επένδυση πρόληψης
Τα στοιχεία των αποζημιώσεων δείχνουν γιατί η πρόληψη πρέπει να εξετάζεται και ως οικονομική επένδυση.
Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να εξαλειφθεί κάθε κλιματικός κίνδυνος. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό.
Το ερώτημα είναι πόσες ζημιές μπορούν να περιοριστούν μέσω καλύτερης πρόγνωσης, κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών, αντιχαλαζικής και αντιπαγετικής προστασίας, αποτελεσματικότερης διαχείρισης νερού και συνολικά επενδύσεων στην προσαρμογή.
Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου κινδύνου, το οικονομικό μοντέλο «καταστροφή – εκτίμηση – αποζημίωση» χρειάζεται να συμπληρώνεται όλο και περισσότερο από το μοντέλο «πρόβλεψη – πρόληψη – προστασία – προσαρμογή».
SDG 2 και SDG 13: Ανθεκτική γεωργία σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με τον SDG 2 – Μηδενική Πείνα και Βιώσιμη Γεωργία, που περιλαμβάνει την ανάγκη για ανθεκτικά συστήματα παραγωγής τροφίμων και γεωργικές πρακτικές ικανές να προσαρμόζονται στην κλιματική αλλαγή και στα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Παράλληλα, ο SDG 13 – Δράση για το Κλίμα αφορά την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικής ικανότητας απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους.
Υπάρχει όμως και μια ισχυρή κοινωνικοοικονομική διάσταση που συνδέεται με τον SDG 8 – Αξιοπρεπής Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη.
Μία αγροτική θέση εργασίας στηρίζει πολλές ακόμη
Ο πρωτογενής τομέας δεν λειτουργεί απομονωμένα από την υπόλοιπη οικονομία.
Ο κ. Κολλάτος χρησιμοποίησε ως παράδειγμα την προβατοτροφία, επισημαίνοντας ότι μια θέση εργασίας στην κτηνοτροφική παραγωγή δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα σε μεταφορές, κτηνιατρικές υπηρεσίες, τυροκομεία και άλλες συνδεδεμένες επιχειρήσεις.
Το ίδιο ισχύει ευρύτερα για τη γεωργία.
Πίσω από μια καλλιέργεια υπάρχουν προμηθευτές, γεωπόνοι, συσκευαστήρια, μεταφορικές επιχειρήσεις, μεταποίηση, εξαγωγείς και τοπικό εμπόριο.
Όταν λοιπόν μια φυσική καταστροφή πλήττει την παραγωγή, το οικονομικό αποτύπωμα μπορεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την τοπική αλυσίδα αξίας.
Η πρόληψη ως νέα αγροτική πολιτική
Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει σταδιακά και την έννοια της αγροτικής πολιτικής.
Δεν αρκεί πλέον να συζητάμε μόνο για το πόσο γρήγορα και δίκαια θα αποζημιωθεί ένας παραγωγός μετά από μια καταστροφή.
Χρειάζεται να συζητάμε εξίσου για το πώς θα αποφύγουμε να χαθεί η παραγωγή εξαρχής.
Αυτό σημαίνει περισσότερα δεδομένα και έγκαιρη προειδοποίηση. Σύγχρονα συστήματα προστασίας. Ψηφιακές υπηρεσίες. Επενδύσεις στην προσαρμογή. Ισχυρότερα συλλογικά σχήματα. Και ένα ασφαλιστικό σύστημα οικονομικά βιώσιμο, το οποίο θα μπορεί να ανταποκρίνεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου κινδύνου.
Γιατί σε μια εποχή κλιματικής αβεβαιότητας, η καλύτερη αποζημίωση παραμένει απαραίτητη όταν συμβεί η ζημιά.
Η μεγαλύτερη επιτυχία, όμως, είναι η ζημιά που καταφέρνουμε να αποτρέψουμε.