Φθηνότερη χρηματοδότηση επενδυτικών έργων, τεχνική υποστήριξη στους μικρότερους δήμους, ενεργειακή αποδοτικότητα και ψηφιακές υπηρεσίες βρίσκονται στον σχεδιασμό του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων. Η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ταμείου, Σταματίνα Παπαδόγγονα, μιλώντας στο Olympia Forum, περιέγραψε έναν διευρυμένο ρόλο για τον ιστορικό φορέα: όχι μόνο να χρηματοδοτεί τους δήμους, αλλά να τους βοηθά να μετατρέπουν τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών σε ώριμα και βιώσιμα έργα.
Ένας μικρός δήμος μπορεί να γνωρίζει πολύ καλά τι χρειάζεται η περιοχή του.
Μπορεί να χρειάζεται νέο δίκτυο αποχέτευσης, ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων, οδοποιία, ψηφιακές υπηρεσίες ή μια κρίσιμη υποδομή.
Από τη διαπίστωση της ανάγκης μέχρι την κατασκευή του έργου, όμως, υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Απαιτούνται μελέτες, τεχνική επάρκεια, ώριμος σχεδιασμός και, τελικά, το κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο.
Αυτό το κενό επιχειρεί να καλύψει σε μεγαλύτερο βαθμό το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, σύμφωνα με όσα παρουσίασε στο Olympia Forum η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του, Σταματίνα Παπαδόγγονα.
Από χρηματοδότης σε συνεργάτη των δήμων
Το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων διαθέτει θεσμική παρουσία μεγαλύτερη του ενός αιώνα.
Το ζητούμενο σήμερα, σύμφωνα με την κ. Παπαδόγγονα, είναι να διατηρήσει την αξιοπιστία και την ασφάλεια που έχει οικοδομήσει, αλλά ταυτόχρονα να προσαρμοστεί στις νέες ανάγκες.
«Βασικό ζητούμενο είναι ο Φορέας να προσαρμοστεί στη νέα εποχή της εξέλιξης και να εξακολουθήσει να είναι χρήσιμος, ένα βασικό εργαλείο», ανέφερε.
Στην περίπτωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος του Ταμείου επιδιώκεται να διευρυνθεί.
Όχι μόνο χρηματοδότηση ενός έτοιμου έργου, αλλά υποστήριξη από το αρχικό στάδιο: ποια είναι η πραγματική ανάγκη, πώς μπορεί να μετατραπεί σε ώριμο έργο και ποιο χρηματοδοτικό εργαλείο είναι το καταλληλότερο για να υλοποιηθεί.
Λιγότερη γραφειοκρατία και περισσότερα ψηφιακά εργαλεία
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του σχεδιασμού.
Η πρόεδρος του Ταμείου αναφέρθηκε στην ανάγκη περιορισμού της γραφειοκρατίας για τους πολίτες και στην περαιτέρω αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων.
Η ψηφιοποίηση, όμως, έχει αξία όταν δεν περιορίζεται στη μεταφορά μιας γραφειοκρατικής διαδικασίας από το χαρτί στην οθόνη.
Το πραγματικό όφελος προκύπτει όταν μειώνονται τα απαιτούμενα βήματα, επιταχύνονται οι διαδικασίες και ο πολίτης ή ο δήμος γνωρίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια πού βρίσκεται μια υπόθεση.
Αυτό αποτελεί και βασικό χαρακτηριστικό μιας περισσότερο βιώσιμης δημόσιας διοίκησης.
Χαμηλότερο χρηματοδοτικό κόστος, περισσότερος χώρος για έργα
Ιδιαίτερη σημασία έχει η μείωση των επιτοκίων στα επενδυτικά δάνεια των δήμων.
Σύμφωνα με την κ. Παπαδόγγονα, στόχος είναι να μειωθεί το χρηματοδοτικό κόστος, ώστε οι δήμοι να μπορούν ευκολότερα να υλοποιούν απαραίτητα έργα και να διατηρούν παράλληλα δημοσιονομικό χώρο για πρόσθετες παρεμβάσεις.
Η διαφορά ενός χαμηλότερου επιτοκίου μπορεί να φαίνεται αρχικά ως ένας αριθμός στον προϋπολογισμό ενός δήμου.
Η πραγματική της σημασία, όμως, βρίσκεται αλλού.
