Από περιβαλλοντικό ζήτημα, το νερό μετατρέπεται σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας – Η νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση, η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, έργα 3,4 δισ. ευρώ στην Ελλάδα και το νέο επενδυτικό σχέδιο ΕΥΑΘ–ΕΤΕπ για Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική.
Το νερό περνά πλέον στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κλιματική ανθεκτικότητα.
Η κλιματική κρίση, οι περίοδοι ξηρασίας, η λειψυδρία, οι αυξανόμενες ανάγκες των πόλεων και της παραγωγής, αλλά και η γήρανση των υδατικών υποδομών αλλάζουν τα δεδομένα.
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως περιβαλλοντική πολιτική και αποκτά χαρακτηριστικά στρατηγικής υποδομής, άμεσα συνδεδεμένης με την οικονομία, την αγροτική παραγωγή, την κοινωνική συνοχή, την υγεία και την ασφάλεια.
Αυτή την αλλαγή κατεύθυνσης ανέδειξε και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, δίνοντας έμφαση στις επενδύσεις σε υποδομές νερού και στην προσαρμογή της Ευρώπης στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Μια νέα ευρωπαϊκή πολιτική για το νερό
Στο επίκεντρο των σχεδιασμών βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η νέα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Νερό, η οποία φιλοδοξεί να ενισχύσει τον συντονισμό πολιτικών και επενδύσεων.
Παράλληλα, η αναθεωρημένη Πολιτική Συνοχής προβλέπει ενίσχυση της χρηματοδότησης για έργα βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων, προστασίας από πλημμύρες και ξηρασίες και γενικότερα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Στην ίδια ευρωπαϊκή κατεύθυνση εντάσσονται το σχέδιο αντιμετώπισης των καυσώνων, η Συμμαχία για την Κλιματική Ασφάλιση και η πρωτοβουλία OceanEye για την παρακολούθηση θαλάσσιων και υδάτινων οικοσυστημάτων με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών.
Το κοινό μήνυμα είναι σαφές: η ασφάλεια του νερού αποτελεί πλέον μέρος της ασφάλειας της ίδιας της Ευρώπης.
Η ελληνική απάντηση: Εθνική Στρατηγική και έργα 3,4 δισ. ευρώ
Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση δημιουργεί διαφορετικό περιβάλλον και για την Ελλάδα.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Υπουργός Σταύρος Παπασταύρου έχει θέσει στο επίκεντρο τη θεσμική μεταρρύθμιση στη διαχείριση του νερού, την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, την αναβάθμιση των υποδομών και την αξιοποίηση ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα συνολικού ύψους 3,4 δισ. ευρώ, τα οποία αφορούν περίπου τους μισούς Δήμους της χώρας.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο το ύψος των επενδύσεων. Είναι η μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τη διαθεσιμότητα του νερού, τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής και τις νέες κλιματικές συνθήκες.
Παπασταύρου: Δεν υπάρχει περιθώριο για αδράνεια
Σε αυτή τη διάσταση στάθηκε ο Σταύρος Παπασταύρου, επισημαίνοντας τις πιέσεις που δημιουργούν τα πεπαλαιωμένα δίκτυα, οι απώλειες νερού, η αυξημένη κατανάλωση και ο τουρισμός.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε:
«Τα πεπαλαιωμένα δίκτυα και οι απώλειες νερού, οι αυξημένες ανάγκες σε νερό και οι τουριστικές πιέσεις, οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της λειψυδρίας σε όλο τον κόσμο δεν επιτρέπουν αδράνεια ούτε μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα και αποσπασματικά».
Η θέση αυτή αποτυπώνει μια βασική αλλαγή φιλοσοφίας: η διαχείριση του νερού χρειάζεται πλέον πρόληψη και σχεδιασμό πριν εμφανιστεί η κρίση.
Θεσσαλονίκη: Το επόμενο μεγάλο βήμα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας προσέγγισης αποτελεί η Θεσσαλονίκη.
Μετά τη συμφωνία μεταξύ ΥΠΕΝ και Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών σε νερό και ενέργεια, η ΕΥΑΘ προχώρησε σε συνεργασία με την ΕΤΕπ μέσω του InvestEU Advisory Hub.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός μακροπρόθεσμου επενδυτικού προγράμματος για το νερό, που δεν θα περιορίζεται στην αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων αλλά θα εξετάζει τις ανάγκες της ευρύτερης περιοχής σε βάθος χρόνου.
Και η κλίμακα είναι μεγάλη: η ΕΥΑΘ παρέχει υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων σε περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους.
