Προσβασιμότητα, ποδήλατο, δημόσιες συγκοινωνίες, οδική ασφάλεια και βιώσιμος τουρισμός στο επίκεντρο των συζητήσεων στη Θεσσαλονίκη – Η συμμετοχή του Δήμου Καλαμάτας και ο στόχος για κλιματική ουδετερότητα έως το 2030.
Πώς μπορεί μια πόλη να γίνει πραγματικά βιώσιμη όταν οι καθημερινές μετακινήσεις εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το αυτοκίνητο;
Το ερώτημα αυτό βρέθηκε στον πυρήνα του CIVITAS Forum 2026 στη Θεσσαλονίκη, όπου εκπρόσωποι ευρωπαϊκών πόλεων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της επιστημονικής κοινότητας και της αγοράς αντάλλαξαν εμπειρίες και καλές πρακτικές για το μέλλον των αστικών μετακινήσεων.
Στις εργασίες συμμετείχε και ο Δήμος Καλαμάτας, εκπροσωπούμενος από τον Αντιδήμαρχο Στρατηγικού Σχεδιασμού και Κλιματικής Ουδετερότητας Βασίλη Παπαευσταθίου, στο πλαίσιο της προσπάθειας της πόλης να συνδέσει τη νέα πολιτική μετακινήσεων με τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2030.
Η βιώσιμη κινητικότητα δεν είναι ένα ακόμη έργο
Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα που αναδείχθηκαν στις συζητήσεις ήταν ότι η βιώσιμη κινητικότητα δεν μπορεί να περιορίζεται σε μεμονωμένες παρεμβάσεις.
Ένας ποδηλατόδρομος, ένα ηλεκτρικό λεωφορείο ή ένας νέος πεζόδρομος έχουν αξία όταν εντάσσονται σε ένα συνολικό σύστημα που επιτρέπει στον πολίτη να μετακινείται διαφορετικά.
Στο επίκεντρο τοποθετήθηκαν ο πεζός, τα άτομα με αναπηρία και γενικότερα τα εμποδιζόμενα άτομα, το ποδήλατο, οι δημόσιες συγκοινωνίες, οι κοινόχρηστες υπηρεσίες μετακίνησης και η ασφάλεια.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια διαφορετική φιλοσοφία σχεδιασμού: αντί η πόλη να προσαρμόζεται πρωτίστως στις ανάγκες του αυτοκινήτου, ο δημόσιος χώρος σχεδιάζεται με βάση τις ανάγκες των ανθρώπων.
Από την Καλαμάτα στη Θεσσαλονίκη
Η συμμετοχή της Καλαμάτας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η πόλη συνδέει τη βιώσιμη κινητικότητα με τον ευρύτερο σχεδιασμό της για την κλιματική ουδετερότητα.
Σύμφωνα με τον Δήμο, η κατεύθυνση περιλαμβάνει την αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, την ενίσχυση της πεζής και ποδηλατικής μετακίνησης, τη βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών και την αξιοποίηση νέων ψηφιακών και κοινόχρηστων υπηρεσιών κινητικότητας.
Ο Βασίλης Παπαευσταθίου συμμετείχε τόσο στην Ημέρα Ελληνικών Πόλεων όσο και στο Politicians Exchange Forum του CIVITAS, όπου αιρετοί ευρωπαϊκών πόλεων, στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και φορείς του κλάδου αντάλλαξαν εμπειρίες γύρω από τις προκλήσεις των σύγχρονων πόλεων.
Στο CIVITAS Forum συμμετείχε επίσης ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Απόστολος Τζιτζικώστας, μαζί με εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ευρωπαϊκών θεσμών, ερευνητικών οργανισμών και της αγοράς.
Προσβασιμότητα σημαίνει κοινωνική βιωσιμότητα
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η σύνδεση της κινητικότητας με την προσβασιμότητα.
Μια πόλη μπορεί να διαθέτει σύγχρονες υποδομές και ταυτόχρονα να παραμένει δύσκολη στην καθημερινή μετακίνηση για έναν άνθρωπο με αναπηρία, έναν ηλικιωμένο, έναν γονέα με παιδικό καρότσι ή οποιονδήποτε αντιμετωπίζει προσωρινά ή μόνιμα εμπόδια.
