Η ψηφιοποίηση των δικτύων ύδρευσης, η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα έξυπνα υδρόμετρα και η προληπτική συντήρηση μετατρέπουν σταδιακά τη διαχείριση του νερού σε έναν από τους πιο κρίσιμους πυλώνες βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Για την ΕΥΑΘ, το στοίχημα είναι σαφές: λιγότερες απώλειες, μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και καλύτερη προστασία ενός ολοένα πιο πολύτιμου φυσικού πόρου.

Η κλιματική αλλαγή, οι περίοδοι ξηρασίας και η αυξανόμενη πίεση στους υδάτινους πόρους καθιστούν τη βιώσιμη διαχείριση του νερού μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις σύγχρονες πόλεις.

Στη Θεσσαλονίκη, όπου καταναλώνονται περίπου 75 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως, η τεχνολογία αποκτά κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος ύδρευσης.

Η ΕΥΑΘ προχωρά σε σειρά επενδύσεων που συνδυάζουν έργα υποδομής, τηλεμετρία, έξυπνα υδρόμετρα, ψηφιακά μοντέλα και Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η ανθεκτικότητα ως βασική προτεραιότητα

Το νερό της Θεσσαλονίκης προέρχεται κατά 60%-65% από τον Αλιάκμονα, περίπου 30% από την Αραβησσό και κατά 5%-10% από τον κάμπο της Θεσσαλονίκης, ανάλογα με την εποχικότητα και τη διαθεσιμότητα.

Η διαφοροποίηση των πηγών και η δυνατότητα εναλλακτικής τροφοδοσίας αποτελούν βασικά στοιχεία ενός ανθεκτικού συστήματος.

Το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, ο δείκτης ασφάλειας εφοδιασμού έφθασε στο 99%, ενώ το 98% των βλαβών αποκαταστάθηκαν μέσα σε 24 ώρες.

Παράλληλα, η ενίσχυση του υδαταγωγού της Αραβησσού και η διασύνδεση των υδραγωγείων Αραβησσού και Αλιάκμονα αυξάνουν την εφεδρεία του συστήματος και περιορίζουν τον κίνδυνο εκτεταμένων διακοπών.

Ο περιορισμός των απωλειών είναι πράξη βιωσιμότητας

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των δικτύων ύδρευσης διεθνώς είναι το νερό που χάνεται πριν φτάσει στον καταναλωτή.

Στην ΕΥΑΘ, ο δείκτης Μη Τιμολογούμενου Νερού έχει μειωθεί από 35% σε 28% μέσα σε πέντε χρόνια, με επόμενο στόχο το 20%.

Η μείωση αυτή έχει άμεση περιβαλλοντική και οικονομική σημασία. Κάθε κυβικό μέτρο νερού που δεν χάνεται από διαρροές σημαίνει λιγότερη άντληση, επεξεργασία και μεταφορά νερού, μικρότερη κατανάλωση ενέργειας και χαμηλότερο λειτουργικό κόστος.

Πρόκειται ουσιαστικά για εφαρμογή των αρχών της αποδοτικής χρήσης των φυσικών πόρων στην πράξη.

200.000 έξυπνα υδρόμετρα αλλάζουν την εικόνα του δικτύου

Καθοριστικό βήμα αποτελεί και το πρόγραμμα αντικατάστασης συνολικά 200.000 υδρομέτρων με «έξυπνες» συσκευές.

Η δυνατότητα συλλογής δεδομένων σε πραγματικό χρόνο μπορεί να δώσει πολύ ακριβέστερη εικόνα της κατανάλωσης, να εντοπίσει ασυνήθιστες μεταβολές και να βοηθήσει στον ταχύτερο εντοπισμό πιθανών διαρροών.

Έτσι, η διαχείριση μετακινείται σταδιακά από τη λογική «εντοπίζω και επισκευάζω τη βλάβη» σε ένα πιο προηγμένο μοντέλο πρόληψης.

Η συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ για τη μεταφορά πρωτογενών δεδομένων κατανάλωσης μέσω υποδομών multiutility ανοίγει επίσης τον δρόμο για μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ των έξυπνων δικτύων κοινής ωφέλειας.

AI και πρόβλεψη πριν από την κρίση

Η επόμενη φάση της ψηφιακής διαχείρισης αφορά την αξιοποίηση των ίδιων των δεδομένων.

Η επέκταση των συστημάτων SCADA, οι υδραυλικές προσομοιώσεις και η εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης και machine learning μπορούν να βοηθήσουν στην πρόβλεψη βλαβών, στον εντοπισμό ανωμαλιών και στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των δικτύων.

Σε συνθήκες κλιματικής αβεβαιότητας, η δυνατότητα πρόβλεψης αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Όσο πληρέστερη εικόνα υπάρχει για την κατάσταση του δικτύου, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα ενός οργανισμού ύδρευσης να δράσει πριν μια διαρροή, μια βλάβη ή μια περίοδος αυξημένης ζήτησης μετατραπεί σε κρίση.

Καινοτομία με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα

Η βιώσιμη διαχείριση του νερού αφορά και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι παρεμβάσεις στις ίδιες τις υποδομές.

Οι τεχνικές επισκευής χωρίς εκσκαφή, γνωστές ως trenchless ή no-dig, επιτρέπουν εργασίες στα δίκτυα με μικρότερη αναστάτωση της πόλης, περιορισμένες εκσκαφές και μικρότερη επιβάρυνση του δημόσιου χώρου.

Παράλληλα, η ΕΥΑΘ απέκτησε το πρώτο της δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μέθοδο δορυφορικής ανάλυσης που μπορεί να συμβάλει στον ακριβέστερο εντοπισμό υπόγειων αγωγών και πιθανών διαρροών.

Τέτοιες τεχνολογίες δείχνουν ότι η καινοτομία στα δίκτυα ύδρευσης δεν αφορά μόνο τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό, αλλά και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των ίδιων των εργασιών συντήρησης.

Το νερό στον πυρήνα της βιώσιμης πόλης

Ένα πραγματικά «έξυπνο» δίκτυο δεν είναι απλώς ένα δίκτυο γεμάτο αισθητήρες και δεδομένα.

Είναι ένα σύστημα που χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να περιορίζει τις απώλειες, να εξοικονομεί ενέργεια και πόρους, να προβλέπει προβλήματα και να εξασφαλίζει αξιόπιστη πρόσβαση στο νερό ακόμη και σε συνθήκες αυξημένης κλιματικής πίεσης.

Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης δείχνει πώς η ψηφιακή μετάβαση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο βιώσιμης αστικής ανθεκτικότητας.

Η συγκεκριμένη κατεύθυνση συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 6 για καθαρό νερό και αποχέτευση, τον Στόχο 9 για ανθεκτικές υποδομές και καινοτομία, τον Στόχο 11 για βιώσιμες πόλεις και τον Στόχο 13 για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.