Το ΙΤΕ βάζει στόχο να μετατρέψει την Κρήτη σε διεθνή κόμβο διαστημικών τεχνολογιών – Το Space-Crete των 35 εκατ. ευρώ, το νέο Κέντρο Αριστείας, ο επίγειος σταθμός μικροδορυφόρων και οι εφαρμογές που μπορούν να δημιουργήσουν ένα νέο οικοσύστημα έρευνας, καινοτομίας και επιχειρηματικότητας.
Μπορεί ένα ελληνικό νησί να εξελιχθεί σε έναν από τους νέους ευρωπαϊκούς κόμβους της παγκόσμιας διαστημικής οικονομίας;
Το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας θεωρεί ότι η απάντηση μπορεί να είναι θετική και θέτει έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στρατηγικό στόχο: να μετατραπεί η Κρήτη στο «Space Island» της Ευρώπης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Space-Crete, μια μεγάλη ερευνητική και τεχνολογική σύμπραξη που φιλοδοξεί να δημιουργήσει στην Κρήτη ένα Κέντρο Αριστείας στις Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες και να συνδέσει την επιστημονική έρευνα με μια διεθνή αγορά που βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια ανάπτυξής της.
Το έργο έχει συνολικό προϋπολογισμό 35 εκατ. ευρώ για έξι χρόνια και κατέλαβε τη δεύτερη θέση μεταξύ 61 προτάσεων από ολόκληρη την Ευρώπη.
Γιατί η Κρήτη επενδύει τώρα στο Διάστημα
Ο πρόεδρος του ΙΤΕ και καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Βασίλης Χαρμανδάρης, μιλώντας με αφορμή την παρουσία του Ιδρύματος στην 90ή ΔΕΘ, εξήγησε τη στρατηγική πίσω από την επιλογή.
Οι αναδυόμενες διαστημικές τεχνολογίες αποτελούν έναν τομέα που δεν έχει ακόμη ωριμάσει πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι χώρες και ερευνητικοί οργανισμοί μικρότερης κλίμακας μπορούν, με στοχευμένες επενδύσεις και εξειδικευμένη γνώση, να αποκτήσουν σημαντική θέση πριν παγιωθούν οι διεθνείς συσχετισμοί.
Σε αντίθεση με ώριμες τεχνολογικές αγορές, όπου έχουν ήδη επενδυθεί τεράστια κεφάλαια από παγκόσμιους κολοσσούς, στο Διάστημα υπάρχουν ακόμη πεδία στα οποία νέες τεχνικές και μικρότερες επιστημονικές ανακαλύψεις μπορούν να αποκτήσουν μεγάλο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.
Για την Ελλάδα αυτό δημιουργεί μια ευκαιρία να μην είναι απλώς χρήστης τεχνολογίας, αλλά παραγωγός τεχνογνωσίας και καινοτομίας.
35 εκατ. ευρώ και ευρωπαϊκές συνεργασίες
Το Space-Crete προβλέπει επένδυση 15 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και 20 εκατ. ευρώ από την Πολιτεία και ιδιωτικούς φορείς.
Επιστημονικός υπεύθυνος είναι ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης.
Στη στρατηγική συνεργασία συμμετέχουν σημαντικοί ευρωπαϊκοί οργανισμοί, όπως το γερμανικό DLR και το γαλλικό CEA, καθώς και η OHB-Hellas, θυγατρική του γερμανικού ομίλου διαστημικής τεχνολογίας OHB.
Η μεταφορά τεχνογνωσίας έχει ιδιαίτερη σημασία για τη βιώσιμη ανάπτυξη ενός περιφερειακού οικοσυστήματος καινοτομίας. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να πραγματοποιηθεί ένα εξαετές ερευνητικό πρόγραμμα, αλλά να δημιουργηθεί στην Κρήτη μόνιμο ανθρώπινο και τεχνολογικό κεφάλαιο.
