Στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατατέθηκε το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου – Νότιες Κυκλάδες. Με 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, 196 ζώνες προστασίας και νέους περιορισμούς στην αλιεία, η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να ενισχύσει την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, διατηρώντας παράλληλα τις παραδοσιακές δραστηριότητες των νησιωτικών κοινωνιών.
Ένα σημαντικό βήμα για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος των Κυκλάδων πραγματοποιήθηκε με την κατάθεση στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες.
Το σχέδιο κατατέθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και αναμένεται να ακολουθήσει η επεξεργασία και γνωμοδότηση του ανωτάτου δικαστηρίου, πριν από την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος.
Πρόκειται για μέρος της δέσμευσης που ανέλαβε η Ελλάδα στη Διάσκεψη Our Ocean στην Αθήνα, τον Απρίλιο του 2024, για τη δημιουργία δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων: στις Νότιες Κυκλάδες και στο Ιόνιο.
Ένα θαλάσσιο πάρκο με 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων
Το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο καλύπτει μια εκτεταμένη περιοχή του Νοτίου Αιγαίου, με ιδιαίτερη οικολογική σημασία.
Περιλαμβάνει 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, καθώς και χερσαίες περιοχές του δικτύου Natura 2000 σε κατοικημένα νησιά, όπως η Μήλος, η Κίμωλος, η Φολέγανδρος, η Σίκινος, η Σαντορίνη, η Ανάφη, η Αμοργός, η Ηρακλειά, η Σχοινούσα και το Κουφονήσι.
Στην περιοχή περιλαμβάνονται επίσης η Κίναρος και τα Λέβιθα.
Σύμφωνα με το υπουργείο, το Πάρκο ενσωματώνει 18 ήδη προστατευόμενες θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές Natura 2000.
Η συνολική θαλάσσια έκτασή του υπερβαίνει τα 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ η χερσαία έκταση ξεπερνά τα 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Με τη δημιουργία του προβλέπεται να ενταχθούν σε καθεστώς προστασίας επιπλέον 8.407,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης, πέρα από τις περιοχές που ήδη προστατεύονται μέσω του δικτύου Natura 2000.
Καταφύγιο για τη μεσογειακή φώκια και σπάνια θαλασσοπούλια
Η περιοχή των Νοτίων Κυκλάδων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες θαλάσσιας και νησιωτικής βιοποικιλότητας της Μεσογείου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το υπουργείο, στην περιοχή του Πάρκου καταγράφεται το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 19% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Η μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προστατευόμενα θαλάσσια θηλαστικά της Μεσογείου.
Παράλληλα, η περιοχή φιλοξενεί σημαντικούς υποθαλάσσιους οικοτόπους, όπως λιβάδια Ποσειδωνίας, υφάλους και οικοσυστήματα βαθέων υδάτων.
Οι συγκεκριμένοι οικότοποι υποστηρίζουν τη θαλάσσια ζωή, παρέχοντας καταφύγιο και περιοχές αναπαραγωγής σε πολλά είδη.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η ορνιθοπανίδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανακοίνωσης, στην περιοχή βρίσκονται βιότοποι αναπαραγωγής που αντιστοιχούν στο:
- 36% του εθνικού πληθυσμού του Αιγαιόγλαρου.
- 17,7% του Μαυροπετρίτη.
- 13% του Θαλασσοκόρακα.
- 12,5% του Μύχου.
- 11% του Αρτέμη.
Τα ποσοστά αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της περιοχής για τη διατήρηση προστατευόμενων ειδών και οικοσυστημάτων.
Τι αλλάζει στην αλιεία – Απαγόρευση μηχανότρατας
Ένα από τα σημαντικότερα μέτρα του σχεδίου αφορά την αλιευτική δραστηριότητα.
Το προτεινόμενο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει πλήρη απαγόρευση των συρόμενων αλιευτικών εργαλείων που έρχονται σε επαφή με τον βυθό, όπως οι μηχανότρατες, εντός του Πάρκου.
Η απαγόρευση αποσκοπεί στην προστασία των ευαίσθητων θαλάσσιων οικοτόπων από τις επιπτώσεις της αλιευτικής δραστηριότητας στον πυθμένα.
Παράλληλα, προβλέπεται οικονομική στήριξη των αλιέων που θα επηρεαστούν από τους νέους περιορισμούς.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης εποχική απαγόρευση αλιείας από τις 15 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου, σε ακτίνα μισού ναυτικού μιλίου από την ακτή.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση θα μπορεί να επαναξιολογηθεί μέσω του Σχεδίου Διαχείρισης.