Γι’ αυτό η βιώσιμη κινητικότητα έχει και έντονη κοινωνική διάσταση.
Η δυνατότητα ασφαλούς και οικονομικά προσιτής πρόσβασης στην εργασία, στην εκπαίδευση, στις υπηρεσίες και στον δημόσιο χώρο αποτελεί παράγοντα κοινωνικής ισότητας και ποιότητας ζωής.
Βιώσιμος τουρισμός χωρίς να ασφυκτιούν οι πόλεις
Ξεχωριστή θέση στο φετινό Politicians Exchange Forum είχε η σχέση βιώσιμης κινητικότητας και τουρισμού.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ελληνικές πόλεις και τουριστικούς προορισμούς, όπου τους μήνες υψηλής επισκεψιμότητας οι υποδομές καλούνται να εξυπηρετήσουν πολύ μεγαλύτερο αριθμό μετακινήσεων.
Η πρόκληση είναι οι τουριστικές ροές να μην υποβαθμίζουν την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων.
Αυτό απαιτεί καλύτερη σύνδεση διαφορετικών μέσων μεταφοράς, αποτελεσματικές δημόσιες συγκοινωνίες, υποδομές για πεζούς και ποδήλατα και σχεδιασμό που επιτρέπει στον επισκέπτη να κινηθεί χωρίς να επιβαρύνει υποχρεωτικά το οδικό δίκτυο με ακόμη ένα αυτοκίνητο.
Το δύσκολο ζήτημα της στάθμευσης
Στις συζητήσεις αναδείχθηκε επίσης ένα από τα πιο σύνθετα προβλήματα των ελληνικών πόλεων: η στάθμευση και η διαχείριση του περιορισμένου δημόσιου χώρου.
Οι δρόμοι και οι πλατείες μιας πόλης δεν αποτελούν ανεξάντλητο πόρο.
Η κατανομή χώρου μεταξύ αυτοκινήτου, πεζού, ποδηλάτου, δημόσιας συγκοινωνίας, πρασίνου και οικονομικής δραστηριότητας αποτελεί επομένως βασική πολιτική επιλογή για κάθε σύγχρονη πόλη.
Η αποτελεσματική διαχείριση της στάθμευσης και της ζήτησης για μετακινήσεις μπορεί να αποτελέσει εξίσου σημαντικό εργαλείο με την κατασκευή νέων υποδομών.
Καλαμάτα: «Μια πόλη για να ζεις»
Για την Καλαμάτα, σύμφωνα με τη θέση που παρουσίασε ο Δήμος, η βιώσιμη κινητικότητα αποτελεί βασικό πυλώνα της στρατηγικής για «μια πόλη για να ζεις»: ασφαλέστερη, καθαρότερη, περισσότερο προσβάσιμη και με πραγματικές εναλλακτικές επιλογές μετακίνησης.
Η συμμετοχή στο CIVITAS Forum αποτέλεσε παράλληλα ευκαιρία για επαφές με ευρωπαϊκές πόλεις και δίκτυα που δραστηριοποιούνται στην καθαρή κινητικότητα, την ποδηλασία, τις δημόσιες συγκοινωνίες, την οδική ασφάλεια και την καινοτομία στις μεταφορές.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η ευρωπαϊκή τεχνογνωσία να μετατραπεί σε μετρήσιμες αλλαγές στον δρόμο.
Γιατί ο πραγματικός δείκτης μιας βιώσιμης πόλης δεν είναι μόνο πόσα σχέδια ή έργα διαθέτει, αλλά αν ο πολίτης μπορεί πράγματι να αφήσει το αυτοκίνητο και να επιλέξει έναν ασφαλή, οικονομικό, καθαρό και προσβάσιμο τρόπο μετακίνησης.
Η θεματική συνδέεται άμεσα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 11 για Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες, 10 για τη Μείωση των Ανισοτήτων, 3 για Υγεία και Ευημερία και 13 για τη Δράση για το Κλίμα.