Οι «τροχονόμοι» του Διαστήματος
Ένας από τους τομείς με σημαντικές αναπτυξιακές προοπτικές είναι το λεγόμενο Space Traffic Management, δηλαδή η παρακολούθηση και διαχείριση της κυκλοφορίας στο Διάστημα.
Η μεγάλη μείωση του κόστους εκτόξευσης έχει οδηγήσει στην τοποθέτηση ολοένα περισσότερων δορυφόρων σε τροχιά. Όσο αυξάνεται ο αριθμός τους, τόσο σημαντικότερη γίνεται η ακριβής παρακολούθηση της θέσης και της πορείας τους, προκειμένου να περιορίζεται ο κίνδυνος συγκρούσεων.
Ο Βασίλης Χαρμανδάρης περιγράφει ουσιαστικά τη δημιουργία μιας νέας αγοράς: τους «τροχονόμους του Διαστήματος».
Και σε αυτό το πεδίο η Κρήτη διαθέτει ένα φυσικό πλεονέκτημα: τους καθαρούς ουρανούς και τη γεωγραφική της θέση.
Από τις τηλεπικοινωνίες στην παρατήρηση της Γης
Το νέο οικοσύστημα δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση δορυφόρων.
Στους τομείς ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται η δορυφορική τηλεπισκόπηση, η αστροφυσική, οι προηγμένες και κβαντικές επικοινωνίες, οι ασφαλείς επικοινωνίες εδάφους-Διαστήματος με λέιζερ και η διαστημική επιτήρηση.
Και εδώ η σύνδεση με τη βιώσιμη ανάπτυξη γίνεται ακόμη ισχυρότερη.
Η δορυφορική τηλεπισκόπηση μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για την παρακολούθηση του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής, των δασών, των υδάτινων πόρων, της διάβρωσης των ακτών και των επιπτώσεων ακραίων φυσικών φαινομένων.
Η διαστημική τεχνολογία, επομένως, δεν αφορά μόνο όσα συμβαίνουν εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη. Μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη διαχείριση όσων συμβαίνουν πάνω σε αυτήν.
Στο Ηράκλειο ο επίγειος σταθμός των ελληνικών μικροδορυφόρων
Ένα ακόμη σημαντικό βήμα αποτελεί η επιλογή του ΙΤΕ για τη φιλοξενία επίγειου δορυφορικού σταθμού του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων.
Ο σταθμός, που έχει εγκατασταθεί στους χώρους του Ιδρύματος στο Ηράκλειο, λειτουργεί ως κέντρο επιχειρησιακής επικοινωνίας με το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων, παρέχοντας υπηρεσίες τηλεμετρίας, τηλεχειρισμού και μεταφοράς δεδομένων.
Η επιλογή συνδέεται τόσο με τη γεωγραφική θέση της Κρήτης όσο και με την τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει το ΙΤΕ στην πληροφορική και στις τηλεπικοινωνίες.
Ένα Κέντρο Αριστείας με σύνδεση με την αγορά
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το μοντέλο λειτουργίας του Space-Crete.
Το σχέδιο προβλέπει ότι το Κέντρο Αριστείας που θα δημιουργηθεί θα εξελιχθεί σε αυτόνομη οντότητα, με την απαραίτητη ευελιξία ώστε να συνεργάζεται στενά με την ελληνική και διεθνή αγορά.
Αυτό αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε οικονομική αξία.
Ένα ερευνητικό οικοσύστημα γίνεται πραγματικά βιώσιμο όταν δεν εξαρτάται αποκλειστικά από διαδοχικά ερευνητικά προγράμματα, αλλά μπορεί να δημιουργεί τεχνολογία, πατέντες, νεοφυείς επιχειρήσεις, συνεργασίες με τη βιομηχανία και εξειδικευμένες θέσεις εργασίας.
