Η αξιοποίηση της νησιωτικότητας ως αναπτυξιακού πλεονεκτήματος, με παράλληλη αντιμετώπιση των ιδιαίτερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές περιοχές, βρέθηκε στο επίκεντρο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο με τη συμμετοχή εκπροσώπων των τεσσάρων νησιωτικών Περιφερειών της χώρας.
Στην εκδήλωση με τίτλο «Τέσσερις Περιφέρειες, Ένα Όραμα» συμμετείχαν εκπρόσωποι των Περιφερειών Νοτίου Αιγαίου, Βορείου Αιγαίου, Κρήτης και Ιονίων Νήσων, καθώς και φορείς της αυτοδιοίκησης, της οικονομίας και του τεχνικού κόσμου.
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στις δυνατότητες των ελληνικών νησιών στους τομείς του τουρισμού, της ναυτιλίας, της αγροδιατροφής, της καθαρής ενέργειας και της γαλάζιας οικονομίας.
Από την αντιμετώπιση των προβλημάτων στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων
Η συζήτηση γύρω από τη νησιωτικότητα συνδέεται παραδοσιακά με ζητήματα όπως η απόσταση από την ηπειρωτική χώρα, το αυξημένο κόστος μεταφορών, η δυσκολία πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και οι περιορισμένες οικονομίες κλίμακας.
Ωστόσο, η σύγχρονη προσέγγιση της νησιωτικής ανάπτυξης δεν περιορίζεται στην αντιστάθμιση αυτών των μειονεκτημάτων. Εστιάζει και στην αξιοποίηση του φυσικού, πολιτιστικού και παραγωγικού κεφαλαίου των νησιών, με στόχο τη δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας για τις τοπικές κοινωνίες.
Ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας των νησιωτικών Περιφερειών, αλλά η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα προϋποθέτει τη σύνδεσή του με άλλους παραγωγικούς κλάδους, όπως η τοπική γεωργία, η μεταποίηση, η αλιεία και η πολιτιστική δημιουργία.
Τουρισμός με μεγαλύτερη τοπική προστιθέμενη αξία
Κατά την ομιλία παρουσιάστηκαν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι νησιωτικές Περιφέρειες συγκεντρώνουν σημαντικό ποσοστό των τουριστικών διανυκτερεύσεων της χώρας.
Το επόμενο αναπτυξιακό βήμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την αύξηση των επισκεπτών. Περιλαμβάνει τη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών και την ενίσχυση της διασύνδεσης του τουρισμού με τις τοπικές επιχειρήσεις και την πρωτογενή παραγωγή.
Η μετάβαση σε ένα περισσότερο βιώσιμο τουριστικό μοντέλο απαιτεί παράλληλα την προστασία των φυσικών πόρων, τον έλεγχο της πίεσης που ασκείται στις υποδομές και τη διατήρηση της κοινωνικής και περιβαλλοντικής ισορροπίας των νησιών.
Υποδομές και ποιότητα ζωής
Βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών αποτελεί η επάρκεια και η ανθεκτικότητα των υποδομών.
Οι κύριες ανάγκες αφορούν:
- τη διαχείριση και επάρκεια των υδάτινων πόρων,
- την ενεργειακή ασφάλεια και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
- τα λιμάνια και τα αεροδρόμια,
- το ασφαλές οδικό δίκτυο,
- τις ψηφιακές υποδομές,
- τη διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων,
- την πολιτική προστασία,
- την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης.
Οι υποδομές αυτές δεν εξυπηρετούν μόνο την τουριστική δραστηριότητα. Αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων και για τη δυνατότητα των νέων να παραμείνουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Κλιματική ανθεκτικότητα και πολιτική προστασία
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις φυσικές καταστροφές που έχουν πλήξει τα τελευταία χρόνια νησιωτικές περιοχές, κυρίως μέσω πυρκαγιών και ακραίων καιρικών φαινομένων.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση της πρόληψης, της ετοιμότητας και του συντονισμού μεταξύ κράτους, αυτοδιοίκησης, υπηρεσιών και τοπικών κοινωνιών.
Η προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, η ανθεκτικότητα των δικτύων, η επάρκεια των υδάτινων πόρων και η οργανωμένη πολιτική προστασία αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία κάθε νησιωτικής αναπτυξιακής στρατηγικής.
Επενδύσεις στις τέσσερις νησιωτικές Περιφέρειες
Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν παρεμβάσεις και έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στις τέσσερις νησιωτικές Περιφέρειες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρθηκαν, στην Κρήτη υλοποιούνται περισσότερα από 480 έργα και παρεμβάσεις συνολικού ύψους 7,7 δισ. ευρώ, μεταξύ των οποίων το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι, ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης και η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Αττικής.
Στο Νότιο Αιγαίο αναφέρθηκαν 504 έργα συνολικού ύψους 5,2 δισ. ευρώ, με έμφαση στην ύδρευση, τις υποδομές και τη συνδεσιμότητα.
Για το Βόρειο Αιγαίο παρουσιάστηκαν 307 έργα ύψους 2,4 δισ. ευρώ, τα οποία αφορούν μεταξύ άλλων οδικές, υδρευτικές, πολιτιστικές και ενεργειακές υποδομές.
Στα Ιόνια Νησιά αναφέρθηκαν περισσότερες από 260 παρεμβάσεις συνολικού ύψους 1,8 δισ. ευρώ, με έργα που σχετίζονται με τις μεταφορές, την ύδρευση και τη βελτίωση βασικών υποδομών.
Η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη υλοποίησή τους, τη διαφάνεια, την περιβαλλοντική αξιολόγηση και τη δυνατότητά τους να δημιουργήσουν μακροχρόνια οφέλη για τους μόνιμους κατοίκους.
Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης για την περίοδο 2026–2030 προβλέπει πόρους ύψους 23 δισ. ευρώ.
Η αξιοποίηση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πλησιάζει η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ζητούμενο είναι η διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής και η χρηματοδότηση έργων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε Περιφέρειας.
Για τις νησιωτικές περιοχές, η κατανομή των πόρων χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το αυξημένο κόστος κατασκευής και λειτουργίας των υποδομών, την εποχικότητα της οικονομίας και τις διαφορετικές ανάγκες μικρών, απομακρυσμένων και πολυνησιωτικών περιοχών.
Η νησιωτικότητα στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης
Η βιώσιμη νησιωτική ανάπτυξη απαιτεί ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική μεγέθυνση, την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική συνοχή.
Η επιτυχία μιας τέτοιας πολιτικής δεν μετράται μόνο από τον αριθμό των έργων ή το ύψος των επενδύσεων. Αξιολογείται και από το κατά πόσο βελτιώνεται η καθημερινότητα των κατοίκων, μειώνονται οι ανισότητες, προστατεύονται οι φυσικοί πόροι και δημιουργούνται σταθερές θέσεις εργασίας.
Η ενίσχυση της νησιωτικότητας συνδέεται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης για αξιοπρεπή εργασία και οικονομική ανάπτυξη, ανθεκτικές υποδομές, βιώσιμες κοινότητες, καθαρή ενέργεια, δράση για το κλίμα και προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Τα ελληνικά νησιά διαθέτουν σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες. Η αξιοποίησή τους, όμως, προϋποθέτει ολοκληρωμένο σχεδιασμό, σταθερή χρηματοδότηση και πολιτικές που θα έχουν στο επίκεντρο τόσο την οικονομία όσο και τη διατήρηση της περιβαλλοντικής και κοινωνικής τους ισορροπίας.