Επιστήμονες από 15 χώρες συναντήθηκαν στη Νάξο για να εξετάσουν την παράκτια διάβρωση, την κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Στο επίκεντρο του 5ου International IAG DENUCHANGE Workshop βρέθηκε και το Laguna Pilot Model, μια πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να συνδέσει τον τουρισμό με την επιστημονική έρευνα και την αποκατάσταση της φύσης.
Σε διεθνές σημείο συνάντησης για την επιστημονική έρευνα γύρω από την κλιματική αλλαγή και την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων μετατράπηκε η Νάξος, φιλοξενώντας το 5th International IAG DENUCHANGE Workshop.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε από τις 5 έως τις 9 Οκτωβρίου 2026, στο Laguna Coast Resort, με τη συνεργασία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), του Laguna Coast Foundation, της Διεθνούς Ένωσης Γεωμορφολόγων (IAG) και των επιστημονικών Ομάδων Εργασίας DENUCHANGE και Virtual Trips in Geomorphology.
Στη συνάντηση συμμετείχαν επιστήμονες και ερευνητές από 15 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Νορβηγία, η Πολωνία, η Ιρλανδία, η Ρουμανία, το Ισραήλ και η Ιαπωνία.
Η Νάξος ως πεδίο έρευνας για την κλιματική αλλαγή
Το επιστημονικό πρόγραμμα περιλάμβανε τέσσερις θεματικές συνεδρίες, 16 προφορικές παρουσιάσεις και 11 αναρτημένες επιστημονικές εργασίες.
Οι συμμετέχοντες εξέτασαν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με το μέλλον των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών, όπως η υδρολογία, η μεταφορά ιζημάτων, η διάβρωση, η γεωμορφολογική εξέλιξη του τοπίου και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την επιτόπια έρευνα.
Μέσα από επισκέψεις στο φυσικό περιβάλλον της Νάξου, οι επιστήμονες είχαν τη δυνατότητα να παρατηρήσουν παράκτιες διεργασίες και ευαίσθητα οικοσυστήματα, αξιοποιώντας το νησί ως πεδίο μελέτης πραγματικών περιβαλλοντικών προκλήσεων.
Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη αξία για τη νησιωτική Ελλάδα, όπου η παράκτια διάβρωση, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι πιέσεις στους φυσικούς πόρους αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τις τοπικές κοινωνίες.
Ψηφιακή τεχνολογία και εικονικές επιστημονικές αποστολές
Στο πλαίσιο του workshop πραγματοποιήθηκε και το Virtual Field Trip Laboratory, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας και της εικονικής πραγματικότητας στη γεωμορφολογική έρευνα και εκπαίδευση.
Οι εικονικές επισκέψεις πεδίου μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στην παραδοσιακή επιτόπια μελέτη, διευκολύνοντας την παρατήρηση και την παρουσίαση γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών.
Παράλληλα, μπορούν να ενισχύσουν τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης και τη συνεργασία μεταξύ ερευνητικών ομάδων διαφορετικών χωρών.
Η αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων αναδεικνύει τη σημασία της τεχνολογικής καινοτομίας στην κατανόηση και την παρακολούθηση των περιβαλλοντικών αλλαγών.
Laguna Pilot Model: Από τον βιώσιμο στον αναγεννητικό τουρισμό
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατείχε η παρουσίαση του Laguna Pilot Model από τον ιδρυτή του Laguna Coast Foundation, Αντώνη Πιτταρά.
Η πρωτοβουλία προτείνει τη σταδιακή μετατροπή της Laguna σε ένα «ζωντανό εργαστήριο» (living laboratory), όπου η επιστημονική έρευνα, η περιβαλλοντική προστασία, η τεχνολογία και η τουριστική δραστηριότητα θα συνδέονται μέσα από εφαρμοσμένες παρεμβάσεις.
Η βασική ιδέα είναι η μετάβαση από τον βιώσιμο στον αναγεννητικό τουρισμό.
Ενώ ο βιώσιμος τουρισμός επιδιώκει κυρίως τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες, η αναγεννητική προσέγγιση θέτει έναν πιο φιλόδοξο στόχο: η τουριστική δραστηριότητα να συμβάλλει ενεργά στην προστασία και, όπου είναι εφικτό, στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων.
