Νέους κανόνες για το πού και με ποιες προϋποθέσεις θα αναπτύσσονται στο εξής η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα στην Ελλάδα εισάγει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, επιχειρώντας να συνδυάσει την παραγωγική ανάπτυξη με την περιβαλλοντική προστασία και την πράσινη μετάβαση.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα θεσμοθετείται με Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου.
Κεντρική αλλαγή είναι η σταδιακή μετατόπιση από τη διάσπαρτη βιομηχανική ανάπτυξη σε οργανωμένες μορφές χωροθέτησης, όπως τα Επιχειρηματικά Πάρκα.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι συγκρούσεις χρήσεων γης, να βελτιωθούν οι διαθέσιμες υποδομές και να δημιουργηθούν σαφέστεροι περιβαλλοντικοί και επενδυτικοί κανόνες.
Βιομηχανία και logistics σε ενιαίο σχεδιασμό
Μία από τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις είναι ότι βιομηχανία και εφοδιαστική αλυσίδα αντιμετωπίζονται πλέον ως ένα ενιαίο παραγωγικό σύστημα.
Ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται επομένως στο πού μπορεί να εγκατασταθεί μια βιομηχανική μονάδα, αλλά επεκτείνεται στις υποδομές και στις εφοδιαστικές ροές που απαιτούνται για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διάθεση των προϊόντων.
Η προσέγγιση αποσκοπεί στην ενίσχυση της εξωστρέφειας και της παραγωγικής ανθεκτικότητας της χώρας.
Προτεραιότητα στα Επιχειρηματικά Πάρκα
Το νέο πλαίσιο δίνει σαφή προτεραιότητα στην οργανωμένη ανάπτυξη.
Οι νέες δραστηριότητες κατευθύνονται είτε προς οργανωμένους υποδοχείς, όπως τα Επιχειρηματικά Πάρκα, είτε σε περιοχές όπου οι βιομηχανικές χρήσεις προβλέπονται ήδη θεσμικά.
Αντίθετα, αποθαρρύνεται η διάσπαρτη εγκατάσταση βιομηχανικών δραστηριοτήτων εκτός σχεδίου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην περιβαλλοντική και λειτουργική εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, μεταξύ άλλων μέσω Επιχειρηματικών Πάρκων Εξυγίανσης.
Εξετάζεται παράλληλα η δημιουργία μιας ενδιάμεσης μορφής οργανωμένου υποδοχέα για περιοχές όπου δεν είναι άμεσα εφικτή η δημιουργία ενός πλήρως οργανωμένου Επιχειρηματικού Πάρκου.
Κυκλική οικονομία και κλιματική ανθεκτικότητα
Το περιβαλλοντικό σκέλος αποτελεί βασικό πυλώνα του νέου χωροταξικού σχεδιασμού.
Το πλαίσιο προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτικότερη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την κυκλική οικονομία, ενσωματώνοντας παράλληλα κατευθύνσεις για την κλιματική ανθεκτικότητα και τον βιώσιμο μετασχηματισμό της παραγωγής.
Με την ίδια ΚΥΑ εγκρίνεται και η σχετική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ώστε οι περιβαλλοντικοί όροι να ενσωματωθούν στον χωρικό σχεδιασμό.
Η συγκεκριμένη κατεύθυνση έχει ιδιαίτερη σημασία για την πράσινη μετάβαση της βιομηχανίας. Η χωρική συγκέντρωση επιχειρήσεων μπορεί να δημιουργήσει καλύτερες προϋποθέσεις για κοινές περιβαλλοντικές υποδομές, αποδοτικότερη διαχείριση πόρων και ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ διαφορετικών παραγωγικών δραστηριοτήτων.
Κρίσιμες πρώτες ύλες στο επίκεντρο
Το νέο ΕΧΠ-Β συνδέεται και με τη συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη στρατηγική αυτονομία.
Προτεραιότητα δίνεται σε επενδύσεις που σχετίζονται με κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν τόσο την ενεργειακή ασφάλεια όσο και την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας.
Το πλαίσιο υποστηρίζει χωρικά σχετικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις και επενδύσεις, σε σύνδεση με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.
Αυστηρότεροι κανόνες σε Αττική και Θεσσαλονίκη
Ειδική αντιμετώπιση προβλέπεται για τις δύο μεγαλύτερες μητροπολιτικές περιοχές της χώρας.
Στην Περιφέρεια Αττικής και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης δεν επιτρέπεται, κατά κανόνα, η ίδρυση νέων μονάδων εκτός Επιχειρηματικών Πάρκων ή ζωνών με θεσμοθετημένες βιομηχανικές χρήσεις, με τις εξαιρέσεις και προϋποθέσεις που προβλέπει το ίδιο το πλαίσιο.
Παράλληλα προωθούνται ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδοχέων, η εξυγίανση των άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων και η ανάπτυξη μονάδων υψηλής τεχνολογίας.
Διαφορετική προσέγγιση για τα νησιά
Για τον νησιωτικό χώρο δεν επιλέγεται ένα ενιαίο μοντέλο.
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει τόσο την ιδιαίτερη περιβαλλοντική ευαισθησία των νησιών όσο και τις ανάγκες τους σε επίπεδο εφοδιασμού και τοπικής παραγωγής.
Δίνεται έμφαση στην αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, στις συνέργειες με τον αγροτικό και τουριστικό τομέα και στην αποφυγή ασύμβατων χρήσεων, με όρους περιβαλλοντικής και χωρικής συμβατότητας.
Το στοίχημα της βιώσιμης βιομηχανίας
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί τελικά να απαντήσει σε ένα σύνθετο ερώτημα: πώς μπορεί μια χώρα να ενισχύσει την παραγωγική της βάση χωρίς να επιβαρύνει ανεξέλεγκτα τον χώρο και το περιβάλλον;
Η οργανωμένη χωροθέτηση, η κυκλική οικονομία, η βιομηχανική συμβίωση και η σύνδεση παραγωγής και logistics μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία μιας περισσότερο βιώσιμης βιομηχανικής πολιτικής.
Για τις επιχειρήσεις, το νέο μοντέλο φιλοδοξεί παράλληλα να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και περισσότερο προβλέψιμους κανόνες, ενώ για τις τοπικές κοινωνίες ο στόχος είναι ο περιορισμός των συγκρούσεων χρήσεων και της άναρχης βιομηχανικής ανάπτυξης.
Το πραγματικό στοίχημα θα είναι πλέον η εφαρμογή: αν δηλαδή οι νέοι χωροταξικοί κανόνες μπορέσουν να μετατρέψουν την πράσινη βιομηχανία, την παραγωγική ανθεκτικότητα και την περιβαλλοντική προστασία από στόχους πολιτικής σε πραγματικές επενδύσεις και οργανωμένες υποδομές.