Ο Αμερικανός σκηνοθέτης αμφισβητεί την εμμονή με το διαρκώς «νέο» και βλέπει στην εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης μια απρόσμενη ευκαιρία επιστροφής στην αυθεντικότητα
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει με μεγάλη ταχύτητα την παραγωγή περιεχομένου, την εργασία και τις δημιουργικές βιομηχανίες, ο σκηνοθέτης Τζέιμς Γκρέι επιλέγει να υπερασπιστεί κάτι πολύ πιο παραδοσιακό: την ανθρώπινη δημιουργικότητα, την προσωπική ματιά και την αξία όσων έχουν προηγηθεί.
Σε συνέντευξή του στο Variety, ο Αμερικανός δημιουργός αμφισβήτησε την εμμονή της σύγχρονης εποχής με το «καινούργιο» και το «φρέσκο», ενώ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης να υποκαταστήσει την πραγματική καλλιτεχνική δημιουργία.
«Αυτή η ιδέα ότι υποτίθεται ότι πρέπει πάντα να προσπαθούμε να είμαστε “νέοι”… Αυτό δεν σημαίνει τίποτα», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι όσο μεγαλώνει τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ως λανθασμένη τη συνεχή επιδίωξη της καινοτομίας μόνο και μόνο για χάρη της καινοτομίας.
«Να αγκαλιάσουμε αυτό που είμαστε»
Ο Γκρέι εξηγεί ότι οι δικές του κινηματογραφικές επιρροές έχουν βαθιές ρίζες στο παρελθόν.
Οι αισθητικές προτιμήσεις του, όπως αναφέρει, διαμορφώθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ενώ ο ίδιος επηρεάστηκε από ακόμη παλαιότερες ταινίες.
Για τον σκηνοθέτη, αυτό δεν αποτελεί προσπάθεια μίμησης ή κάποια συνειδητή καλλιτεχνική δήλωση. Αποτελεί φυσική συνέχεια της προσωπικής του ταυτότητας.
Η θέση αυτή ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για τη δημιουργικότητα στην ψηφιακή εποχή: πρέπει κάθε δημιουργία να είναι απολύτως καινούργια ή η πραγματική καινοτομία γεννιέται μέσα από τον διάλογο με όσα έχουν προηγηθεί;
Από τον Πικάσο στον Κιούμπρικ
Για να υποστηρίξει την άποψή του, ο Γκρέι επικαλείται ορισμένους από τους σημαντικότερους δημιουργούς της τέχνης.
Αναφέρεται στον Πάμπλο Πικάσο και στις επιρροές του από την αφρικανική τέχνη, αλλά και στον Στάνλεϊ Κιούμπρικ, επισημαίνοντας τις κινηματογραφικές αναφορές που μπορούν να εντοπιστούν σε έργα όπως το «The Shining» και το «2001: A Space Odyssey».
Κατά τον ίδιο, η αντίληψη ότι κάθε έργο πρέπει να δημιουργεί κάτι απολύτως «νέο» συνδέεται περισσότερο με μια επιχειρηματική λογική παρά με την ίδια την ουσία της τέχνης.
Αυτό που τελικά έχει σημασία, υποστηρίζει, είναι το συναίσθημα, η ομορφιά και η υπέρβαση.
Και το συνοψίζει με μια χαρακτηριστική φράση:
«Ό,τι φρέσκο υπάρχει στο ψυγείο σας σήμερα, χαλάει αύριο».
Γιατί θεωρεί ότι η AI δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δημιουργό
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν περνά στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Γκρέι αναφέρεται σε δημιουργούς όπως ο Τζον Φορντ και ο Άλφρεντ Χίτσκοκ, των οποίων μια ταινία μπορεί να αναγνωριστεί, όπως υποστηρίζει, ακόμη και από τον τρόπο τοποθέτησης της κάμερας ή από τον ρυθμό μιας σκηνής.
Πρόκειται για την προσωπική «υπογραφή» του δημιουργού: έναν συνδυασμό εμπειριών, αισθητικής, επιλογών και βιωμάτων που διαμορφώνεται μέσα σε δεκαετίες.
«Γι’ αυτό η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι τόσο άχρηστη. Δεν θα μπορέσει ποτέ να το κάνει αυτό», σχολίασε.
Η άποψή του αγγίζει ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της εποχής της generative AI: μπορεί ένας αλγόριθμος να αναπαράγει το αποτέλεσμα της ανθρώπινης δημιουργίας χωρίς να διαθέτει την ανθρώπινη εμπειρία από την οποία αυτή γεννήθηκε;
Η AI τού δημιουργεί… αισιοδοξία
Παρά την έντονη κριτική του, ο Γκρέι εμφανίζεται απροσδόκητα αισιόδοξος για το μέλλον.
Και η αισιοδοξία του προέρχεται, κατά έναν παράδοξο τρόπο, από την ίδια την τεχνητή νοημοσύνη.
Όπως υποστηρίζει, η «εφιαλτική πλευρά» της AI έχει αρχίσει να κάνει περισσότερο εμφανή την αξία της ανθρώπινης αυθεντικότητας.
Ο σκηνοθέτης εκτιμά ότι ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές αναζητούν περισσότερο περιεχόμενο που μοιάζει ειλικρινές, ενδιαφέρον και αυθεντικό, αντί για προϊόντα που δημιουργούνται γρήγορα και αποκλειστικά με εμπορικά κριτήρια.
Για τον ίδιο, η στιγμή της κρίσης –και της επιλογής– έχει ήδη φτάσει.
Βιώσιμη ανάπτυξη σημαίνει και βιώσιμος πολιτισμός
Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά πλέον μόνο την τεχνολογία.
Αφορά το μέλλον της εργασίας, τα πνευματικά δικαιώματα, την αμοιβή των δημιουργών, την πολιτιστική πολυμορφία και τελικά το είδος της δημιουργικής οικονομίας που θέλουμε να οικοδομήσουμε.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης αποκτά και μια πολιτιστική διάσταση.
Μια τεχνολογικά προηγμένη κοινωνία δεν είναι απαραίτητα και βιώσιμη εάν η πρόοδος οδηγεί στην υποβάθμιση της ανθρώπινης δημιουργίας, στην απώλεια επαγγελμάτων ή στην παραγωγή ολοένα μεγαλύτερων ποσοτήτων ομογενοποιημένου περιεχομένου.
Η πρόκληση είναι διαφορετική: να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία ως εργαλείο που ενισχύει την ανθρώπινη δημιουργικότητα και όχι ως μηχανισμός που επιχειρεί να την αντικαταστήσει.
Η αυθεντικότητα ως αξία στην εποχή των αλγορίθμων
Ο Τζέιμς Γκρέι, που έκανε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο με το «Little Odessa» το 1994 και έχει υπογράψει ταινίες όπως τα «Two Lovers», «The Immigrant», «The Lost City of Z», «Ad Astra» και «Armageddon Time», πρόκειται να τιμηθεί στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρνο με το Pardo alla Carriera για το σύνολο του έργου του.
Η παρέμβασή του έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η σχέση ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται μόλις στην αρχή της.
Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να αποδειχθεί εάν η AI μπορεί να δημιουργήσει κάτι που μοιάζει ανθρώπινο.
Είναι να αποφασίσουμε ποια αξία θα εξακολουθήσουμε να δίνουμε σε κάτι ακριβώς επειδή δημιουργήθηκε από άνθρωπο.