Οι χημικές ουσίες μπορούν να παραμείνουν για χρόνια στο περιβάλλον, να μεταφερθούν στο έδαφος, στα νερά και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Τι δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες και γιατί η σωστή διαχείριση των κενών συσκευασιών αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην προστασία της δημόσιας υγείας.
Η συζήτηση γύρω από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα επικεντρώνεται συνήθως στην ορθή χρήση τους κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν τελειώνει με τον τελευταίο ψεκασμό. Αντίθετα, η ασφαλής διαχείριση των κενών συσκευασιών και των υπολειμμάτων τους αποτελεί εξίσου σημαντικό παράγοντα για την προστασία του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων και της δημόσιας υγείας.
Τα τελευταία χρόνια, διεθνείς και ελληνικές επιστημονικές έρευνες έχουν αναδείξει την ανάγκη για αυστηρότερη παρακολούθηση των καταλοίπων φυτοπροστατευτικών ουσιών στο περιβάλλον. Η παρουσία τους σε επιφανειακά και υπόγεια ύδατα, στο έδαφος αλλά και σε τρόφιμα αποτελεί αντικείμενο συνεχούς μελέτης, καθώς οι επιστήμονες εξετάζουν τις πιθανές επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης σε χαμηλές συγκεντρώσεις χημικών ουσιών.
Οι χημικές ουσίες δεν εξαφανίζονται
Ένας από τους επιστήμονες που έχουν ασχοληθεί συστηματικά με το ζήτημα είναι ο καθηγητής Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Νάσος Στασινάκης. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του έχει επισημάνει ότι οι χημικές ουσίες και τα κατάλοιπα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων δεν εξαφανίζονται μετά τη χρήση τους, αλλά μπορούν να παραμείνουν στο περιβάλλον για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Όπως έχει χαρακτηριστικά αναφέρει:
«Οι χημικές ουσίες και τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων δεν εξαφανίζονται. Συσσωρεύονται στο περιβάλλον και περνούν στην τροφική αλυσίδα.»
Η διαπίστωση αυτή αποτυπώνει με σαφήνεια γιατί η ορθή διαχείριση των κενών συσκευασιών φυτοπροστατευτικών προϊόντων δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία ανακύκλωσης, αλλά ένα ουσιαστικό μέτρο περιβαλλοντικής προστασίας.
Τα ευρήματα των ελληνικών ερευνών
Η ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας βασίζεται σε ερευνητικά δεδομένα. Μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατέγραψε την παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και άλλων χημικών ουσιών σε δείγματα του περιβάλλοντος αλλά και τροφίμων, αναδεικνύοντας την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και αποτελεσματικότερους μηχανισμούς ελέγχου.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η συμπεριφορά κάθε δραστικής ουσίας είναι διαφορετική. Ορισμένες αποδομούνται σχετικά γρήγορα, ενώ άλλες μπορούν να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον, ανάλογα με τις φυσικοχημικές τους ιδιότητες, τις εδαφικές συνθήκες και τις κλιματικές παραμέτρους.
Η διαχείριση των αποβλήτων είναι μέρος της λύσης
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων, Μενέλαος Σταυρινίδης, ο οποίος έχει αναφερθεί δημόσια στη σημασία της υπεύθυνης διαχείρισης των επικίνδυνων αποβλήτων που σχετίζονται με τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων.
Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η υπεύθυνη χρήση ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος δεν ολοκληρώνεται με την εφαρμογή του στην καλλιέργεια. Το τελευταίο, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμο, στάδιο είναι η σωστή διαχείριση της κενής συσκευασίας.
Το τριπλό ξέπλυμα, η ασφαλής αποθήκευση μέχρι τη συλλογή, η παράδοση σε οργανωμένα σημεία και η αποφυγή της ανεξέλεγκτης απόρριψης ή της καύσης αποτελούν πρακτικές που μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο επιβάρυνσης του περιβάλλοντος.
Τι δείχνουν οι διεθνείς μελέτες
Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία συνεχίζει να εξετάζει τη σχέση μεταξύ της μακροχρόνιας έκθεσης σε ορισμένες δραστικές ουσίες και της πιθανότητας εμφάνισης σοβαρών προβλημάτων υγείας, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μορφές καρκίνου. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η επικινδυνότητα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η δραστική ουσία, η δόση, ο τρόπος και η διάρκεια της έκθεσης.
Παράλληλα, αυξάνεται το ενδιαφέρον για τις πιθανές επιπτώσεις των συνδυασμένων εκθέσεων σε διαφορετικές χημικές ουσίες, καθώς και για τις επιδράσεις τους στα οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα.
Πρόληψη αντί αποκατάστασης
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η αποτελεσματικότερη στρατηγική είναι η πρόληψη. Η εφαρμογή των οδηγιών χρήσης, η εκπαίδευση των παραγωγών, η χρήση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και η ανάπτυξη οργανωμένων συστημάτων συλλογής των κενών συσκευασιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη μείωση των περιβαλλοντικών κινδύνων.
Η μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη γεωργία δεν εξαρτάται μόνο από τις νέες τεχνολογίες ή τα σύγχρονα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Εξαρτάται κυρίως από την υπεύθυνη εφαρμογή των κανόνων σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας.
Η προστασία του εδάφους, των υδάτινων πόρων και της δημόσιας υγείας ξεκινά από μικρές, καθημερινές πρακτικές που πολλές φορές θεωρούνται αυτονόητες. Και μία από αυτές είναι η σωστή διαχείριση κάθε κενής συσκευασίας φυτοπροστατευτικού προϊόντος.