Ιράν και Ομάν διαπραγματεύονται το καθεστώς διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να κάνουν λόγο για «ορισμένες συμφωνίες» σχετικά με τα ύδατα και τα έσοδα από τη ναυσιπλοΐα. Η Τεχεράνη, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η συμφωνία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ συνδέει την επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας οδού με τη στάση των ΗΠΑ.
Σε μια εξαιρετικά κρίσιμη φάση εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις για τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους του πλανήτη.
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανακοίνωσαν ότι στις συνομιλίες με το Ομάν έχουν επιτευχθεί «ορισμένες συμφωνίες» σχετικά με τη διαχείριση των Στενών, οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο το μερίδιο κάθε χώρας στα ύδατα όσο και την κατανομή των εσόδων που συνδέονται με τη ναυσιπλοΐα.
Λίγο αργότερα, ωστόσο, υψηλόβαθμη ιρανική πηγή εμφανίστηκε περισσότερο επιφυλακτική, διευκρινίζοντας ότι μια συνολική συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να επεξεργάζονται τις λεπτομέρειές της.
Η διαφορετική διατύπωση δείχνει ότι οι συνομιλίες έχουν προχωρήσει, χωρίς όμως να έχει ακόμη κλείσει οριστικά ένα ζήτημα με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική σημασία.
Συνομιλίες ενός μήνα μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ
Ιράν και Ομάν βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις τις τελευταίες εβδομάδες για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών.
Ο εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης, Χοσεΐν Μοχεμπί, δήλωσε ότι οι συνομιλίες διαρκούν περίπου έναν μήνα και ότι έχουν προκύψει αποτελέσματα τα οποία χαρακτηρίζει αποδεκτά και για τις δύο πλευρές.
«Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, έχουν επιτευχθεί συμφωνίες σχετικά με το μερίδιο κάθε χώρας στα ύδατα των Στενών και το μερίδιο του Ιράν και του Ομάν στα έσοδά του», ανέφερε, σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση.
Οι Φρουροί της Επανάστασης κατηγορούν παράλληλα τις ΗΠΑ ότι παρεμποδίζουν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Το μήνυμα της Τεχεράνης προς την Ουάσινγκτον είναι ιδιαίτερα σαφές. Σύμφωνα με τον Μοχεμπί, εφόσον οι ΗΠΑ αποδεχθούν τους όρους, μπορεί να υπάρξει άνοιγμα των Στενών στο πλαίσιο της υπό διαμόρφωση συμφωνίας. Σε διαφορετική περίπτωση, υποστήριξε ότι η θαλάσσια δίοδος δεν πρόκειται να ανοίξει.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά
Η σημασία της εξέλιξης ξεπερνά κατά πολύ τις σχέσεις Ιράν και Ομάν.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κομβικό πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία των διεθνών ενεργειακών αγορών και των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και την ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν, η διέλευση μέσω των Στενών έχει επί της ουσίας περιοριστεί δραστικά, καθώς Τεχεράνη και Ουάσινγκτον επιχείρησαν να διεκδικήσουν τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού μέσω διαφορετικών αποκλεισμών.
Παρά την υποχώρηση των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τις τελευταίες εβδομάδες, οι διπλωματικές προσπάθειες για μια συνολικότερη συμφωνία παραμένουν σε αδιέξοδο. Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις εναντίον πλοίων διατηρούν ταυτόχρονα υψηλό το επίπεδο κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα.
Από τη γεωπολιτική στην ενεργειακή ασφάλεια
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο στενά συνδέονται πλέον γεωπολιτική, ενεργειακή ασφάλεια και βιώσιμη ανάπτυξη.
Η διατάραξη μιας τόσο σημαντικής θαλάσσιας οδού δεν επηρεάζει μόνο τα κράτη που βρίσκονται γύρω από τον Περσικό Κόλπο. Μπορεί να μεταφερθεί στην παγκόσμια οικονομία μέσω της ενέργειας, του κόστους των θαλάσσιων μεταφορών, των ασφαλίστρων, των χρόνων παράδοσης και τελικά των τιμών που αντιμετωπίζουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Για τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών αποτελεί επομένως βασικό παράγοντα οικονομικής ανθεκτικότητας.
Ταυτόχρονα, η κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της ενεργειακής μετάβασης: όσο μεγαλύτερη είναι η εξάρτηση μιας οικονομίας από καύσιμα που μεταφέρονται μέσω περιορισμένου αριθμού γεωπολιτικά ευάλωτων διαδρόμων, τόσο μεγαλύτερη είναι και η έκθεσή της σε διεθνείς κρίσεις.
Η ανάπτυξη εγχώριων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, η αποθήκευση και η ενεργειακή αποδοτικότητα αποκτούν έτσι και διάσταση ενεργειακής ασφάλειας.
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες αντιμέτωπες με έναν ακόμη κίνδυνο
Οι συνέπειες μιας παρατεταμένης διαταραχής δεν σταματούν στην ενέργεια.
Η αβεβαιότητα στις θαλάσσιες μεταφορές μπορεί να αυξήσει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και να δημιουργήσει νέες πιέσεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Σε ένα παγκόσμιο εμπορικό σύστημα που έχει ήδη δοκιμαστεί επανειλημμένα από γεωπολιτικές συγκρούσεις και προβλήματα σε κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές, η ανθεκτικότητα των logistics αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Για τις επιχειρήσεις, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ανάγκη διαφοροποίησης προμηθευτών και διαδρομών, καλύτερου σχεδιασμού αποθεμάτων και συνολικότερης διαχείρισης του γεωπολιτικού κινδύνου.
Το Ομάν σε κομβικό ρόλο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ομάν αποκτά ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο.
Οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη δεν αφορούν μόνο μια διμερή διευθέτηση. Το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητα ασφαλούς επαναφοράς της ναυσιπλοΐας και, κατ’ επέκταση, την ομαλοποίηση ενός διαδρόμου ζωτικής σημασίας για το διεθνές εμπόριο.
Προς το παρόν, πάντως, απαιτείται προσοχή: παρά τις ανακοινώσεις των Φρουρών της Επανάστασης για επιμέρους συμφωνίες, η ίδια η ιρανική πλευρά διευκρινίζει ότι η τελική συμφωνία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Ένα τεστ για την ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας
Η εξέλιξη στα Στενά του Ορμούζ είναι τελικά κάτι περισσότερο από ένα ακόμη επεισόδιο μιας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Αποτελεί ένα τεστ για την ενεργειακή και οικονομική ανθεκτικότητα ενός παγκόσμιου συστήματος που εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από συγκεκριμένες θαλάσσιες οδούς και από ενεργειακές ροές που μπορούν να επηρεαστούν μέσα σε λίγες ώρες από μια στρατιωτική ή διπλωματική κρίση.
Μια συμφωνία που θα επέτρεπε την ασφαλή και σταθερή επαναλειτουργία των Στενών θα είχε συνεπώς σημασία πολύ πέρα από την περιοχή.
Μέχρι να οριστικοποιηθεί, όμως, η αβεβαιότητα παραμένει. Και μαζί της παραμένει ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά ρίσκα για την ενέργεια, τη ναυτιλία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά τη βιώσιμη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.