Το Laguna Pilot Model παρουσιάστηκε ως ένα πλαίσιο που φιλοδοξεί να μετατρέψει τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις σε μετρήσιμα αποτελέσματα και επιστημονική γνώση.
Παρεμβάσεις για το τοπίο και τη βιοποικιλότητα
Σύμφωνα με τους διοργανωτές, το Laguna Coast Foundation έχει αναπτύξει τα τελευταία τρία χρόνια περιβαλλοντικές δράσεις και συνεργασίες με στόχο την προστασία του φυσικού οικοσυστήματος της περιοχής.
Μεταξύ των παρεμβάσεων που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνεται η υπογειοποίηση τμήματος του δικτύου ηλεκτροδότησης, σε συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ.
Η παρέμβαση συνδέεται με την προστασία του τοπίου και τον περιορισμό κινδύνων για την ορνιθοπανίδα.
Παράλληλα, το ευρύτερο περιβαλλοντικό σχέδιο του Foundation περιλαμβάνει κατευθύνσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας, την περιβαλλοντική παρακολούθηση, την επιστημονική έρευνα και την ανάδειξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου μοντέλου θα εξαρτηθεί από τη συστηματική παρακολούθηση των παρεμβάσεων και τη δημοσιοποίηση μετρήσιμων περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων.
«Η φύση δεν μπορεί να είναι το τίμημα της ανάπτυξης»
Ο ιδρυτής του Laguna Coast Foundation, Αντώνης Πιτταράς, χαρακτήρισε τη συνδιοργάνωση της διεθνούς επιστημονικής συνάντησης σημαντικό ορόσημο για την πρωτοβουλία.
Όπως ανέφερε, στόχος είναι οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται στη Laguna να μετατραπούν σε επιστημονικά αξιολογήσιμη γνώση, η οποία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε άλλους νησιωτικούς προορισμούς.
«Η φύση δεν μπορεί να είναι το τίμημα της ανάπτυξης. Πρέπει να είναι μέρος της αξίας που δημιουργεί η ανάπτυξη», υπογράμμισε.
Η τοποθέτηση αυτή συνοψίζει τη φιλοσοφία της αναγεννητικής ανάπτυξης, η οποία επιδιώκει να συνδέσει την οικονομική δραστηριότητα με τη διατήρηση και τη βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
Η συμβολή του ΕΚΠΑ και της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας
Στην επιστημονική οργάνωση της διοργάνωσης συνέβαλε το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ.
Στην οργανωτική ομάδα συμμετείχαν οι καθηγήτριες Νίκη Ευελπίδου και Ασημίνα Αντωνάρακου, καθώς και οι δρ. Άννα Καρκάνη και Γιάννης Σαΐτης.
Παρόντες ήταν επίσης οι καθηγητές Achim A. Beylich και Zbigniew Zwoliński, επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας DENUCHANGE.
Την έναρξη των επιστημονικών εργασιών κήρυξε ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας του ΕΚΠΑ, καθηγητής Ευστάθιος Ευσταθόπουλος.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.
Μπορεί η Νάξος να αποτελέσει πρότυπο για άλλα νησιά;
Η σημασία της πρωτοβουλίας υπερβαίνει τα όρια μιας διεθνούς επιστημονικής συνάντησης.
Τα ελληνικά νησιά αντιμετωπίζουν σύνθετες προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, την τουριστική ανάπτυξη και τη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Η σύνδεση πανεπιστημίων, τοπικών φορέων και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων πρακτικών προστασίας του περιβάλλοντος.
Ωστόσο, η δυνατότητα εφαρμογής του Laguna Pilot Model σε άλλους προορισμούς θα πρέπει να αξιολογηθεί με βάση συγκεκριμένα δεδομένα, τις τοπικές οικολογικές συνθήκες και τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων.
Η πρωτοβουλία συνδέεται με τον Στόχο 13 του ΟΗΕ για τη Δράση για το Κλίμα, τον Στόχο 14 για τη Ζωή στο Νερό και τον Στόχο 15 για τη Ζωή στη Στεριά.
Το σημαντικότερο μήνυμα από τη Νάξο είναι ότι η επιστημονική γνώση μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για έναν διαφορετικό τρόπο τουριστικής ανάπτυξης: έναν τρόπο που δεν αντιμετωπίζει το φυσικό περιβάλλον ως ανεξάντλητο πόρο, αλλά ως βασική προϋπόθεση για το μέλλον των νησιών.