Σημαντική μείωση της παράκτιας ρύπανσης καταγράφηκε σε έξι νησιά του Νοτίου Αιγαίου έπειτα από την ολοκλήρωση του δεύτερου κύκλου συστηματικών καθαρισμών ακτών. Οι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν στη Σύρο, τη Μύκονο, τη Δήλο, την Αντίπαρο, το Δεσποτικό και την Κέρο, ενώ τα αποτελέσματα δείχνουν αισθητή βελτίωση της κατάστασης σε σύγκριση με τις πρώτες καταγραφές του 2021.
Η επαναλαμβανόμενη παρακολούθηση των ίδιων περιοχών επιτρέπει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων και παρέχει πολύτιμα δεδομένα για τη διαχείριση της παράκτιας ρύπανσης. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η συστηματική απομάκρυνση απορριμμάτων, σε συνδυασμό με την ενεργότερη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, μπορεί να συμβάλει στη σταδιακή αποκατάσταση των παράκτιων οικοσυστημάτων.
Ιδιαίτερη σημασία είχαν και οι δράσεις περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Στη Μύκονο συμμετείχαν 918 μαθητές και μαθήτριες σε καθαρισμούς τριών παραλιών μέσα σε έξι ημέρες, ενώ στη Σύρο πραγματοποιήθηκαν αντίστοιχες δράσεις με τη συμμετοχή σπουδαστών της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού. Η συμμετοχή νέων ανθρώπων ενισχύει την περιβαλλοντική εκπαίδευση και καλλιεργεί κουλτούρα προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Τα αποτελέσματα ανά νησί
Στον δεύτερο κύκλο των παρεμβάσεων καταγράφηκαν τα ακόλουθα αποτελέσματα:
- Σύρος: Ελέγχθηκαν 140 παραλίες, από τις οποίες οι 124 ήταν ήδη καθαρές και οι 16 χρειάστηκαν καθαρισμό. Συλλέχθηκαν 53.539 απορρίμματα, συνολικού βάρους 4,7 τόνων, ενώ η επιβάρυνση μειώθηκε κατά 33%.
- Μύκονος: Επισκέψεις σε 109 παραλίες, με 31 καθαρισμούς και 78 καθαρές ακτές. Συλλέχθηκαν 744.048 απορρίμματα, βάρους 11,3 τόνων, παρουσιάζοντας βελτίωση 29%.
- Δήλος: Από τις 39 παραλίες που εξετάστηκαν, οι 30 ήταν καθαρές και οι 9 χρειάστηκαν παρέμβαση. Συλλέχθηκαν 57.113 απορρίμματα και η επιβάρυνση μειώθηκε κατά 75%, τη μεγαλύτερη επίδοση μεταξύ των νησιών.
- Αντίπαρος: Ελέγχθηκαν 205 παραλίες, με 24 καθαρισμούς. Συλλέχθηκαν 77.210 απορρίμματα και καταγράφηκε μείωση της ρύπανσης κατά 31%.
- Δεσποτικό: Σε 69 παραλίες πραγματοποιήθηκαν 18 καθαρισμοί, με συλλογή 90.038 απορριμμάτων και βελτίωση κατά 50%.
- Κέρος: Από τις 13 παραλίες που εξετάστηκαν, οι 9 καθαρίστηκαν, με συλλογή 17.972 απορριμμάτων και μείωση της επιβάρυνσης κατά 60%.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι περιοχές όπου εφαρμόζονται επαναλαμβανόμενες δράσεις παρουσιάζουν σταδιακή υποχώρηση της ρύπανσης, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της μακροχρόνιας παρακολούθησης και όχι μόνο των αποσπασματικών καθαρισμών.
Η σημασία των δεδομένων για τη βιώσιμη διαχείριση των ακτών
Η συστηματική καταγραφή του είδους, της ποσότητας και της προέλευσης των απορριμμάτων αποτελεί βασικό εργαλείο για τη χάραξη αποτελεσματικών πολιτικών. Μέσα από τα δεδομένα μπορούν να εντοπιστούν οι κυριότερες πηγές ρύπανσης, όπως τα πλαστικά μίας χρήσης, τα αλιευτικά εργαλεία ή τα απορρίμματα που μεταφέρονται από τη θάλασσα, ώστε να σχεδιάζονται στοχευμένα μέτρα πρόληψης.
Η παρακολούθηση των ακτών συμβάλλει επίσης στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των τοπικών συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων και στην προσαρμογή των πολιτικών καθαριότητας στις αυξημένες ανάγκες της τουριστικής περιόδου.
Προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας
Η απομάκρυνση των απορριμμάτων από τις ακτές περιορίζει τους κινδύνους για τη θαλάσσια ζωή. Πλαστικά αντικείμενα, εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία και άλλα απορρίμματα μπορούν να προκαλέσουν παγίδευση ή τραυματισμό θαλάσσιων οργανισμών, ενώ η σταδιακή διάσπασή τους δημιουργεί μικροπλαστικά που εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα.
Η διατήρηση καθαρών ακτών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις Κυκλάδες, όπου απαντώνται προστατευόμενα είδη, όπως η μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) και οι θαλάσσιες χελώνες, αλλά και ευαίσθητοι παράκτιοι οικότοποι που αποτελούν τμήμα του δικτύου Natura 2000.
Από τον καθαρισμό στην πρόληψη
Παρότι οι καθαρισμοί αποτελούν αναγκαία παρέμβαση, η ουσιαστική αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης προϋποθέτει πρόληψη. Η μείωση των πλαστικών μίας χρήσης, η βελτίωση της διαχείρισης αποβλήτων στα νησιά, η υπεύθυνη λειτουργία των λιμένων, η ανακύκλωση αλιευτικών εργαλείων και η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορούν να περιορίσουν την είσοδο νέων απορριμμάτων στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Η συνεργασία μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης, επιστημονικής κοινότητας, επαγγελματιών της αλιείας, τουριστικών επιχειρήσεων, σχολείων και πολιτών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων σε βάθος χρόνου.
Μέχρι σήμερα, στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν καθαριστεί περίπου 4.800 ακτές σε ολόκληρη τη χώρα, έχουν απομακρυνθεί περισσότεροι από 1.090 τόνοι απορριμμάτων και έχει δημιουργηθεί μια εκτεταμένη βάση δεδομένων για την παράκτια ρύπανση. Η συστηματική συλλογή στοιχείων ενισχύει τη γνώση γύρω από τις πηγές των απορριμμάτων και μπορεί να υποστηρίξει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για την προστασία των ελληνικών θαλασσών, την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης.