Η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση των ευρωπαϊκών προορισμών, όμως η επόμενη ημέρα απαιτεί σταθερούς κανόνες, περισσότερα λιμάνια, shore power και επενδύσεις σε νερό και απόβλητα – Μόλις το 3% των λιμένων που δέχονται κρουαζιερόπλοια παγκοσμίως διαθέτει θέση ηλεκτροδότησης από τη στεριά, την ώρα που το 65% των πλοίων της CLIA έχει ήδη τη σχετική δυνατότητα.
Η παγκόσμια κρουαζιέρα αλλάζει με ταχύτητα και μαζί της αλλάζουν τα κριτήρια με τα οποία ένας προορισμός μπορεί να παραμένει ανταγωνιστικός.
Για την Ελλάδα, το στοίχημα δεν είναι πλέον μόνο πόσα κρουαζιερόπλοια και πόσοι επιβάτες θα φτάσουν στα λιμάνια της.
Η συζήτηση μεταφέρεται στις πράσινες λιμενικές υποδομές, στην ηλεκτροδότηση των πλοίων από τη στεριά, στα καθαρότερα καύσιμα, στη διαχείριση νερού και αποβλήτων, αλλά και στην ανάγκη να διαχυθεί η κρουαζιέρα σε περισσότερους ελληνικούς προορισμούς.
Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα του Διεθνούς Συνεδρίου Ναυτιλιακών Μεταφορών στη Θεσσαλονίκη, που διοργάνωσε το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος σε συνεργασία με την Ένωση Λιμένων Ελλάδος.
Η Ελλάδα τρίτη στην Ευρώπη
Η αφετηρία για τη χώρα είναι ισχυρή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Διεθνής Ένωση Εταιρειών Κρουαζιέρας (CLIA), η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών προορισμών, πίσω από Ιταλία και Ισπανία.
Καταγράφονται περίπου 6.000 προσεγγίσεις κρουαζιερόπλοιων και περισσότερες από 8 εκατ. επιβατικές επισκέψεις ετησίως.
Την ίδια στιγμή, η διεθνής αγορά συνεχίζει να μεγαλώνει. Η παγκόσμια επιβατική κίνηση βρίσκεται περίπου 25% πάνω από τα επίπεδα του 2019, ενώ αναμένεται να φτάσει τα 38,3 εκατ. επιβάτες.
Περίπου 60 νέα κρουαζιερόπλοια έχουν προγραμματιστεί να προστεθούν στον παγκόσμιο στόλο την επόμενη δεκαετία, αντιπροσωπεύοντας επενδύσεις της τάξης των 71 δισ. δολαρίων.
Το μεγάλο χάσμα: Τα πλοία προηγούνται των λιμανιών
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας πραγματικότητας είναι το shore power.
Πρόκειται για τη δυνατότητα ενός κρουαζιερόπλοιου να συνδέεται με το ηλεκτρικό δίκτυο όταν βρίσκεται δεμένο στο λιμάνι, περιορίζοντας τη λειτουργία των μηχανών του κατά την παραμονή του εκεί.
Το 2018 μόλις 55 πλοία των εταιρειών-μελών της CLIA διέθεταν αυτή τη δυνατότητα.
Σήμερα έχουν φτάσει τα 193, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 65% των πλοίων και στο 72,5% της δηλωθείσας χωρητικότητας.
Μέχρι το 2039 προβλέπεται να φτάσουν τα 279.
Στα λιμάνια, όμως, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.
Μόλις 40 λιμένες παγκοσμίως στους οποίους προσεγγίζουν κρουαζιερόπλοια διαθέτουν τουλάχιστον μία θέση με δυνατότητα ηλεκτροδότησης από τη στεριά.
Το ποσοστό είναι χαμηλότερο από 3%.
Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο της πράσινης μετάβασης: η τεχνολογία υπάρχει ήδη πάνω στο πλοίο, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει στη στεριά η κατάλληλη υποδομή για να αξιοποιηθεί.
Το 2030 πλησιάζει για τα ελληνικά λιμάνια
Για την Ελλάδα το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το ευρωπαϊκό πλαίσιο δημιουργεί συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα για την ανάπτυξη σχετικών υποδομών στους κύριους ευρωπαϊκούς λιμένες έως το 2030.
Η εγκατάσταση shore power, όμως, αποτελεί μόνο τη μία πλευρά.
Για να είναι πραγματικά αποτελεσματική απαιτείται συνεργασία μεταξύ εταιρειών κρουαζιέρας, λιμένων, ενεργειακών παρόχων και Πολιτείας.
Παράλληλα, σημασία έχει και η προέλευση και το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας που θα χρησιμοποιείται.
Λιγότερο βαρύ μαζούτ, περισσότεροι κινητήρες πολλαπλών καυσίμων
Αλλαγή καταγράφεται και στα καύσιμα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, η χρήση HFO στα κρουαζιερόπλοια αντιστοιχούσε στο 74,2% της δηλωθείσας χρήσης καυσίμων το 2019, ενώ το 2024 είχε μειωθεί στο 60,6%.
Αντίστοιχα, η χρήση άλλων καυσίμων αυξήθηκε από 25,8% σε 39,4%, ενώ τα στοιχεία της CLIA για το 2025 ανεβάζουν το ποσοστό στο 40,3%.
Αυξάνονται παράλληλα και τα πλοία με κινητήρες πολλαπλών καυσίμων.
Από μόλις ένα το 2018 έχουν φτάσει σήμερα τα 30, ενώ προβλέπεται να ανέλθουν στα 56 έως το 2030 και στα 69 έως το 2039.
