Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στον πολιτισμό, στις τέχνες και στις δημιουργικές βιομηχανίες μπορεί να αποτελέσει έναν νέο μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης, εφόσον συνδυαστεί με επενδύσεις στην καινοτομία, προστασία των δημιουργών, διαφάνεια και ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας και πολιτιστικής ταυτότητας.

Τις βασικές κατευθύνσεις της Εθνικής Στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη σύνδεσή της με τον πολιτισμό και τη δημιουργική οικονομία παρουσίασε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, κατά την εκδήλωση «AI Talks #6» στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Κεντρική θέση στην προσέγγιση που παρουσίασε έχει η αντίληψη ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα πρέπει να λειτουργεί ως υποκατάστατο της ανθρώπινης δημιουργικότητας, αλλά ως εργαλείο που ενισχύει τις δυνατότητές της.

Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε, η ΤΝ δεν λειτουργεί ως «αυτόματος πιλότος», αλλά ως ένας «υπερ-υπολογιστικός βοηθός» στα χέρια του ανθρώπου.

Η καινοτομία ως πυλώνας βιώσιμης ανάπτυξης

Η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της βιώσιμης ανάπτυξης. Νέες τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη, υπολογιστικές υποδομές και ψηφιακές εφαρμογές μπορούν να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, να ενισχύσουν την παραγωγικότητα και να δημιουργήσουν νέες αγορές.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επιδιώκει να αποκτήσει ενεργότερο ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης, μέσα από επενδύσεις σε Data Centers, ερευνητικές υποδομές και οικοσυστήματα καινοτομίας.

Ιδιαίτερη δυναμική παρουσιάζει η Βόρεια Ελλάδα. Δομές και επενδύσεις όπως το Center of Excellence for AI της Deloitte, το Digital Innovation Hub της Pfizer, το AI Nucleus του ΕΚΕΤΑ και το ThessINTEC ενισχύουν σταδιακά τη θέση της Θεσσαλονίκης ως περιφερειακού κέντρου τεχνολογίας και έρευνας.

Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση σχέση με τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς η δημιουργία τεχνολογικών οικοσυστημάτων εκτός της Αττικής μπορεί να συμβάλει στην αποκέντρωση των επενδύσεων, στην προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού και στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Πολιτιστική κληρονομιά στην ψηφιακή εποχή

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για τη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η χρήση ψηφιακών διδύμων, τεχνολογιών επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας και εφαρμογών ΤΝ επιτρέπει σε ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους να αποκτούν μια δεύτερη, ψηφιακή ζωή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ψηφιακή αναπαράσταση της Αρχαίας Ολυμπίας, μέσω της οποίας η τεχνολογία αξιοποιείται για τη διάσωση και την παγκόσμια προβολή του ελληνικού πολιτιστικού αποθέματος.

Η ψηφιοποίηση δεν αντικαθιστά τη φυσική πολιτιστική κληρονομιά. Μπορεί όμως να την προστατεύσει, να τη διατηρήσει για τις επόμενες γενιές και να τη μετατρέψει σε προσβάσιμο εκπαιδευτικό και πολιτιστικό αγαθό για ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο.

Δημιουργική Βιομηχανία 4.0

Η σύνδεση της ΤΝ με τον πολιτισμό έχει και σημαντική οικονομική διάσταση.

Ο οπτικοακουστικός τομέας, το animation, το digital gaming, οι εφαρμογές XR/VR, το ψηφιακό design και οι CreativeTech επιχειρήσεις αποτελούν τμήματα μιας ταχέως αναπτυσσόμενης οικονομίας έντασης γνώσης.

Τα χρηματοδοτικά και φορολογικά εργαλεία που παρουσιάστηκαν, όπως τα κίνητρα του ΕΚΚΟΜΕΔ, οι φορολογικές εκπτώσεις για έρευνα και ανάπτυξη, το Elevate Greece και οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, επιδιώκουν να ενισχύσουν ένα οικοσύστημα στο οποίο πολιτισμός, τεχνολογία και επιχειρηματικότητα αλληλεπιδρούν.

Αυτή ακριβώς η διασύνδεση αποτελεί βασικό στοιχείο ενός βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου: η δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας όχι μέσα από μεγαλύτερη κατανάλωση φυσικών πόρων, αλλά μέσα από γνώση, καινοτομία και δημιουργικότητα.

Η ΤΝ χρειάζεται κανόνες

Η βιώσιμη ψηφιακή μετάβαση, ωστόσο, δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην τεχνολογική πρόοδο.

Η προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, η διαφάνεια γύρω από το περιεχόμενο που παράγεται από συστήματα ΤΝ, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η διατήρηση ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου αποτελούν κρίσιμα ζητήματα.

Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον κανόνων, το οποίο επιχειρεί να συνδυάσει την καινοτομία με την προστασία των πολιτών και των δημιουργών.

Για τις δημιουργικές βιομηχανίες το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η παραγωγική ΤΝ δημιουργεί νέα ερωτήματα γύρω από την πατρότητα ενός έργου, τη χρήση προστατευμένου περιεχομένου και τα όρια μεταξύ ανθρώπινης και αλγοριθμικής δημιουργίας.

Ελληνικά γλωσσικά μοντέλα και πολιτιστική κυριαρχία

Σημαντική παράμετρος της εθνικής στρατηγικής αποτελεί και η ανάπτυξη ελληνικών γλωσσικών μοντέλων.

Η δημιουργία Hellenic LLMs, με αξιοποίηση της υπολογιστικής ισχύος του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» και του ελληνικού AI Factory «PHAROS», μπορεί να ενισχύσει την παρουσία της ελληνικής γλώσσας στο νέο ψηφιακό οικοσύστημα.

Η εξέλιξη αυτή δεν έχει μόνο τεχνολογικό χαρακτήρα. Αφορά και τη διατήρηση της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας σε μια εποχή κατά την οποία τα μεγάλα συστήματα ΤΝ διαμορφώνονται κυρίως γύρω από γλώσσες με πολύ μεγαλύτερο όγκο ψηφιακών δεδομένων.

Από την ψηφιακή μετάβαση στη βιώσιμη ψηφιακή οικονομία

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ισχυρό αναπτυξιακό εργαλείο, αλλά το πραγματικό ζητούμενο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί.

Μια βιώσιμη στρατηγική για την ΤΝ χρειάζεται να συνδυάζει την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή, την προστασία της δημιουργικότητας, τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και την υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας.

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 8 για αξιοπρεπή εργασία και οικονομική ανάπτυξη, τον Στόχο 9 για βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, αλλά και τον Στόχο 11 για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.