Επένδυση 56 εκατ. ευρώ στις υποδομές του ΙΤΕ
Το εγχείρημα στηρίζεται παράλληλα σε μια σημαντική αναβάθμιση των υποδομών του Ιδρύματος.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΙΤΕ, ολοκληρώθηκε επενδυτικό πρόγραμμα 56 εκατ. ευρώ, από τα οποία 50 εκατ. προήλθαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και 6 εκατ. από το αποθεματικό του ΙΤΕ.
Μόνο στο Ηράκλειο η επένδυση έφτασε τα 25 εκατ. ευρώ, με τέσσερα νέα κτίρια, ενώ νέες εγκαταστάσεις αναπτύχθηκαν επίσης στα Χανιά, στο Ρέθυμνο, στην Πάτρα και στα Ιωάννινα.
Μπορεί το «Space Island» να γίνει αναπτυξιακό μοντέλο;
Η μεγαλύτερη αξία του σχεδίου βρίσκεται ίσως πέρα από το ίδιο το Διάστημα.
Εάν γύρω από το ΙΤΕ δημιουργηθεί ένα ισχυρό οικοσύστημα ερευνητών, startups, διεθνών εταιρειών, πανεπιστημίων και επενδυτών, η Κρήτη μπορεί να αποκτήσει έναν νέο παραγωγικό πυλώνα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Έναν πυλώνα που δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τον τουρισμό και τις παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες, αλλά θα δημιουργεί θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, θα προσελκύει επιστήμονες και επενδύσεις και θα συγκρατεί ανθρώπινο κεφάλαιο στην Περιφέρεια.
Αυτό είναι και ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης: κάθε περιοχή να αξιοποιεί τα ιδιαίτερα συγκριτικά της πλεονεκτήματα για να δημιουργεί νέες, ανθεκτικές πηγές οικονομικής αξίας.
Έρευνα που επιστρέφει στην κοινωνία
Ο Βασίλης Χαρμανδάρης έθεσε και μια ευρύτερη διάσταση: η βασική επιστημονική έρευνα πρέπει να συνεχίσει να χρηματοδοτείται ακόμη και όταν δεν γνωρίζουμε εξαρχής πού θα οδηγήσει.
Ταυτόχρονα, όμως, η επιστημονική κοινότητα μπορεί να βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με τις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.
Εκεί ακριβώς συναντώνται έρευνα, καινοτομία και βιώσιμη ανάπτυξη.
Όταν μια ανακάλυψη περνά από το εργαστήριο σε μια πραγματική εφαρμογή που προστατεύει το περιβάλλον, βελτιώνει μια υπηρεσία, δημιουργεί μια νέα επιχείρηση ή λύνει ένα καθημερινό πρόβλημα, η επένδυση στη γνώση μετατρέπεται σε μετρήσιμο κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Το σχέδιο για να γίνει η Κρήτη το «Space Island» της Ευρώπης είναι φιλόδοξο. Η πραγματική επιτυχία του, όμως, δεν θα μετρηθεί μόνο από τον αριθμό των δορυφόρων που θα παρακολουθούνται ή των ερευνητικών προγραμμάτων που θα υλοποιηθούν.
Θα μετρηθεί από το αν η γνώση που παράγεται στην Κρήτη μπορέσει να δημιουργήσει επιχειρήσεις, θέσεις εργασίας, νέες τεχνολογίες και λύσεις που θα επιστρέφουν αξία στην κοινωνία και στο περιβάλλον.
Και τότε το «Space Island» δεν θα αποτελεί απλώς ένα όνομα για ένα ερευνητικό όραμα, αλλά ένα παράδειγμα για το πώς η ελληνική Περιφέρεια μπορεί να συμμετέχει στην οικονομία του μέλλοντος.
Η κατεύθυνση συνδέεται ιδιαίτερα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 8 για αξιοπρεπή εργασία και οικονομική ανάπτυξη, τον Στόχο 9 για βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, τον Στόχο 13 για δράση για το κλίμα και τον Στόχο 17 για διεθνείς συνεργασίες και συμπράξεις.