Τη μείωση των μεταναστευτικών αφίξεων, την ενίσχυση των επιστροφών και τις αλλαγές που φέρνει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο ανέδειξε η υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη στο Olympia Forum. Η συζήτηση επεκτάθηκε όμως και σε μια κρίσιμη παράμετρο για τη βιώσιμη ανάπτυξη: τη δημιουργία νόμιμων οδών μετανάστευσης που μπορούν να συνδεθούν με πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Η διαχείριση της μετανάστευσης αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες προκλήσεις για την Ελλάδα και συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Συνδέει τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και τις διαδικασίες ασύλου με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τη διεθνή συνεργασία, την κοινωνική συνοχή και τις ανάγκες των ευρωπαϊκών οικονομιών σε ανθρώπινο δυναμικό.
Σε αυτές τις διαφορετικές διαστάσεις αναφέρθηκε η υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη, μιλώντας στο Olympia Forum.
Βολουδάκη: Μειωμένες οι αφίξεις
Η υφυπουργός υποστήριξε ότι οι παράτυπες αφίξεις προς την Ελλάδα εμφανίζονται μειωμένες σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο της προηγούμενης χρονιάς.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι οι αφίξεις ανέρχονταν περίπου στις 62.000, ενώ φέτος βρίσκονται λίγο πάνω από τις 40.000.
«Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας τη μεταβολή «μετρήσιμο αποτέλεσμα».
Η κ. Βολουδάκη απέδωσε τη μείωση σε συνδυασμό παραγόντων, αναφερόμενη στη δράση του Λιμενικού Σώματος και της Ελληνικής Αστυνομίας, στις διπλωματικές επαφές με τρίτες χώρες και στις αλλαγές του νομικού πλαισίου.
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Καθοριστική αλλαγή αποτελεί η εφαρμογή του νέου Συμφώνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Το νομοθετικό πακέτο εφαρμόζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τις 12 Ιουνίου 2026 και εισάγει κοινές διαδικασίες για τον έλεγχο και την καταγραφή στα εξωτερικά σύνορα, τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας, τη διαχείριση περιόδων αυξημένης πίεσης και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών.
Η νέα αρχιτεκτονική επιχειρεί να συνδυάσει δύο απαιτήσεις: αποτελεσματικότερη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και κοινότερους κανόνες για την προστασία όσων δικαιούνται διεθνή προστασία.
Στο πεδίο των επιστροφών, η ευρωπαϊκή πολιτική βρίσκεται επίσης σε μεταβολή, με στόχο περισσότερο συντονισμένες και ταχύτερες διαδικασίες για ανθρώπους που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Το ζήτημα των επιστροφών
Η Σέβη Βολουδάκη χαρακτήρισε την αποτελεσματικότητα των επιστροφών ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα της επόμενης περιόδου.
Σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, όταν ολοκληρώνεται η προβλεπόμενη διαδικασία και διαπιστώνεται ότι ένας πολίτης τρίτης χώρας δεν δικαιούται διεθνή προστασία ή άλλο δικαίωμα παραμονής, θα πρέπει να υπάρχει λειτουργικός μηχανισμός επιστροφής, με τήρηση του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει προχωρήσει παράλληλα η συζήτηση για ένα νέο κοινό σύστημα επιστροφών, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα συμφωνιών για κέντρα επιστροφών σε τρίτες χώρες υπό συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις και με υποχρέωση σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Αλληλεγγύη και κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη
Για χώρες στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ελλάδα, ιδιαίτερη σημασία έχει η ευρωπαϊκή διάσταση της διαχείρισης.
Η κ. Βολουδάκη υποστήριξε ότι σε καταστάσεις εξαιρετικής πίεσης ή εργαλειοποίησης της μετανάστευσης δεν θα πρέπει κάθε κράτος-μέλος να καλείται να αντιμετωπίσει μόνο του το πρόβλημα.
Το νέο Σύμφωνο προβλέπει μηχανισμούς ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και εργαλεία αντίδρασης σε καταστάσεις κρίσης.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη βιωσιμότητα ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου: η προστασία των εξωτερικών συνόρων, η υποδοχή και η εξέταση αιτημάτων διεθνούς προστασίας αποτελούν ευρωπαϊκές προκλήσεις και όχι αποκλειστικά ζητήματα των χωρών πρώτης εισόδου.
Τεχνολογία και Τεχνητή Νοημοσύνη στη διαχείριση των ροών
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε και την τεχνολογία.
Η υφυπουργός ανέφερε ότι τα δίκτυα διακινητών αξιοποιούν ήδη τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλα ψηφιακά εργαλεία για να προσεγγίζουν ανθρώπους που επιδιώκουν να φτάσουν στην Ευρώπη.
