Πώς επηρεάζει το οικογενειακό περιβάλλον την ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών με επιληψία; Νέα ελληνική μελέτη αναδεικνύει τη σημασία του συναισθηματικού δεσμού, της κοινωνικής υποστήριξης και των συνθηκών διαβίωσης για την ψυχική ευημερία των παιδιών.
Γιατί ορισμένα παιδιά προσαρμόζονται ευκολότερα στις δυσκολίες, ενώ άλλα εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στις συνθήκες του περιβάλλοντός τους;
Η αναπτυξιακή ψυχολογία χρησιμοποιεί συχνά δύο χαρακτηριστικές μεταφορές: τα παιδιά «πικραλίδες», που εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα σε διαφορετικές συνθήκες, και τα παιδιά «ορχιδέες», που είναι περισσότερο ευαίσθητα στις περιβαλλοντικές επιδράσεις.
Τα δεύτερα μπορεί να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες σε ένα επιβαρυμένο περιβάλλον, αλλά ενδέχεται να ωφελούνται ιδιαίτερα όταν μεγαλώνουν σε συνθήκες ασφάλειας και υποστήριξης.
Αυτή τη διαφορετική ευαισθησία εξετάζουν οι ερευνητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Κωνσταντίνος Δημάτης και Παναγιώτα Βορριά, σε μελέτη που παρουσιάζεται στο 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στη Θεσσαλονίκη.
Πώς επηρεάζει η επιληψία την ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών;
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε παιδιά με πρόσφατα διαγνωσμένη επιληψία, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στις συνθήκες φροντίδας, τον συναισθηματικό δεσμό με τη μητέρα και την εμφάνιση συναισθηματικών δυσκολιών.
Στη μελέτη συμμετείχαν 66 παιδιά συνολικά: 33 παιδιά με πρόσφατη διάγνωση επιληψίας και 33 παιδιά χωρίς επιληψία, αντίστοιχης ηλικίας και φύλου.
Η ομάδα των παιδιών με επιληψία περιλάμβανε 15 αγόρια και 18 κορίτσια, με μέση ηλικία τα 6,8 έτη.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν αξιολογήσεις σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές, με απόσταση ενός έτους, ώστε να εξετάσουν τη σχέση των οικογενειακών συνθηκών με την ψυχολογική προσαρμογή.
Οικογενειακό εισόδημα, ανεργία και κοινωνική υποστήριξη
Η μελέτη εξέτασε μια σειρά κοινωνικών και οικογενειακών παραγόντων, όπως το εισόδημα, η ανεργία, η ποιότητα της σχέσης των γονέων και η κοινωνική υποστήριξη της οικογένειας.
Παράλληλα, αξιολογήθηκαν η ασφάλεια του συναισθηματικού δεσμού μεταξύ μητέρας και παιδιού και η παρουσία δυσκολιών, όπως το άγχος και η κοινωνική απόσυρση.
Η ανάλυση έδειξε ότι η συσσώρευση δυσμενών οικογενειακών συνθηκών συνδέεται με λιγότερο ασφαλή δεσμό μητέρας και παιδιού.
Επιπλέον, η ασφάλεια αυτού του δεσμού παρουσίασε συσχέτιση με τις συναισθηματικές δυσκολίες των παιδιών, όπως καταγράφηκαν από τις αναφορές των μητέρων.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της ποιότητας των σχέσεων φροντίδας, χωρίς να αποδεικνύουν ότι ένας μεμονωμένος οικογενειακός παράγοντας προκαλεί συγκεκριμένες ψυχολογικές δυσκολίες.
Τι σημαίνει να είναι ένα παιδί «ορχιδέα»;
Η θεωρία της διαφορικής ευαισθησίας υποστηρίζει ότι ορισμένα παιδιά επηρεάζονται εντονότερα τόσο από τις αρνητικές όσο και από τις θετικές εμπειρίες.
Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα που αναφέρονται στην ανακοίνωση, τα παιδιά με αυξημένη διαφορική ευαισθησία εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν το 10%-20% του πληθυσμού.
Η μεταφορά της «ορχιδέας» δεν αποτελεί ιατρική διάγνωση ούτε σημαίνει ότι ένα παιδί είναι λιγότερο ανθεκτικό σε όλες τις περιστάσεις.
Αντίθετα, υπογραμμίζει ότι η κατάλληλη υποστήριξη μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για παιδιά με αυξημένη περιβαλλοντική ευαισθησία.
Η κοινωνική βιωσιμότητα ξεκινά από την παιδική ηλικία
Η μελέτη του ΑΠΘ αναδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων που θα υποστηρίζουν όχι μόνο τα παιδιά με επιληψία, αλλά και τις οικογένειές τους.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, η ενίσχυση των οικογενειακών δικτύων υποστήριξης και η αντιμετώπιση κοινωνικών δυσκολιών αποτελούν σημαντικές διαστάσεις της βιώσιμης κοινωνικής ανάπτυξης.
Τα ζητήματα αυτά συνδέονται με τον Στόχο 3 του ΟΗΕ για καλή υγεία και ευημερία και τον Στόχο 10 για τη μείωση των ανισοτήτων.
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα ατομικά χαρακτηριστικά τους, αλλά συνδέεται και με την ποιότητα του περιβάλλοντος φροντίδας μέσα στο οποίο μεγαλώνουν.
Πηγή: Μελέτη των Κωνσταντίνου Δημάτη και Παναγιώτας Βορριά του ΑΠΘ, όπως παρουσιάζεται στο 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, βάσει του παρεχόμενου υλικού.