Στο νέο πλαίσιο ενσωματώνονται επίσης ρυθμίσεις από το «Αμοργόραμα», την πρωτοβουλία για τη βιώσιμη αλιεία στην Αμοργό, ενώ προβλέπεται εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στην περιοχή του Ακρωτηρίου Σαντορίνης.
Προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας από την αγκυροβόληση
Σημαντική παρέμβαση αποτελεί και ο σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε περιοχές όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας και άλλοι ευαίσθητοι θαλάσσιοι οικότοποι.
Τα λιβάδια Ποσειδωνίας αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικά οικοσυστήματα της Μεσογείου.
Προσφέρουν καταφύγιο σε θαλάσσιους οργανισμούς, συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των θαλάσσιων ιζημάτων και αποθηκεύουν άνθρακα.
Η ανεξέλεγκτη αγκυροβόληση μπορεί να προκαλέσει μηχανικές καταστροφές στα λιβάδια, τα οποία χρειάζονται μεγάλο χρονικό διάστημα για να ανακάμψουν.
Η αποτελεσματικότητα των νέων περιορισμών θα εξαρτηθεί από τον σχεδιασμό κατάλληλων υποδομών πρόσδεσης, την ενημέρωση των χρηστών της θάλασσας και την εφαρμογή των μέτρων ελέγχου.
Προστασία της φύσης με στήριξη των νησιωτικών κοινωνιών
Το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος δεν περιορίζεται στη θαλάσσια προστασία.
Περιλαμβάνει συνολικά 196 ζώνες προστασίας, με καθορισμό των επιτρεπόμενων χρήσεων στον χερσαίο και θαλάσσιο χώρο.
Παράλληλα, προβλέπει τη διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων που αποτελούν μέρος της οικονομικής και πολιτιστικής ταυτότητας των νησιών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η μικρή παράκτια αλιεία, η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην προστασία στοιχείων του παραδοσιακού τοπίου, όπως οι ξερολιθιές, οι αναβαθμίδες και οι στέρνες.
Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει τη σύνδεση της περιβαλλοντικής προστασίας με τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιωτικών κοινωνιών.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι ενέργειες, τα έργα και οι υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς εθνικής άμυνας επιτρέπονται χωρίς περιορισμούς.
Στόχος η προστασία άνω του 35% των ελληνικών θαλασσών
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, υπογράμμισε ότι η δημιουργία των δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων αποτελεί σημαντική πρωτοβουλία για την προστασία του θαλάσσιου φυσικού πλούτου της χώρας.
Σύμφωνα με τον υπουργό, με τη θέσπιση του Πάρκου των Νοτίων Κυκλάδων και εκείνου του Ιονίου που θα ακολουθήσει, η Ελλάδα αναμένεται να ξεπεράσει τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλασσών έως το 2030.
Όπως εκτιμά το υπουργείο, το ποσοστό προστατευόμενης θαλάσσιας έκτασης θα μπορούσε να υπερβεί το 35%.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τους διεθνείς στόχους για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και ειδικότερα με τον Στόχο 14 του ΟΗΕ για τη Ζωή στο Νερό.
Ωστόσο, η έκταση που χαρακτηρίζεται προστατευόμενη δεν αποτελεί από μόνη της επαρκή δείκτη αποτελεσματικής διατήρησης της φύσης.
Καθοριστική σημασία έχουν οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες, η επιστημονική παρακολούθηση, η φύλαξη και η πραγματική εφαρμογή των περιορισμών.
Το επόμενο βήμα για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο
Η κατάθεση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος στο Συμβούλιο της Επικρατείας αποτελεί σημαντικό θεσμικό βήμα, αλλά δεν ισοδυναμεί ακόμη με την οριστική θέσπιση του Πάρκου.
Θα πρέπει να ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία επεξεργασίας και να εκδοθεί το Προεδρικό Διάταγμα.
Στη συνέχεια, το Σχέδιο Διαχείρισης θα εξειδικεύσει κρίσιμα ζητήματα εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων προστασίας και της οικονομικής στήριξης των αλιέων που επηρεάζονται.
Η δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου των Νοτίων Κυκλάδων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα για την προστασία της μεσογειακής βιοποικιλότητας, εφόσον οι θεσμικές δεσμεύσεις συνοδευτούν από αποτελεσματική διαχείριση, επιστημονική τεκμηρίωση και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Πηγή: Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ανακοίνωση για το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, βάσει του παρεχόμενου υλικού.