Από την άλλη πλευρά, οι δημόσιες αρχές χρησιμοποιούν τεχνολογικά μέσα για την ανάλυση διαδρομών και την επεξεργασία δεδομένων, ενώ αυξάνεται και το ενδιαφέρον για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
«Δεν ξέρω αν μπορεί να αλλάξει άρδην τους όρους, αλλά σίγουρα μπορεί να βοηθήσει», ανέφερε η κ. Βολουδάκη, επισημαίνοντας παράλληλα τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα.
Η χρήση τέτοιων συστημάτων δημιουργεί ταυτόχρονα απαιτήσεις για διαφάνεια, προστασία προσωπικών δεδομένων και ανθρώπινη εποπτεία, ιδιαίτερα όταν η τεχνολογία εμπλέκεται σε διαδικασίες που μπορούν να επηρεάσουν θεμελιώδη δικαιώματα.
Από την παράτυπη στη νόμιμη μετανάστευση
Η συζήτηση αποκτά διαφορετική αναπτυξιακή διάσταση όταν μεταφέρεται στη νόμιμη μετανάστευση.
Η κ. Βολουδάκη αναφέρθηκε στη δυνατότητα εισόδου εργαζομένων μέσω νόμιμων διαδικασιών, προσκλήσεων και διακρατικών συμφωνιών, με στόχο την κάλυψη αναγκών της αγοράς εργασίας.
Για μια χώρα με ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε συγκεκριμένους κλάδους, η οργανωμένη νόμιμη μετανάστευση μπορεί να αποτελέσει μέρος της οικονομικής και δημογραφικής στρατηγικής.
Απαιτεί όμως αντιστοίχιση των πραγματικών αναγκών της οικονομίας με τις διαθέσιμες δεξιότητες, νόμιμες και διαφανείς διαδικασίες πρόσληψης και συνθήκες εργασίας που προστατεύουν από την εκμετάλλευση.
Μετανάστευση και αγορά εργασίας
Αγροτική παραγωγή, τουρισμός, κατασκευές και άλλοι τομείς της οικονομίας αντιμετωπίζουν κατά περιόδους δυσκολίες στην κάλυψη θέσεων εργασίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για τη μετανάστευση δεν περιορίζεται στο ποιος εισέρχεται στην Ευρώπη.
Αφορά και το πώς μπορούν να δημιουργηθούν ασφαλείς και νόμιμες διαδρομές, όταν υπάρχουν πραγματικές ανάγκες για εργαζομένους.
Ένα λειτουργικό σύστημα νόμιμης μετανάστευσης μπορεί παράλληλα να συμβάλει στην καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας και της εργασιακής εκμετάλλευσης, εφόσον συνοδεύεται από αποτελεσματικούς ελέγχους και προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων.
SDG 16 και SDG 8
Η διαχείριση της μετανάστευσης συνδέεται με διαφορετικές πλευρές της Ατζέντας 2030.
Ο SDG 16 – Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Ισχυροί Θεσμοί αφορά αποτελεσματικούς και υπεύθυνους θεσμούς και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Ο SDG 8 – Αξιοπρεπής Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη αποκτά σημασία όταν η νόμιμη μετανάστευση συνδέεται με την αγορά εργασίας και την προστασία των εργαζομένων από εκμετάλλευση.
Παράλληλα, ο SDG 10 – Λιγότερες Ανισότητες περιλαμβάνει ειδικά την επιδίωξη ασφαλούς, ομαλής, τακτικής και υπεύθυνης μετανάστευσης μέσα από σχεδιασμένες πολιτικές.
Μια βιώσιμη μεταναστευτική πολιτική χρειάζεται ισορροπία
Η μετανάστευση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο ως ζήτημα συνόρων ούτε αποκλειστικά ως ζήτημα αγοράς εργασίας.
Μια μακροπρόθεσμα βιώσιμη πολιτική χρειάζεται να μπορεί ταυτόχρονα να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα σύνορα, να εξετάζει δίκαια και έγκαιρα τα αιτήματα διεθνούς προστασίας, να πραγματοποιεί νόμιμες επιστροφές όταν δεν υπάρχει δικαίωμα παραμονής και να δημιουργεί οργανωμένες οδούς νόμιμης μετανάστευσης όταν υπάρχουν πραγματικές ανάγκες εργασίας.
Αυτό είναι και το δύσκολο στοίχημα για την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση: ένα σύστημα που να είναι λειτουργικό για τα κράτη, δίκαιο για τους ανθρώπους και βιώσιμο για τις κοινωνίες και τις οικονομίες τους.