Από τις διαρροές στην επαναχρησιμοποίηση νερού
Η συνεργασία ΕΥΑΘ–ΕΤΕπ προβλέπει αξιολόγηση των υφιστάμενων υποδομών και δημιουργία ενός ιεραρχημένου επενδυτικού προγράμματος με βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Μεταξύ των παρεμβάσεων που θα εξεταστούν περιλαμβάνονται:
- ο εκσυγχρονισμός των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης,
- η μείωση των απωλειών νερού,
- η ενεργειακή αναβάθμιση των εγκαταστάσεων,
- η ψηφιακή παρακολούθηση των δικτύων,
- η αναβάθμιση της επεξεργασίας λυμάτων,
- η επαναχρησιμοποίηση νερού και
- οι εφαρμογές κυκλικής οικονομίας.
Είναι ακριβώς τα πεδία στα οποία η τεχνολογία μπορεί να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο, από τους έξυπνους μετρητές και τους αισθητήρες έως τη δορυφορική παρακολούθηση και την τεχνητή νοημοσύνη.
Νέος χάρτης για Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική
Η συμφωνία αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τη μεταρρύθμιση στον χάρτη των υδάτων, βάσει της οποίας η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει κεντρικότερο ρόλο με την ενσωμάτωση 25 παρόχων ύδρευσης και άρδευσης σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική.
Ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥΑΘ Άνθιμος Αμανατίδης έχει επισημάνει ότι η εξέλιξη δημιουργεί την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική διαχείρισης του υδατικού πόρου, με τεκμηριωμένο σχεδιασμό, σαφείς επενδυτικές προτεραιότητες και καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Το ζητούμενο επομένως δεν είναι απλώς περισσότερα έργα, αλλά να γίνουν πρώτα τα σωστά έργα εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.
Από την εποχή της αφθονίας στην εποχή της ανθεκτικότητας
Η ευρωπαϊκή στροφή στο νερό αποτυπώνει μια μεγαλύτερη αλλαγή.
Για δεκαετίες, μεγάλο μέρος της Ευρώπης αντιμετώπιζε το νερό ως έναν σχετικά δεδομένο φυσικό πόρο. Η κλιματική αλλαγή αμφισβητεί πλέον αυτή τη βεβαιότητα.
Ξηρασίες, υψηλότερες θερμοκρασίες, ακραίες βροχοπτώσεις, πλημμύρες και αυξημένη ζήτηση δημιουργούν την ανάγκη για υποδομές που θα μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά σε πολύ διαφορετικές συνθήκες.
Γι’ αυτό και η νέα πολιτική για το νερό δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στην κατασκευή περισσότερων έργων.
Χρειάζεται μείωση των απωλειών, επαναχρησιμοποίηση, ψηφιακή παρακολούθηση, καλύτερη άρδευση, προστασία των οικοσυστημάτων και κυρίως μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.
Το νερό είναι η επόμενη μεγάλη πρόκληση της βιώσιμης ανάπτυξης
Για το viosimi.gr, η διαχείριση του νερού αποτελεί μία από τις θεματικές που αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στη νέα εποχή της βιώσιμης ανάπτυξης.
Οι τεχνολογίες που παρουσιάζονται σήμερα για τον εντοπισμό διαρροών, οι επενδύσεις σε δίκτυα, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και η νέα θεσμική αρχιτεκτονική αποτελούν διαφορετικές πλευρές του ίδιου ζητήματος.
Το νερό συνδέει πλέον κλιματική πολιτική, οικονομία, γεωργία, τεχνολογία, ενέργεια, δημόσιες υποδομές και κοινωνική συνοχή.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή: η Ευρώπη αρχίζει να αντιμετωπίζει την υδατική ασφάλεια όχι ως πρόβλημα που θα πρέπει να διαχειριστεί όταν εμφανιστεί η επόμενη ξηρασία, αλλά ως στρατηγική επένδυση που πρέπει να γίνει σήμερα.
Γιατί η βιώσιμη ανάπτυξη των επόμενων δεκαετιών θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το πόση καθαρή ενέργεια θα παράγουμε, αλλά και από το πόσο αποτελεσματικά θα προστατεύσουμε και θα διαχειριστούμε κάθε διαθέσιμη σταγόνα νερού.
Η θεματική συνδέεται άμεσα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 6 για Καθαρό Νερό και Αποχέτευση, 9 για Βιομηχανία, Καινοτομία και Υποδομές, 11 για Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες, 12 για Υπεύθυνη Κατανάλωση και Παραγωγή και 13 για τη Δράση για το Κλίμα.