Ένα password γραμμένο σε χαρτάκι δίπλα στην οθόνη μπορεί να ακυρώσει μια ολόκληρη επένδυση στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Στην 90ή ΔΕΘ, επιχειρήσεις, επιστήμονες και φορείς της Κεντρικής Μακεδονίας ανέδειξαν τη στενή σχέση Τεχνητής Νοημοσύνης, κυβερνοασφάλειας και ανθεκτικής επιχειρηματικότητας.
Ένα χαρτάκι με το username και το password κολλημένο στην οθόνη. Οι αριθμοί «1,2,3,4,5» ως κωδικός πρόσβασης. Μια ημερομηνία γέννησης ή ο ίδιος κωδικός που χρησιμοποιείται σε διαφορετικές υπηρεσίες.
Μπορεί να μοιάζουν με μικρές καθημερινές παραλείψεις, όμως είναι ακριβώς τέτοιες πρακτικές που μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρά κενά ασφαλείας σε μια επιχείρηση.
Το μήνυμα αυτό έστειλε ο καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ανδρέας Συμεωνίδης, μιλώντας στην εκδήλωση «Εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης στην υπηρεσία των επιχειρήσεων και της επιχειρηματικότητας», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από την Αντιπεριφέρεια Ψηφιακής Διακυβέρνησης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και το Επαγγελματικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης.
Το ανθρώπινο λάθος ως ψηφιακός κίνδυνος
Ο Ανδρέας Συμεωνίδης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ανθρώπινο παράγοντα, επισημαίνοντας ότι οι εργαζόμενοι μιας επιχείρησης μπορούν, χωρίς την κατάλληλη εκπαίδευση, να μετατραπούν στο βασικό κενό ασφαλείας των πληροφοριακών της συστημάτων.
«Όσο δεν εκπαιδεύουν τον κόσμο, ένα κενό μπορεί να καταστρέψει την επιχείρηση», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες, όπως επισήμανε, αποτελούν συχνά ευκολότερο στόχο εξαιτίας των περιορισμένων επενδύσεων στην κυβερνοασφάλεια και της έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού.
Η ψηφιακή βιωσιμότητα, επομένως, δεν εξαρτάται μόνο από την αγορά σύγχρονου λογισμικού. Απαιτεί μια συνολική κουλτούρα ψηφιακής ασφάλειας σε ολόκληρο τον οργανισμό.
Ransomware, phishing και κακόβουλο λογισμικό
Στην παρουσίασή του ο καθηγητής αναφέρθηκε σε σειρά απειλών που αντιμετωπίζουν σήμερα οι επιχειρήσεις, από ransomware και phishing emails έως κακόβουλα συνημμένα και επιθέσεις που ανακατευθύνουν τον χρήστη σε επικίνδυνους ιστοτόπους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, την περίοδο 2024-2025 μία στις τέσσερις επιθέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφορούσε ransomware.
Μια τέτοια επίθεση μπορεί να αποκλείσει μια επιχείρηση από τα αρχεία και τα συστήματά της, να διακόψει την επικοινωνία με πελάτες και προμηθευτές και να προκαλέσει σημαντικές οικονομικές και νομικές συνέπειες.
Και αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο για τη βιώσιμη επιχειρηματικότητα: μια επιχείρηση δεν είναι πραγματικά ανθεκτική εάν μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να διακόψει τη λειτουργία της.
Από τον ισχυρό κωδικό μέχρι τα αντίγραφα ασφαλείας
Οι πρώτες γραμμές άμυνας δεν είναι απαραίτητα περίπλοκες.
Ισχυροί και διαφορετικοί κωδικοί πρόσβασης, έλεγχος ταυτότητας πολλών παραγόντων, συστηματικές αναβαθμίσεις λογισμικού, αντίγραφα ασφαλείας, εκπαίδευση εργαζομένων και προσεκτική χρήση προσωπικών συσκευών αποτελούν βασικά μέτρα περιορισμού του κινδύνου.
Παράλληλα, κάθε επιχείρηση χρειάζεται να γνωρίζει το επίπεδο έκθεσής της και να πραγματοποιεί αποτίμηση ρίσκου, ώστε να εντοπίζει εγκαίρως αδυναμίες και να είναι προετοιμασμένη για την αντιμετώπιση ενός περιστατικού.
Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία της ασφάλειας
Η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης.
Στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΑΠΘ έχει αναπτυχθεί το σύστημα Cyclopt Ariadne, ένας ψηφιακός βοηθός που αξιοποιεί λογικές Τεχνητής Νοημοσύνης για την αποτίμηση κινδύνου.
Το σύστημα μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό κενών ασφαλείας και στην αξιολόγηση του βαθμού ετοιμότητας ενός οργανισμού για τη διαχείριση ενός προβλήματος.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή αναδεικνύει μια ιδιαίτερα σημαντική πλευρά της ΤΝ: πέρα από την αυτοματοποίηση και την αύξηση της παραγωγικότητας, μπορεί να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της ψηφιακής ανθεκτικότητας.
Η ΤΝ αλλάζει και τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων
Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν επίσης σύγχρονα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από επιχειρήσεις για την ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, τη δημιουργία ψηφιακών υπηρεσιών και τη διασύνδεση διαφορετικών πληροφοριακών συστημάτων.
Ο Δημήτριος Τσακνάκης, υπεύθυνος ανάπτυξης υπηρεσιών τεχνολογίας της Microsoft στη Βόρεια Ελλάδα, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στα Microsoft 365 και Copilot, Dynamics 365, Azure και Power Platform.
Η αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και να περιορίσει επαναλαμβανόμενες διαδικασίες, αλλά παράλληλα αυξάνει την ανάγκη για σωστή διακυβέρνηση των δεδομένων και επαρκή προστασία των ψηφιακών υποδομών.
«Ηλεκτρονική βιτρίνα» για τις επιχειρήσεις της Θεσσαλονίκης
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία ανακοίνωσε ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης Κυριάκος Μερελής.
Σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τον καθηγητή Ανδρέα Συμεωνίδη σχεδιάζεται ψηφιακή εφαρμογή για την προβολή και προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών των μελών του Επιμελητηρίου στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Στόχος είναι οι επιχειρήσεις να αποκτήσουν μια κοινή «ηλεκτρονική βιτρίνα», αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας στην προβολή, στη διαφήμιση και στην τεχνολογική υποστήριξη.
Για τις μικρές επιχειρήσεις, που συχνά δεν διαθέτουν τους πόρους για μεγάλες αυτόνομες ψηφιακές επενδύσεις, τέτοιες συλλογικές υποδομές μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο ψηφιακής εξωστρέφειας.
3.500 προτάσεις στα προγράμματα «Αφετηρία» και «Κλειδί»
Στη δυναμική που αναπτύσσεται στην Κεντρική Μακεδονία αναφέρθηκε και ο Αντιπεριφερειάρχης Ψηφιακής Διακυβέρνησης Νίκος Τζόλλας.
Όπως ανέφερε, 3.500 προτάσεις έχουν κατατεθεί στα προγράμματα καινοτομίας «Αφετηρία» και «Κλειδί», σημειώνοντας ότι το οικοσύστημα επιχειρηματικότητας της Κεντρικής Μακεδονίας αρχίζει να ωριμάζει μετά τις διαδοχικές πιέσεις της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας.
Δεν υπάρχει ψηφιακή μετάβαση χωρίς ψηφιακή ασφάλεια
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες για τις επιχειρήσεις: μεγαλύτερη παραγωγικότητα, αυτοματοποίηση, καλύτερη αξιοποίηση δεδομένων, νέες υπηρεσίες και πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές.
Όσο όμως αυξάνεται η εξάρτηση από την τεχνολογία, τόσο μεγαλύτερο γίνεται και το κόστος μιας ψηφιακής αστοχίας.
Για τον λόγο αυτό, κυβερνοασφάλεια και ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να εξελίσσονται μαζί.
Η βιώσιμη επιχείρηση του μέλλοντος δεν θα είναι απλώς περισσότερο ψηφιακή. Θα πρέπει να είναι περισσότερο ασφαλής, προετοιμασμένη και ανθεκτική.
Και πολλές φορές αυτή η μετάβαση ξεκινά από κάτι τόσο απλό όσο το να πάψει ο κωδικός πρόσβασης να βρίσκεται γραμμένος σε ένα χαρτάκι κάτω από το πληκτρολόγιο.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται ιδιαίτερα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 8 για αξιοπρεπή εργασία και οικονομική ανάπτυξη, τον Στόχο 9 για βιομηχανία, καινοτομία και ανθεκτικές υποδομές και τον Στόχο 17 για συνεργασίες μεταξύ επιχειρήσεων, ακαδημαϊκής κοινότητας και δημόσιων φορέων.