Τεχνητή Νοημοσύνη που προβλέπει μια βλάβη πριν συμβεί, αισθητήρες που κάνουν το «καρδιογράφημα» βιομηχανικών μηχανών και έξυπνα συστήματα που περιορίζουν αστοχίες στην παραγωγή. Η προγνωστική συντήρηση εξελίσσεται σε σημαντικό εργαλείο για μια περισσότερο αποδοτική και βιώσιμη βιομηχανία, μειώνοντας κόστος, απώλειες πόρων και περιττές αντικαταστάσεις εξοπλισμού.

Μια διαφορετική πλευρά της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης της βιομηχανίας παρουσιάστηκε στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, στην εκδήλωση «Maintenance Day: Innovative Technologies», που διοργάνωσαν η Αντιπεριφέρεια Ψηφιακής Διακυβέρνησης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και το Maintenance Cluster.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η μετάβαση από την παραδοσιακή συντήρηση στην προγνωστική συντήρηση (predictive maintenance): αντί μια επιχείρηση να περιμένει να χαλάσει ένα μηχάνημα για να το επισκευάσει, αξιοποιεί αισθητήρες, δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη ώστε να προβλέψει εγκαίρως το πρόβλημα.

Η αλλαγή αυτή έχει σημαντική οικονομική αλλά και περιβαλλοντική διάσταση.

Να επισκευάζεις πριν χαλάσει

Ένα μηχάνημα που παρουσιάζει ξαφνικά βλάβη μπορεί να σταματήσει μια ολόκληρη γραμμή παραγωγής, να οδηγήσει σε καταστροφή προϊόντων και πρώτων υλών και να απαιτήσει επείγουσες επισκευές ή ακόμη και πρόωρη αντικατάσταση εξοπλισμού.

Η προγνωστική συντήρηση επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη λογική.

Με συνεχή παρακολούθηση της λειτουργίας ενός μηχανήματος μπορούν να εντοπιστούν μεταβολές που προειδοποιούν για μια μελλοντική αστοχία. Η συντήρηση πραγματοποιείται έτσι όταν πραγματικά χρειάζεται και πριν η βλάβη προκαλέσει μεγαλύτερες απώλειες.

Από την πλευρά της βιώσιμης ανάπτυξης, το όφελος είναι σημαντικό: μεγαλύτερη διάρκεια ζωής του εξοπλισμού, λιγότερα ανταλλακτικά και απόβλητα, περιορισμός της σπατάλης πρώτων υλών και αποδοτικότερη χρήση ενέργειας και πόρων.

Το «καρδιογράφημα» των μηχανών

Χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσιάστηκε από την Atlantis Engineering. Αισθητήρες παρακολουθούν διαρκώς τη λειτουργία ενός μηχανήματος, δημιουργώντας ουσιαστικά το «καρδιογράφημά» του και επιτρέποντας να εκτιμηθεί πότε είναι πιθανό να εμφανίσει βλάβη.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση, η εφαρμογή αντίστοιχου συστήματος σε μεγάλο έργο στην Ολλανδία έχει ήδη οδηγήσει σε μείωση του κόστους συντήρησης κατά 25%.

Η οικονομική εξοικονόμηση αποτελεί μόνο μία πλευρά. Η παράταση της ωφέλιμης ζωής των μηχανημάτων συνδέεται άμεσα με τις αρχές της κυκλικής οικονομίας, όπου στόχος είναι τα προϊόντα και ο εξοπλισμός να παραμένουν σε χρήση για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

AI για ταχύτερη συντήρηση

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται το σύστημα Pragma AML, που παρουσίασε η Pragma IOT, τεχνοβλαστός του ΕΚΕΤΑ.

Το σύστημα αξιοποιεί Agentic AI και ψηφιακούς βοηθούς για να υποστηρίζει τη διαδικασία συντήρησης. Μέσω ενός QR code πάνω στο μηχάνημα, ο τεχνικός μπορεί να αποκτήσει άμεσα πρόσβαση σε εγχειρίδια, τεχνικά σχέδια, έγγραφα και κωδικούς ανταλλακτικών.

