Καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες και μεγάλες πυρκαγιές δοκιμάζουν τις ευρωπαϊκές υποδομές – Η Κομισιόν στρέφει το βάρος στην κλιματική ανθεκτικότητα και την προσαρμογή
Μια σαφή προειδοποίηση για την ετοιμότητα της Ευρώπης απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής απηύθυνε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Τερέζα Ριμπέρα, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος δεν είναι ακόμη επαρκώς προετοιμασμένη για ένα θερμότερο και περισσότερο ακραίο κλίμα.
Παρά τις πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τα ολοένα συχνότερα κύματα καύσωνα, οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι πλημμύρες και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές αναδεικνύουν ένα δεύτερο μεγάλο μέτωπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση: την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που είναι ήδη παρούσες.
Η νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανθεκτικότητα των υποδομών, στην πολιτική προστασία και στην ενσωμάτωση του κλιματικού κινδύνου στις δημόσιες πολιτικές.
Η Ευρώπη θερμαίνεται – Οι κίνδυνοι αυξάνονται
Η κλιματική προσαρμογή αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς τα ακραία φαινόμενα επηρεάζουν πλέον άμεσα πόλεις, αγροτικές περιοχές, δίκτυα μεταφορών, ενεργειακές υποδομές και συστήματα υγείας.
Οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν μεγαλύτερη πίεση στις πόλεις και στους ευάλωτους πληθυσμούς, ενώ οι ξηρασίες επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα νερού, τη γεωργική παραγωγή και τα οικοσυστήματα.
Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες πυρκαγιές και οι έντονες βροχοπτώσεις αποδεικνύουν ότι οι ευρωπαϊκές υποδομές σχεδιάστηκαν σε μεγάλο βαθμό για διαφορετικές κλιματικές συνθήκες από εκείνες που διαμορφώνονται σήμερα.
Αυτό ακριβώς αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη της επόμενης δεκαετίας.
Δεν αρκεί πλέον μόνο η μείωση των εκπομπών
Η ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα έχει επικεντρωθεί επί χρόνια στη μείωση των εκπομπών και στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας.
Ο στόχος αυτός παραμένει κρίσιμος.
Ωστόσο, ακόμη και μια ταχεία παγκόσμια μείωση των εκπομπών δεν μπορεί να εξαφανίσει άμεσα τις επιπτώσεις της θέρμανσης που έχει ήδη συντελεστεί.
Για τον λόγο αυτό, μετριασμός και προσαρμογή πρέπει πλέον να προχωρούν παράλληλα.
Η Ευρώπη χρειάζεται να μειώσει τις εκπομπές της, αλλά ταυτόχρονα να προετοιμάσει τις πόλεις, τις οικονομίες και τις υποδομές της για υψηλότερες θερμοκρασίες και συχνότερα ακραία φαινόμενα.
Υποδομές σχεδιασμένες για το κλίμα του μέλλοντος
Η νέα πραγματικότητα αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να σχεδιάζονται οι δημόσιες επενδύσεις.
Δρόμοι, γέφυρες, σιδηροδρομικά δίκτυα, ηλεκτρικά συστήματα, νοσοκομεία, σχολεία και δίκτυα ύδρευσης θα πρέπει να μπορούν να λειτουργούν υπό διαφορετικές και περισσότερο ακραίες κλιματικές συνθήκες.
Η κλιματική ανθεκτικότητα επομένως δεν αποτελεί μια πρόσθετη περιβαλλοντική παράμετρο.
Αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο για το πώς σχεδιάζονται και χρηματοδοτούνται οι υποδομές.
Το ίδιο ισχύει για τις πόλεις, όπου περισσότερο πράσινο, καλύτερη σκίαση, ψυχρά υλικά, αποτελεσματική διαχείριση των ομβρίων και χώροι προστασίας από τους καύσωνες μπορούν να αποκτήσουν κρίσιμο ρόλο.
Πολιτική προστασία για μια νέα εποχή
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η πολιτική προστασία.
Οι μεγάλες πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να ξεπεράσουν τις δυνατότητες μεμονωμένων περιοχών ή ακόμη και κρατών.
Η ενίσχυση της πρόληψης, των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης, της διασυνοριακής συνεργασίας και της ταχύτητας κινητοποίησης των ευρωπαϊκών μηχανισμών αποτελεί συνεπώς βασικό τμήμα μιας αποτελεσματικής στρατηγικής προσαρμογής.
Η πρόκληση είναι να μετακινηθεί σταδιακά το βάρος από την αντιμετώπιση της καταστροφής στην πρόληψη του κινδύνου.
Η προσαρμογή είναι και οικονομική πολιτική
Η κλιματική ανθεκτικότητα δεν αφορά μόνο την προστασία του περιβάλλοντος.
Οι φυσικές καταστροφές προκαλούν ζημιές σε επιχειρήσεις, καλλιέργειες, κατοικίες και δημόσιες υποδομές, αυξάνουν τις ασφαλιστικές απαιτήσεις και δημιουργούν σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις.
Η έγκαιρη επένδυση στην πρόληψη και στην προσαρμογή μπορεί επομένως να περιορίσει μελλοντικές οικονομικές απώλειες.
Για αυτό και η κλιματική προσαρμογή εξελίσσεται σε βασικό ζήτημα οικονομικής ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η επόμενη φάση της βιώσιμης ανάπτυξης
Η προειδοποίηση της Τερέζα Ριμπέρα αποτυπώνει τελικά μια σημαντική αλλαγή στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή βιώσιμη ανάπτυξη.
Για χρόνια το βασικό ερώτημα ήταν πόσο γρήγορα μπορεί η Ευρώπη να μειώσει τις εκπομπές της.
Τώρα προστίθεται ένα εξίσου επείγον:
Πόσο γρήγορα μπορεί να προετοιμαστεί για τις κλιματικές αλλαγές που έχουν ήδη ξεκινήσει;
Η βιώσιμη ανάπτυξη στην Ευρώπη θα εξαρτηθεί πλέον όχι μόνο από το πόσο «πράσινη» θα γίνει η οικονομία της, αλλά και από το πόσο ανθεκτικές θα γίνουν οι πόλεις, οι υποδομές, τα οικοσυστήματα και οι κοινωνίες της.
Και η προειδοποίηση της Ριμπέρα καθιστά σαφές ότι σε αυτό το πεδίο υπάρχει ακόμη σημαντική απόσταση που πρέπει να καλυφθεί.