Σύμφωνα επίσης με στοιχεία της EMSA που περιλαμβάνονται στο υλικό, η μέση κατανάλωση καυσίμου ανά κρουαζιερόπλοιο που υποβάλλει στοιχεία στο ευρωπαϊκό σύστημα MRV μειώθηκε περίπου 18,5% μεταξύ 2018 και 2025, ενώ οι μέσες εκπομπές CO₂ ανά πλοίο υποχώρησαν περίπου 19,4%.
Το νερό γίνεται κρίσιμο για τα ελληνικά νησιά
Η βιώσιμη κρουαζιέρα, όμως, δεν αφορά μόνο τις εκπομπές άνθρακα.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με νησιωτικούς προορισμούς που αντιμετωπίζουν αυξημένη πίεση στους υδάτινους πόρους ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, το νερό αποτελεί κρίσιμη παράμετρο.
Σύμφωνα με την CLIA, 293 κρουαζιερόπλοια διαθέτουν σήμερα δυνατότητα παραγωγής πόσιμου νερού εν πλω.
Από αυτά, 218 μπορούν θεωρητικά να καλύψουν το σύνολο των αναγκών τους χωρίς ανεφοδιασμό από τον προορισμό.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για προορισμούς όπου η τουριστική αιχμή συμπίπτει με περιόδους μεγάλης πίεσης στα διαθέσιμα αποθέματα νερού.
249 πλοία με προηγμένη επεξεργασία λυμάτων
Αντίστοιχη τεχνολογική εξέλιξη καταγράφεται στη διαχείριση λυμάτων.
Συνολικά 249 πλοία διαθέτουν προηγμένα συστήματα επεξεργασίας, έναντι 136 το 2018.
Από αυτά, 124 μπορούν να ανταποκριθούν ακόμη και στα αυστηρότερα πρότυπα που εφαρμόζονται στην ειδική περιοχή της Βαλτικής.
Όμως και εδώ η τεχνολογία πάνω στο πλοίο είναι μόνο η μισή εξίσωση.
Η άλλη μισή αφορά τις εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων, την ανακύκλωση και συνολικά τις περιβαλλοντικές υποδομές των λιμένων.
Από τρία λιμάνια σε οκτώ
Η βιωσιμότητα της κρουαζιέρας έχει και μία έντονη χωρική διάσταση.
Ο εκπρόσωπος της MSC Cruises στην Ελλάδα, Κυριάκος Αναστασιάδης, έθεσε χαρακτηριστικά το ερώτημα:
«Πώς τα τρία λιμάνια θα γίνουν οκτώ;»
Η μεγάλη συγκέντρωση της κίνησης σε περιορισμένο αριθμό προορισμών δημιουργεί την ανάγκη μιας διαφορετικής στρατηγικής, η οποία θα μπορούσε να κατευθύνει μέρος της δραστηριότητας σε περισσότερες περιοχές.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκαν η Θεσσαλονίκη και η Καβάλα ως λιμάνια που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο, εφόσον διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες και κίνητρα.
Η διάχυση της κίνησης σε περισσότερους προορισμούς μπορεί να αποκτήσει διπλή σημασία: να διευρύνει το οικονομικό αποτύπωμα της κρουαζιέρας και παράλληλα να περιορίσει την υπερσυγκέντρωση σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Οι εταιρείες ζητούν προβλέψιμους κανόνες
Η διευθύντρια Ανατολικής Μεσογείου της CLIA, Μαρία Δεληγιάννη, έθεσε από την πλευρά της το ζήτημα της προβλεψιμότητας του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Οι εταιρείες κρουαζιέρας σχεδιάζουν τα δρομολόγιά τους χρόνια νωρίτερα και ο συνολικός σχεδιασμός τους μπορεί να φτάνει σε ορίζοντα πενταετίας.
Σύμφωνα με τη θέση της CLIA, αλλαγές σε λιμενικά τέλη και άλλες επιβαρύνσεις θα πρέπει να τίθενται σε διαβούλευση 18 έως 24 μήνες πριν από την εφαρμογή τους και να οριστικοποιούνται τουλάχιστον 12 μήνες νωρίτερα.
Η συζήτηση επομένως αφορά όχι μόνο το ύψος των τελών, αλλά και τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να ενσωματώνουν εγκαίρως τις αλλαγές στον προγραμματισμό τους.
Από το ρεκόρ αφίξεων στη βιώσιμη κρουαζιέρα
Για το viosimi.gr, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης της ελληνικής κρουαζιέρας δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά με αριθμούς επιβατών και προσεγγίσεων.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να δημιουργηθεί ένα μοντέλο στο οποίο οικονομική ανάπτυξη, περιβαλλοντικές υποδομές και τοπικές κοινωνίες θα μπορούν να λειτουργούν μαζί.
Αυτό σημαίνει ηλεκτροδότηση των πλοίων από τη στεριά, καθαρότερη ενέργεια, αποτελεσματική διαχείριση νερού και αποβλήτων, προβλέψιμο θεσμικό πλαίσιο και γεωγραφική διάχυση της δραστηριότητας.
Η Ελλάδα έχει ήδη κατακτήσει μία από τις κορυφαίες θέσεις στην ευρωπαϊκή κρουαζιέρα. Το επόμενο βήμα είναι διαφορετικό:
να μετατρέψει την ισχυρή τουριστική της θέση σε ένα πραγματικά βιώσιμο μοντέλο κρουαζιέρας.
Η θεματική συνδέεται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 6 για Καθαρό Νερό, 7 για Καθαρή Ενέργεια, 9 για Βιομηχανία, Καινοτομία και Υποδομές, 11 για Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες, 12 για Υπεύθυνη Κατανάλωση και Παραγωγή, 13 για Δράση για το Κλίμα και 14 για τη Ζωή στο Νερό.