Τηλεχειρουργική, μεγαλύτερη ακρίβεια στις επεμβάσεις, υποστήριξη ηλικιωμένων και εξατομικευμένη φροντίδα δείχνουν πώς η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να συμβάλουν σε ένα πιο αποτελεσματικό και ανθεκτικό σύστημα υγείας. Προϋπόθεση, όμως, είναι η ασφαλής χρήση, η προστασία των δεδομένων και η διατήρηση του ανθρώπου στο κέντρο της ιατρικής απόφασης.

Νέους δρόμους για την ιατρική και την αποκατάσταση ανοίγουν η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργώντας δυνατότητες που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν μακρινές: χειρουργικές επεμβάσεις από απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων, ψηφιακοί βοηθοί για ηλικιωμένους, ακριβέστερες επεμβάσεις και συστήματα υποστήριξης της ιατρικής απόφασης.

Οι εφαρμογές αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο εκδήλωσης του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, με θέμα «Ρομποτική στην Ιατρική και την Αποκατάσταση».

Υγεία χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά παραδείγματα αποτελεί η τηλεχειρουργική. Ο καθηγητής Ουρολογίας Ευάγγελος Λιάτσικος παρουσίασε την πρώτη διακρατική ρομποτικά υποβοηθούμενη ριζική προστατεκτομή που πραγματοποίησε από την Κίνα σε ασθενή στην Αθήνα, σε απόσταση περίπου 8.000 χιλιομέτρων.

Η συγκεκριμένη δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία από την πλευρά της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς μπορεί να περιορίσει γεωγραφικές ανισότητες στην πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας.

Για νησιωτικές, ορεινές ή απομακρυσμένες περιοχές, η τηλεχειρουργική και γενικότερα η τηλεϊατρική μπορούν να δημιουργήσουν νέα μοντέλα παροχής υπηρεσιών, εφόσον υπάρχουν ασφαλή δίκτυα, κατάλληλος εξοπλισμός και εξειδικευμένες ομάδες δίπλα στον ασθενή.

Παράλληλα, η ίδια τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση γιατρών, ενισχύοντας τη διάχυση γνώσης και τεχνογνωσίας.

Τεχνολογία για μια κοινωνία που γερνά

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα κοινωνικά ρομπότ μπορούν επίσης να παίξουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των αναγκών μιας γηράσκουσας κοινωνίας.

Όπως ανέφερε ο καθηγητής Παναγιώτης Μπαμίδης, προσωπικοί ψηφιακοί βοηθοί και έξυπνα συστήματα μπορούν να συμβάλουν στην αυτονομία, στην καθημερινή υποστήριξη και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων.

Από υπενθυμίσεις για φαρμακευτική αγωγή μέχρι υποστήριξη της επικοινωνίας και εξατομικευμένες υπηρεσίες φροντίδας, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να ενισχύσουν ένα μοντέλο υγείας περισσότερο προσανατολισμένο στην πρόληψη και στη μακροχρόνια φροντίδα.

Λιγότερο τραύμα, ταχύτερη ανάρρωση

Η βιώσιμη υγεία δεν αφορά μόνο την πρόσβαση αλλά και την αποτελεσματικότερη χρήση των πόρων.

Η ρομποτική χειρουργική μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ακρίβεια, σταθερότητα κινήσεων και καλύτερη οπτική του χειρουργικού πεδίου. Στις μεταμοσχεύσεις, όπως επισήμανε ο καθηγητής Γεώργιος Τσουλφάς, μπορεί να συμβάλει σε μικρότερες τομές και μικρότερο χειρουργικό τραύμα.

Η ταχύτερη ανάρρωση ενός ασθενούς μπορεί να σημαίνει μικρότερη διάρκεια νοσηλείας, περιορισμό επιπλοκών και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των υποδομών ενός νοσοκομείου.

Ταυτόχρονα, τα δεδομένα που παράγονται από τις ρομποτικές επεμβάσεις δημιουργούν μια νέα βάση γνώσης, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί για εκπαίδευση, αξιολόγηση τεχνικών και βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν καταργεί τον γιατρό

Η τεχνολογική εξέλιξη δεν σημαίνει αντικατάσταση του ανθρώπινου παράγοντα.

Οι ομιλητές υπογράμμισαν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίζει τον γιατρό, να αναλύει δεδομένα και να προτείνει επιλογές, όμως η τελική απόφαση σε κρίσιμα ζητήματα πρέπει να παραμένει ανθρώπινη.

Το ίδιο ισχύει και για τη ρομποτική χειρουργική. Το ρομπότ δεν λειτουργεί ως αυτόνομος χειρουργός, αλλά ως εργαλείο που ενισχύει τις δυνατότητες του εκπαιδευμένου ιατρού.

Για τον λόγο αυτό, η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της ψηφιακής μετάβασης.

Δεδομένα, ασφάλεια και ευθύνη

Η ανάπτυξη της τηλεχειρουργικής και της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί παράλληλα νέα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, κυβερνοασφάλειας και νομικής ευθύνης.

Σε μια τηλεχειρουργική επέμβαση μπορεί να εμπλέκονται ο γιατρός, η ομάδα του νοσοκομείου, το ρομποτικό σύστημα, ο κατασκευαστής, οι πάροχοι λογισμικού και τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα.

Η αποσαφήνιση των ευθυνών σε περίπτωση τεχνικού ή ιατρικού σφάλματος, η ασφαλής καταγραφή των δεδομένων και η ουσιαστική ενημέρωση του ασθενούς αποτελούν συνεπώς βασικές προϋποθέσεις για μια υπεύθυνη τεχνολογική μετάβαση.

Η βιώσιμη υγεία περνά και από την ψηφιακή καινοτομία

Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι πλέον διπλή: να αξιοποιήσει τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών και ταυτόχρονα να διασφαλίσει ότι η πρόσβαση σε αυτές δεν θα περιορίζεται σε λίγα νοσοκομεία ή σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να συμβάλουν σε ένα σύστημα υγείας περισσότερο προσβάσιμο, εξατομικευμένο και αποτελεσματικό. Για να γίνει όμως αυτό με βιώσιμο τρόπο, χρειάζονται επενδύσεις σε υποδομές, εκπαίδευση, ψηφιακή ασφάλεια και ισότιμη πρόσβαση.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 3 του ΟΗΕ για Καλή Υγεία και Ευημερία, αλλά και με τον Στόχο 9 για την καινοτομία και τις ανθεκτικές υποδομές και τον Στόχο 10 για τη μείωση των ανισοτήτων.