Η τεχνολογία μπορεί έτσι να περιορίσει τον χρόνο διάγνωσης και επισκευής και να οργανώσει καλύτερα τη γνώση που διαθέτει μια βιομηχανική επιχείρηση για τον εξοπλισμό της.

Από τις τορτίγιες στα ζυμαρικά: λιγότερες αστοχίες στην παραγωγή

Οι εφαρμογές της έξυπνης βιομηχανίας δεν σταματούν στη συντήρηση.

Συστήματα βιομηχανικού αυτοματισμού της Robovision χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο προϊόντων σε γραμμές παραγωγής τροφίμων.

Στη μία περίπτωση, σύστημα ελέγχει τις τορτίγιες πριν από τη συσκευασία τους, εντοπίζοντας αποκλίσεις ως προς το μέγεθος ή προβλήματα όπως κομμένα και αναδιπλωμένα προϊόντα. Σε άλλη εφαρμογή, ειδικές κάμερες ελέγχουν τις ημερομηνίες λήξης σε προϊόντα ζυμαρικών.

Σε γραμμές παραγωγής πολύ υψηλών ταχυτήτων, οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι μπορούν να αυξήσουν την ακρίβεια και να περιορίσουν τα λάθη. Εφόσον συνδυάζονται με σωστό σχεδιασμό της παραγωγής, μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση των απορρίψεων και της σπατάλης υλικών.

Έξυπνη συντήρηση και στις ΑΠΕ

Ιδιαίτερη σημασία για την πράσινη μετάβαση έχουν οι εφαρμογές της προγνωστικής συντήρησης στις ενεργειακές υποδομές.

Συστήματα αισθητήρων και Τεχνητής Νοημοσύνης που αναπτύσσονται και ερευνητικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ανεμογεννήτριες, υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις και μονάδες αφαλάτωσης, αλλά και σε τρένα και πλοία.

Για μια ανεμογεννήτρια, για παράδειγμα, η έγκαιρη αναγνώριση μιας πιθανής αστοχίας μπορεί να περιορίσει τον χρόνο που παραμένει εκτός λειτουργίας και να επιτρέψει καλύτερο προγραμματισμό της συντήρησης.

Η ψηφιακή τεχνολογία γίνεται έτσι υποστηρικτική υποδομή της ίδιας της ενεργειακής μετάβασης.

Η Κεντρική Μακεδονία ως οικοσύστημα βιομηχανικής καινοτομίας

Σημαντικό στοιχείο της πρωτοβουλίας είναι και η δημιουργία συνεργειών.

Στο Maintenance Cluster συμμετέχουν 15 εταιρείες του κλάδου της συντήρησης, οι οποίες συνεργάζονται για την ανάπτυξη και προώθηση ολοκληρωμένων λύσεων για τη σύγχρονη βιομηχανία.

Η ανάπτυξη τέτοιων οικοσυστημάτων στην Κεντρική Μακεδονία μπορεί να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία και θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, συνδέοντας επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και ψηφιακές τεχνολογίες.

Από το «επισκευάζω» στο «προβλέπω»

Η προγνωστική συντήρηση αποτελεί τελικά χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ψηφιακή και πράσινη μετάβαση μπορούν να συναντηθούν.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι αισθητήρες και η ανάλυση δεδομένων δεν χρησιμοποιούνται μόνο για μεγαλύτερη παραγωγικότητα. Μπορούν να επιτρέψουν στη βιομηχανία να χρησιμοποιεί τον εξοπλισμό της περισσότερο και καλύτερα, να αποφεύγει περιττές αντικαταστάσεις και να μειώνει απώλειες ενέργειας, υλικών και παραγωγής.

Σε μια πραγματικά βιώσιμη βιομηχανία, άλλωστε, το καλύτερο μηχάνημα δεν είναι πάντα το καινούργιο. Είναι εκείνο που λειτουργεί αποδοτικά, συντηρείται σωστά και παραμένει παραγωγικό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 9 για βιομηχανία, καινοτομία και ανθεκτικές υποδομές και τον Στόχο 12 για υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή, ενώ οι εφαρμογές στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας υποστηρίζουν και τον Στόχο 7 για καθαρή ενέργεια.