Ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα που συνδέουν την πράσινη μετάβαση με την κοινωνική πολιτική παίρνει το «πράσινο φως» για την Ελλάδα, με συνολικούς πόρους 4,77 δισ. ευρώ έως το 2032.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα για την περίοδο 2026-2032, το οποίο αποτελεί το πέμπτο και μεγαλύτερο εθνικό σχέδιο που έχει εγκριθεί μέχρι στιγμής στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα.
Από τα 4,77 δισ. ευρώ, τα 3,57 δισ. ευρώ –ή το 75%– θα προέλθουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ τα υπόλοιπα 1,2 δισ. ευρώ θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Στόχος είναι η πράσινη μετάβαση να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα καθώς επεκτείνεται η τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές μέσω του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS2.
200.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακά συστήματα
Μεγάλο μέρος των επενδύσεων κατευθύνεται στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Συνολικά προβλέπεται να υποστηριχθούν 460.000 ευάλωτα νοικοκυριά, με στόχο να μειωθεί η εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα και να περιοριστεί το ενεργειακό τους κόστος.
Το πρόγραμμα προβλέπει έως 62.000 ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών, καθώς και την εγκατάσταση συνολικά 200.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων θέρμανσης νερού.
Η κατεύθυνση αυτή έχει διπλό αποτέλεσμα: περιορίζει τις εκπομπές από τον κτιριακό τομέα και, ταυτόχρονα, μειώνει την έκθεση των νοικοκυριών στις διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων.
Παράλληλα, προβλέπεται προσωρινό επίδομα θέρμανσης για έως και 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά ετησίως, μετά την έναρξη εφαρμογής του ETS2.
2.800 νέες κοινωνικές κατοικίες
Το πρόγραμμα αποκτά και σημαντική στεγαστική διάσταση.
Προβλέπεται η δημιουργία 2.800 νέων ενεργειακά αποδοτικών κοινωνικών κατοικιών, ενισχύοντας το περιορισμένο απόθεμα κοινωνικής στέγασης της χώρας.
Επιπλέον 226 εκατ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην ανακαίνιση δημόσιων φοιτητικών εστιών.
Οι παρεμβάσεις αυτές εκτιμάται ότι θα βελτιώσουν τις συνθήκες στέγασης και την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση για 5.930 ευάλωτους φοιτητές και φοιτήτριες.
200 ηλεκτρικά λεωφορεία και 22 νέοι συρμοί Μετρό
Σημαντικό κομμάτι των 4,77 δισ. ευρώ αφορά και τη βιώσιμη κινητικότητα.
Περίπου 300.000 ευάλωτοι χρήστες των μεταφορών προβλέπεται να επωφεληθούν από την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών.
Στις επενδύσεις περιλαμβάνονται περισσότερα από 200 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία για αστικές περιοχές με υψηλό δείκτη μεταφορικής ευπάθειας και 22 επιπλέον συρμοί για το Μετρό της Αθήνας.
Παράλληλα, σχεδιάζονται νέες υπηρεσίες μεταφοράς κατά παραγγελία σε απομακρυσμένες περιοχές και ανάπτυξη υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Ηλεκτρικό αυτοκίνητο με κοινωνικό leasing
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για ένα σύστημα κοινωνικής χρηματοδοτικής μίσθωσης ηλεκτρικών αυτοκινήτων.
Μέσω αυτού, 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά που εξαρτώνται από το αυτοκίνητο για τις καθημερινές μετακινήσεις τους θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό όχημα καταβάλλοντας προσιτό μηνιαίο μίσθωμα.
Το μέτρο επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ηλεκτροκίνησης: το υψηλότερο αρχικό κόστος απόκτησης, το οποίο καθιστά τη νέα τεχνολογία δυσκολότερα προσβάσιμη στα χαμηλότερα εισοδήματα.
820 εκατ. ευρώ για 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις
Η πράσινη μετάβαση δεν αφορά μόνο τα νοικοκυριά.
Το ελληνικό σχέδιο προβλέπει στήριξη 28.000 ευάλωτων πολύ μικρών επιχειρήσεων, με συνολικά 820 εκατ. ευρώ να προορίζονται για τη μείωση του ενεργειακού και μεταφορικού τους κόστους.
Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε στοχευμένες ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων και άλλες επιδοτήσεις που θα διευκολύνουν τη μετάβαση σε καθαρότερες λύσεις ενέργειας και κινητικότητας.
Πράσινη μετάβαση με κοινωνικό πρόσημο
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα καταλαμβάνει η προσβασιμότητα.
Προβλέπεται χρηματοδότηση για περισσότερες από 12.000 συσκευές κινητικότητας, όπως ηλεκτρικά αναπηρικά αμαξίδια και σκούτερ, καθώς και νέα ειδική υπηρεσία μεταφοράς μαθητών και μαθητριών με αναπηρία.
Παράλληλα, σχεδιάζονται παρεμβάσεις προσβασιμότητας σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς και 85 σταθμούς του Μετρό.
Με την ολοκλήρωση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων, το ελληνικό σχέδιο εκτιμάται ότι θα συμβάλει στη μείωση των εκπομπών κατά 811.000 τόνους ισοδυνάμου CO₂ ετησίως έως το 2032.
Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα: η απανθρακοποίηση κτιρίων και μεταφορών να μη μετατραπεί σε ένα νέο οικονομικό βάρος για όσους έχουν μικρότερη δυνατότητα να επενδύσουν στην πράσινη μετάβαση.
Για την Ελλάδα, τα 4,77 δισ. ευρώ δημιουργούν μια μεγάλη δεξαμενή πόρων. Το κρίσιμο επόμενο βήμα θα είναι η γρήγορη μετατροπή τους σε πραγματικές επενδύσεις, καθώς η χώρα θα μπορεί να ζητήσει την πρώτη πληρωμή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μόλις ξεκινήσει η υλοποίηση και επιτευχθούν τα προβλεπόμενα ορόσημα.