Εάν το μικρότερο κόστος χρηματοδότησης επιτρέψει την κατασκευή ενός επιπλέον δικτύου, την ενεργειακή αναβάθμιση ενός σχολείου ή την ολοκλήρωση μιας υποδομής, τότε το οικονομικό όφελος μετατρέπεται σε κοινωνικό αποτέλεσμα.
Όπως σημείωσε η πρόεδρος του Ταμείου, η μείωση «δεν είναι μόνο ένα νούμερο στον ισολογισμό ενός δήμου. Αποτυπώνεται στον κόσμο, στους πολίτες».
Το μεγάλο πρόβλημα των μικρών δήμων: Υπάρχει ανάγκη, αλλά όχι πάντα μελέτη
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανέδειξε η κ. Παπαδόγγονα αφορά την τεχνική επάρκεια των δήμων.
Το πρόβλημα είναι εντονότερο στους μικρότερους δήμους.
Μπορεί να υπάρχει μια απολύτως πραγματική ανάγκη και ακόμη και διαθέσιμο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, αλλά να μην υπάρχουν οι μηχανικοί, οι εξειδικευμένοι υπάλληλοι ή οι μελέτες που απαιτούνται ώστε το έργο να θεωρηθεί ώριμο και να προχωρήσει.
«Δεν έχουν την τεχνική επάρκεια για να μπορέσουν να προχωρήσουν σε ώριμες μελέτες, ώστε μετά να υλοποιηθούν έργα πάρα πολύ σημαντικά», ανέφερε.
Αυτό δημιουργεί και μια λιγότερο ορατή μορφή περιφερειακής ανισότητας.
Οι μεγαλύτεροι δήμοι διαθέτουν συνήθως περισσότερους ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους για να προετοιμάσουν προτάσεις και να διεκδικήσουν χρηματοδοτήσεις.
Ένας μικρός, ορεινός ή απομακρυσμένος δήμος μπορεί να έχει μεγαλύτερες ανάγκες, αλλά μικρότερη διοικητική δυνατότητα να τις μετατρέψει σε χρηματοδοτούμενα έργα.
Συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων
Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Η συνεργασία των δύο φορέων έχει ιστορία από το 2013 και έχει συνδεθεί με διαφορετικά χρηματοδοτικά σχήματα.
Σύμφωνα με την κ. Παπαδόγγονα, στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον και η δυνατότητα παροχής τεχνικής βοήθειας για την υποστήριξη των δήμων στην ωρίμανση έργων.
Πρόκειται για μια κρίσιμη μετατόπιση.
Γιατί η χρηματοδότηση από μόνη της δεν αρκεί όταν το έργο δεν είναι έτοιμο να χρηματοδοτηθεί.
Η τεχνική βοήθεια μπορεί επομένως να λειτουργήσει ως ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε μια τοπική ανάγκη και στην πραγματική επένδυση.
Ενεργειακή αποδοτικότητα: Όταν η επένδυση χρηματοδοτεί τη δόση της
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα πεδία που ανοίγονται αφορά την ενεργειακή αποδοτικότητα.
Σύμφωνα με την πρόεδρο του Ταμείου, το νέο πλαίσιο διευρύνει τις δυνατότητες χρηματοδότησης, μεταξύ άλλων για συμμετοχή σε ενεργειακές κοινότητες, ενεργειακές υπηρεσίες και ψηφιακές υπηρεσίες.
Εδώ υπάρχει ένα διαφορετικό μοντέλο δημοτικής επένδυσης.
Ένα συμβατικό έργο απαιτεί χρηματοδότηση και στη συνέχεια δημιουργεί μια υπηρεσία ή μια υποδομή.
Ένα σωστά σχεδιασμένο έργο ενεργειακής αποδοτικότητας μπορεί επιπλέον να δημιουργεί μετρήσιμη εξοικονόμηση λειτουργικού κόστους.
Για παράδειγμα, η ενεργειακή αναβάθμιση ενός δημοτικού κτιρίου ή άλλης ενεργοβόρας υποδομής μπορεί να περιορίσει τις μελλοντικές ενεργειακές δαπάνες.
Η κ. Παπαδόγγονα έθεσε ακριβώς αυτή τη διάσταση: κατά την αξιολόγηση μιας χρηματοδότησης πρέπει να εξετάζεται κατά πόσο η πραγματική εξοικονόμηση που δημιουργεί το έργο μπορεί να συμβάλει στην εξυπηρέτηση του δανείου.
Από το «πράσινο έργο» στο οικονομικά βιώσιμο έργο
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Δεν αρκεί ένα έργο να χαρακτηρίζεται «πράσινο».
Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόση ενέργεια εξοικονομεί, πόσο μειώνει τις λειτουργικές δαπάνες, ποια είναι η διάρκεια ζωής του, σε πόσο χρόνο αποσβένεται και τι πραγματικό όφελος αφήνει στον δήμο και στους πολίτες.
Η μέτρηση του αποτελέσματος προστατεύει και τον ίδιο τον δήμο από επενδύσεις που μπορεί να ακούγονται ελκυστικές αλλά να μην έχουν επαρκή οικονομική ή περιβαλλοντική απόδοση.
Βιώσιμη χρηματοδότηση σημαίνει το περιβαλλοντικό όφελος να συνοδεύεται από οικονομική βιωσιμότητα.
Οι μικροί δήμοι δεν πρέπει να μένουν πίσω
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόθεση να δοθεί προτεραιότητα, σε πρώτη φάση, στις περισσότερο ευάλωτες κατηγορίες δήμων.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με την εδαφική συνοχή.
Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση δεν μπορεί να περιορίζεται στους δήμους που έχουν ήδη ισχυρές τεχνικές υπηρεσίες, πρόσβαση σε συμβούλους και μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.
Εάν συμβεί αυτό, υπάρχει κίνδυνος οι νέες χρηματοδοτικές ευκαιρίες να διευρύνουν αντί να μειώσουν τις υφιστάμενες περιφερειακές ανισότητες.
Η πραγματική πρόκληση είναι ακριβώς η αντίθετη:
οι δήμοι με τη μικρότερη διοικητική ικανότητα να αποκτήσουν τα εργαλεία που χρειάζονται για να μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στη μετάβαση.
SDG 11: Οι βιώσιμες πόλεις χρειάζονται βιώσιμη χρηματοδότηση
Η στρατηγική αυτή συνδέεται άμεσα με τον SDG 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες.
Οι πόλεις και οι κοινότητες χρειάζονται σύγχρονα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, ασφαλείς δρόμους, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια, ψηφιακές υπηρεσίες και ανθεκτικές υποδομές.
Για να γίνουν όμως όλα αυτά απαιτείται κάτι λιγότερο ορατό αλλά εξίσου σημαντικό:
χρηματοδοτική και τεχνική ικανότητα.
Παράλληλα, η ενεργειακή αποδοτικότητα συνδέεται με τον SDG 7 – Καθαρή και Προσιτή Ενέργεια, ενώ η ενίσχυση των θεσμικών και διοικητικών δυνατοτήτων των δήμων αγγίζει τον SDG 16 – Ισχυροί Θεσμοί και η συνεργασία με ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς φορείς τον SDG 17 – Συνεργασίες για τους Στόχους.
Από το δάνειο στο πραγματικό αποτύπωμα
Η χρηματοδότηση ενός δήμου δεν αποτελεί από μόνη της επιτυχία.
Ούτε η έγκριση ενός έργου.
Το πραγματικό αποτέλεσμα φαίνεται όταν το έργο ολοκληρωθεί και αρχίσει να αλλάζει την καθημερινότητα.
Όταν ένα σχολείο καταναλώνει λιγότερη ενέργεια.
Όταν ένα δίκτυο αποχέτευσης εξυπηρετεί μια περιοχή που το είχε ανάγκη.
Όταν μια ψηφιακή υπηρεσία μειώνει την ταλαιπωρία του πολίτη.
Όταν ένας μικρός δήμος καταφέρνει να υλοποιήσει μια υποδομή που μέχρι χθες δεν είχε ούτε την τεχνική δυνατότητα να σχεδιάσει.
Εκεί βρίσκεται και η ουσία του νέου ρόλου που περιέγραψε η Σταματίνα Παπαδόγγονα.
Το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων επιχειρεί να περάσει από το ερώτημα «πόσα χρήματα μπορούμε να δανείσουμε;» σε ένα ευρύτερο ερώτημα:
«Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε έναν δήμο να μετατρέψει μια πραγματική ανάγκη σε ένα ώριμο, χρηματοδοτήσιμο και βιώσιμο έργο;»
Γιατί η βιώσιμη τοπική ανάπτυξη δεν ξεκινά όταν εγκρίνεται η χρηματοδότηση.
Ξεκινά όταν μια ανάγκη μετατρέπεται σε σωστό σχεδιασμό — και ολοκληρώνεται όταν η επένδυση αφήνει μετρήσιμο όφελος στην καθημερινότητα των πολιτών.